Σε μια εποχή όπου οι γεωπολιτικοί άνεμοι φυσάνε αλλιώς από ποτέ, ο Γερμανός Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έστειλε ένα ξεκάθαρο μήνυμα: «Ο κόσμος δεν είναι πια όπως πριν. Ζούμε σε άλλη εποχή, σε άλλο κόσμο». Μιλώντας σε κοινή συνέντευξη Τύπου με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ο Μερτς τόνισε την ανάγκη η Ευρώπη να επενδύσει περισσότερο στις δικές της αμυντικές δυνάμεις, βλέποντας στην πρόσφατη στρατηγική εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ μια επιβεβαίωση αυτής της «νέας εποχής».
Η δήλωση έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή για την Ευρώπη, που προσπαθεί να ισορροπήσει μεταξύ της συνεχιζόμενης υποστήριξης στην Ουκρανία και της αυξανόμενης αμερικανικής πίεσης να αναλάβει μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για την ασφάλειά της. Η νέα αμερικανική στρατηγική, που δημοσιεύτηκε πριν από λίγες ημέρες από την κυβέρνηση Τραμπ, σηματοδοτεί μια «στροφή» προς άλλες προτεραιότητες, όπως η Λατινική Αμερική και η εσωτερική οικονομία των ΗΠΑ, αφήνοντας να εννοηθεί ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει να «στεκόμαστε στα δικά μας πόδια» για την ελευθερία, την ασφάλεια και την ευημερία τους. Ο Μερτς, χωρίς να κρύβει την κριτική του, χαρακτήρισε ορισμένα σημεία του εγγράφματος «απαράδεκτα» από ευρωπαϊκή σκοπιά, απορρίπτοντας την ιδέα ότι οι Αμερικανοί πρέπει να «σώσουν» τη δημοκρατία στην Ευρώπη. «Οι Ευρωπαίοι θα το χειριστούμε μόνοι μας, αν χρειαστεί», δήλωσε, προσθέτοντας ότι η Γερμανία βλέπει τις ΗΠΑ ως «κλειδί εταίρο», όχι ως «μοναχικό ήρωα».
Μια «Σκληρή» Συνομιλία με Τραμπ και Πρόταση για Ειρήνη στην Ουκρανία
Η ένταση κορυφώθηκε χθες, όταν ο Μερτς, μαζί με τον Βρετανό Πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ και τον Γάλλο Πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν, είχε τηλεφωνική συνομιλία με τον Αμερικανό Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. Ο Τραμπ χαρακτήρισε τη συζήτηση «σκληρή» και «σε έντονο τόνο», αποδίδοντας μικρές διαφωνίες σε «πληροφορίες για πρόσωπα», ενώ υπενθύμισε ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία κοστίζει «χιλιάδες ζωές κάθε εβδομάδα» και κατηγόρησε την προηγούμενη κυβέρνηση Μπάιντεν για την κλιμάκωσή του. Παρά τις εντάσεις, ο Μερτς περιέγραψε την κουβέντα ως «εποικοδομητική» και ανακοίνωσε ότι στάλθηκε στον Τραμπ πρόταση για «εδαφικές παραχωρήσεις» από την πλευρά της Ουκρανίας, με στόχο την κατάπαυση του πυρός. «Πρόκειται κυρίως για το τι εδαφικές παραχωρήσεις είναι έτοιμη να κάνει η Ουκρανία», εξήγησε ο Καγκελάριος, τονίζοντας όμως ότι η τελική απόφαση ανήκει αποκλειστικά στον Ουκρανό Πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι και τον λαό της χώρας. «Θα ήταν λάθος να πιέσουμε τον Ζελένσκι», πρόσθεσε.
Η Ευρώπη, σύμφωνα με τον Μερτς, επιδιώκει μια «ισχυρή» κατάπαυση πυρός, με νομικές και υλικές εγγυήσεις – «όχι όπως οι Συμφωνίες του Μινσκ, που απέτυχαν». Ο Ρούτε, από την πλευρά του, προειδοποίησε ότι «η Ρωσία είναι ο επόμενος στόχος μας» και κάλεσε σε «τεστ για τον Πούτιν»: «Είμαστε έτοιμοι για ειρήνη;». Ο Ρώσος Πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν κατηγορήθηκε για «βάρβαρο πόλεμο» κατά αμάχων, με στόχο να «κερδίσει χρόνο» στις διαπραγματεύσεις. Ο Μερτς πρότεινε μάλιστα να φιλοξενήσει συνομιλίες στο Βερολίνο, ώστε καμία συμφωνία να μην γίνει «πάνω από το κεφάλι της Ευρώπης».
Η Δέσμευση των ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή «Αυτοδύναμη» Άμυνα
Παρά τις ανησυχίες, ο Μερτς διαβεβαίωσε ότι η αμερικανική δέσμευση παραμένει σταθερή: «Είμαστε πεπεισμένοι ότι ισχύει ακόμα η εγκατάσταση πυραύλων Tomahawk στη Γερμανία». Ο Ρούτε ενίσχυσε το μήνυμα, λέγοντας ότι οι ΗΠΑ βλέπουν το ΝΑΤΟ ως «άμεση ασφάλεια για το μέλλον τους» και ότι ο Τραμπ είναι «ο μόνος που μπορεί να φέρει τον Πούτιν στο τραπέζι». Ωστόσο, η νέα αμερικανική στρατηγική περιμένει από τους Ευρωπαίους να αναλάβουν την «κύρια ευθύνη» για την άμυνά τους, κάτι που ο Μερτς αποδέχτηκε ως «σωστό δρόμο».
«Έχουμε δύσκολα χρόνια μπροστά μας», προειδοποίησε ο Καγκελάριος, καλώντας για «εντατική δουλειά με ψυχραιμία». Η Ευρώπη, πρόσθεσε, θα συνεχίσει τη συνεργασία με τις ΗΠΑ «όπου υπάρχουν κοινά συμφέροντα», όπως η πίεση στη Ρωσία μέσω κατάσχεσης παγωμένων περιουσιακών στοιχείων για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας. Ο Ρούτε κάλεσε για άμεση αύξηση των αμυντικών δαπανών και παραγωγής, εκτιμώντας ότι η Ρωσία μπορεί να είναι έτοιμη για νέα επίθεση σε πέντε χρόνια.
Τι Σημαίνει Αυτό για το Μέλλον;
Οι δηλώσεις του Μερτς και του Ρούτε αντικατοπτρίζουν μια Ευρώπη που ωριμάζει γρήγορα: από εξαρτημένη σύμμαχο σε πιο αυτόνομο παίκτη. Με τον Τραμπ να προειδοποιεί για «πολιτισμικό αφανισμό» της Ευρώπης σε 20 χρόνια λόγω «αδύναμων ηγετών», η πίεση εντείνεται. Ωστόσο, η έμφαση σε κοινές αξίες – ελευθερία, ασφάλεια, ειρήνη – δείχνει ότι η διατλαντική σχέση, παρόλο που δοκιμάζεται, δεν έχει ακόμα σπάσει. Η επόμενη εβδομάδα, με πιθανές συναντήσεις για την Ουκρανία, θα δείξει αν η «νέα εποχή» φέρνει ελπίδα ή νέες προκλήσεις.