Από τη στιγμή που ψηφίστηκε ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη (EU AI Act) το 2024, πολλοί ειδικοί προειδοποιούσαν ότι μπορεί να αποδειχθεί μπούμερανγκ για την Ευρώπη. Σήμερα, λίγους μήνες πριν την πλήρη εφαρμογή του (2 Αυγούστου 2026), η κριτική έχει ενταθεί σημαντικά. Ο πρώτος ολοκληρωμένος νόμος για την ΤΝ παγκοσμίως δέχεται σφοδρές επιθέσεις τόσο από την πλευρά της βιομηχανίας όσο και από οργανώσεις προστασίας δικαιωμάτων.
Υπερβολική γραφειοκρατία που πνίγει την καινοτομία
Ένα από τα πιο διαδεδομένα παράπονα είναι ότι ο Κανονισμός επιβάλλει δυσανάλογες υποχρεώσεις συμμόρφωσης, ιδιαίτερα για μικρομεσαίες επιχειρήσεις και startups. Οι απαιτήσεις για τεκμηρίωση, συνεχείς αξιολογήσεις κινδύνου, διαφάνεια και ανθρώπινη εποπτεία σε συστήματα «υψηλού κινδύνου» δημιουργούν τεράστιο διοικητικό και οικονομικό φορτίο.
Πολλοί αναλυτές και ενώσεις όπως η DigitalEurope και η CCIA υποστηρίζουν ότι ο νόμος λειτουργεί αποτρεπτικά για επενδύσεις στην Ευρώπη. Ενώ ΗΠΑ και Κίνα προχωρούν με ταχύτατους ρυθμούς στην ανάπτυξη μοντέλων ΤΝ, οι ευρωπαϊκές εταιρείες κινδυνεύουν να μείνουν πίσω εξαιτίας του υψηλού κόστους συμμόρφωσης. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, το κόστος μπορεί να φτάσει σε δισεκατομμύρια ευρώ για τον ευρωπαϊκό τεχνολογικό τομέα.
Ασαφής ορισμός και υπερρύθμιση
Κριτική δέχεται και ο ίδιος ο ορισμός του τι συνιστά «σύστημα ΤΝ». Πολλοί νομικοί εμπειρογνώμονες τον χαρακτηρίζουν υπερβολικά πλατύ, με αποτέλεσμα να μπορεί να εφαρμοστεί ακόμα και σε απλά παραδοσιακά λογισμικά. Αυτό δημιουργεί νομική αβεβαιότητα και υπερρύθμιση συστημάτων που δεν παρουσιάζουν πραγματικό κίνδυνο.
Αδυναμίες στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων
Παραδόξως, ο Κανονισμός δέχεται σκληρή κριτική και από την αντίθετη πλευρά. Οργανώσεις όπως η EDRi (European Digital Rights), το Access Now και η Amnesty International υποστηρίζουν ότι ο νόμος περιέχει σημαντικά κενά και εξαιρέσεις, ιδιαίτερα σε θέματα βιομετρικής επιτήρησης, predictive policing και εφαρμογών σε μετανάστευση και σύνορα.
Σύμφωνα με τις ΜΚΟ, οι ισχυρές εξαιρέσεις που δόθηκαν σε αρχές επιβολής του νόμου αφήνουν ανοιχτό παράθυρο για καταχρήσεις, ενώ η αυτο-ρύθμιση που δίνεται στις εταιρείες δεν εξασφαλίζει επαρκή προστασία των πολιτών.
Καθυστερήσεις και πρακτικά προβλήματα εφαρμογής
Ήδη από το 2025 έχουν ξεκινήσει συζητήσεις για τροποποιήσεις και παρατάσεις (Digital Omnibus), γεγονός που οι επικριτές θεωρούν παραδοχή ότι ο νόμος ήταν πρόωρος και μη ώριμος. Το EU AI Office, που έχει αναλάβει την εποπτεία, αντιμετωπίζει προβλήματα στελέχωσης και πόρων, ενώ οι προθεσμίες συμμόρφωσης κρίνονται μη ρεαλιστικές από πολλές πλευρές.
Το μεγάλο παράδοξο
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι ο EU AI Act δέχεται ταυτόχρονα κριτική από δύο εντελώς αντίθετες πλευρές: από την τεχνολογική βιομηχανία που τον βλέπει ως «πνιγμό της καινοτομίας» και από τις οργανώσεις δικαιωμάτων που τον χαρακτηρίζουν «ανεπαρκή και γεμάτο εξαιρέσεις».
Αυτό το παράδοξο έχει οδηγήσει πολλούς αναλυτές να αναρωτιούνται αν ο Κανονισμός κατάφερε τελικά να πετύχει τον αρχικό του στόχο ή αν αποτελεί ένα συμβιβαστικό κείμενο που δεν ικανοποιεί πλήρως κανέναν.
Συμπέρασμα
Είτε ως «γραφειοκρατικός εφιάλτης» είτε ως «χαμένη ευκαιρία» για ουσιαστική προστασία, ο EU AI Act φαίνεται να επιβεβαιώνει τους φόβους πολλών που προειδοποιούσαν από την αρχή. Καθώς πλησιάζουμε στην πλήρη εφαρμογή του, το ερώτημα που κυριαρχεί είναι αν η Ευρώπη θα καταφέρει να διορθώσει εγκαίρως τα προβλήματά του ή αν θα γίνει η πρώτη μεγάλη ρυθμιστική αποτυχία στην εποχή της ΤΝ.
