Κινεζικός «τεχνητός ήλιος»: Πώς διατήρησε πλάσμα σε ακραίες θερμοκρασίες για 1.066 δευτερόλεπτα

User avatar placeholder

22 Νοεμβρίου 2026

Η προσπάθεια να αξιοποιηθεί στη Γη η ενέργεια που τροφοδοτεί τα άστρα σημείωσε ένα σημαντικό βήμα τον Ιανουάριο του 2025. Στην πόλη Χεφέι της Κίνας, ο πειραματικός αντιδραστήρας EAST, γνωστός και ως «τεχνητός ήλιος», κατάφερε να διατηρήσει σταθερά πλάσμα υψηλού περιορισμού για 1.066 δευτερόλεπτα, δηλαδή περισσότερο από 17 λεπτά.

Το επίτευγμα αποτέλεσε τότε νέο παγκόσμιο ρεκόρ για τη συγκεκριμένη κατηγορία λειτουργίας tokamak και έδωσε σημαντικά δεδομένα στην έρευνα για την ελεγχόμενη πυρηνική σύντηξη.

Τι είναι ο EAST

Ο EAST (Experimental Advanced Superconducting Tokamak) είναι μια πειραματική συσκευή πυρηνικής σύντηξης τύπου tokamak, η οποία χρησιμοποιεί υπεραγώγιμους μαγνήτες για να περιορίζει το εξαιρετικά θερμό πλάσμα μέσα σε ένα ισχυρό μαγνητικό πεδίο.

Λειτουργεί από το 2006 στο Ινστιτούτο Φυσικής Πλάσματος της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών, στην πόλη Χεφέι της επαρχίας Ανχούι.

Ο χαρακτηρισμός «τεχνητός ήλιος» προέρχεται από τον στόχο της ερευνητικής προσπάθειας: την αναπαραγωγή στη Γη των αντιδράσεων πυρηνικής σύντηξης που πραγματοποιούνται στο εσωτερικό των άστρων.

Το ρεκόρ των 1.066 δευτερολέπτων

Στις 20 Ιανουαρίου 2025, ο EAST πέτυχε να διατηρήσει πλάσμα σε σταθερή κατάσταση υψηλού περιορισμού για 1.066 δευτερόλεπτα.

Η επίδοση ξεπέρασε το προηγούμενο ρεκόρ των 403 δευτερολέπτων, το οποίο είχε καταγράψει η ίδια κινεζική εγκατάσταση το 2023.

Σύμφωνα με την Κινεζική Ακαδημία Επιστημών, το πλάσμα έφτασε σε θερμοκρασία περίπου 100 εκατομμυρίων βαθμών Κελσίου. Ωστόσο, στην τεχνική παρουσίαση του επιτεύγματος, ο διεθνής οργανισμός ITER αναφέρεται σε θερμοκρασία σχεδόν 70 εκατομμυρίων βαθμών. Η διαφορά αυτή επιβάλλει προσοχή όταν παρουσιάζονται οι θερμοκρασιακές μετρήσεις.

Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για ακραίες συνθήκες, πολύ υψηλότερες από τη θερμοκρασία του πυρήνα του Ήλιου, η οποία υπολογίζεται σε περίπου 15 εκατομμύρια βαθμούς Κελσίου.

Ο λόγος που απαιτούνται τόσο υψηλές θερμοκρασίες στη Γη είναι ότι οι αντιδραστήρες σύντηξης δεν διαθέτουν τις τεράστιες πιέσεις που δημιουργεί η βαρύτητα στο εσωτερικό του Ήλιου.

Γιατί θεωρείται σημαντικό επιστημονικό βήμα

Η διατήρηση του πλάσματος για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες τεχνολογικές προκλήσεις στην έρευνα της σύντηξης.

Ο διευθυντής του Ινστιτούτου Φυσικής Πλάσματος, Song Yuntao, έχει επισημάνει ότι μια συσκευή σύντηξης πρέπει να μπορεί να λειτουργεί σταθερά και αποδοτικά για χιλιάδες δευτερόλεπτα, ώστε να επιτευχθεί η αυτοσυντηρούμενη κυκλοφορία του πλάσματος που απαιτείται για τη μελλοντική συνεχή παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Το καθεστώς υψηλού περιορισμού (high-confinement mode ή H-mode), στο οποίο πραγματοποιήθηκε το πείραμα, αποτελεί βασικό τρόπο λειτουργίας των σύγχρονων πειραματικών αντιδραστήρων σύντηξης και προβλέπεται να χρησιμοποιηθεί και στον διεθνή αντιδραστήρα ITER.

Το αποτέλεσμα του EAST προσφέρει, επομένως, πολύτιμα δεδομένα για την ανάπτυξη των μελλοντικών εγκαταστάσεων σύντηξης.

Η γαλλική απάντηση: Το WEST έφτασε τα 1.337 δευτερόλεπτα

Το κινεζικό ρεκόρ δεν παρέμεινε για πολύ στην κορυφή.

Στις 12 Φεβρουαρίου 2025, ο γαλλικός πειραματικός αντιδραστήρας WEST, που λειτουργεί από την Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας της Γαλλίας (CEA) στο ερευνητικό κέντρο Cadarache, διατήρησε πλάσμα για 1.337 δευτερόλεπτα, δηλαδή περισσότερο από 22 λεπτά.

Η επίδοση ανακοινώθηκε επίσημα στις 18 Φεβρουαρίου 2025 και ξεπέρασε κατά περίπου 25% το προηγούμενο ρεκόρ του EAST.

Σύμφωνα με τη γαλλική ανακοίνωση, το πλάσμα έφτασε σε θερμοκρασία περίπου 50 εκατομμυρίων βαθμών Κελσίου. Το πείραμα πραγματοποιήθηκε με την έγχυση ισχύος θέρμανσης 2 MW.

Η επιτυχία του WEST επιβεβαίωσε τη σημασία της μακράς και σταθερής λειτουργίας του πλάσματος, ιδιαίτερα ενόψει των τεχνολογικών απαιτήσεων του ITER.

Ο «τεχνητός ήλιος» δεν παράγει ακόμη ηλεκτρική ενέργεια

Παρά τις εντυπωσιακές επιδόσεις, ο EAST δεν αποτελεί ακόμη μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Δεν παράγει ηλεκτρικό ρεύμα για το δίκτυο ούτε έχει αποδείξει καθαρό ενεργειακό κέρδος από σύντηξη.

Πρόκειται για πειραματική εγκατάσταση, της οποίας ο ρόλος είναι να εξελίξει τις τεχνολογίες που θα μπορούσαν να επιτρέψουν στο μέλλον την αξιοποίηση της πυρηνικής σύντηξης.

Η έρευνα συνεχίζεται εδώ και περισσότερα από 70 χρόνια, με στόχο την ανάπτυξη μιας ασφαλούς και βιώσιμης πηγής ενέργειας. Τα επιτεύγματα των EAST και WEST αποτελούν σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση, χωρίς όμως να σημαίνουν ότι η εμπορική παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από σύντηξη βρίσκεται ήδη κοντά.