«Προσφέρω και την ιδίαν μου ζωήν»: Η άγνωστη επιστολή της Μαντώς Μαυρογένους

20 Νοεμβρίου 2026

Όλοι γνωρίζουμε τη Μαντώ Μαυρογένους από την πλατεία της Μυκόνου και τα σχολικά βιβλία. Λίγοι όμως ξέρουν ότι η ηρωίδα του 1821 πρόσφερε γραπτώς τη ζωή της στην πατρίδα, ότι η φωνή της ακούστηκε σε όλη την Ευρώπη και ότι μέχρι σήμερα δεν ξέρουμε με βεβαιότητα πού είναι θαμμένη.

Μια αριστοκράτισσα του Διαφωτισμού

Η Μαντώ Μαυρογένους γεννήθηκε το 1796 ή το 1797 στην Τεργέστη, που τότε ανήκε στη μοναρχία των Αψβούργων. Ήταν κόρη του εμπόρου και μέλους της Φιλικής Εταιρείας Νικολάου Μαυρογένη και της Ζαχαράτης Χατζή Μπάτη. Ο θείος του πατέρα της, Νικόλαος Μαυρογένης, είχε διατελέσει δραγουμάνος του Στόλου και ηγεμόνας της Βλαχίας.

Μεγάλωσε σε μορφωμένο περιβάλλον, επηρεασμένο από τις ιδέες του Διαφωτισμού. Το 1809 εγκαταστάθηκε με την οικογένειά της στην Πάρο, όπου έμαθε από τον πατέρα της ότι η Φιλική Εταιρεία προετοίμαζε την Επανάσταση. Μετά τον θάνατό του, το 1818, πήγε στην Τήνο.

Η μάχη της Μυκόνου

Με την έκρηξη της Επανάστασης, η Μαντώ πήγε στη Μύκονο και ξεσήκωσε το νησί. Η πιο ένδοξη στιγμή της ήρθε τον Οκτώβριο του 1822, όταν οι Μυκονιάτες, με αρχηγό την ίδια, απέκρουσαν τους Οθωμανούς που είχαν αποβιβαστεί στο νησί.

Δεν σταμάτησε εκεί. Με στόλο έξι πλοίων πολέμησε στην Κάρυστο, ενώ ενίσχυσε και πεζικό στη Φθιώτιδα και τη Λιβαδειά. Όλα αυτά χρηματοδοτήθηκαν από τη δική της περιουσία.

Η άγνωστη επιστολή του 1825: «Προσφέρω και την ιδίαν μου ζωήν»

Ένα από τα πιο συγκλονιστικά ντοκουμέντα του Αγώνα είναι μια σύντομη επιστολή της προς το Βουλευτικό Σώμα. Είναι γραμμένη στο Ναύπλιο, στις 6 Μαΐου 1825, την εποχή που ο Ιμπραήμ είχε αποβιβαστεί στην Πελοπόννησο και η Επανάσταση κινδύνευε.

Η Μαντώ γράφει ότι η δύσκολη περίσταση της Πατρίδας την αναγκάζει να προσφέρει και την ίδια της τη ζωή. Ζητά από την κυβέρνηση να τη στείλει σε εκστρατεία, όπου και με όσους στρατιώτες κρίνει, και δηλώνει πρόθυμη να αναλάβει ακόμη και την πιο επικίνδυνη θέση, για να γίνει παράδειγμα στους άλλους.

Για να καλύψει τα έξοδα της εκστρατείας, προσφέρει ομολογίες τριάντα χιλιάδων γροσίων, τις μισές εθνικές και τις άλλες μισές ιδιωτικές, που είχε κληρονομήσει από τον πατέρα της. Υπογράφει απλά: «Η Πατριώτις».

Η φωνή της Ελλάδας στην Ευρώπη

Η Μαντώ δεν πολέμησε μόνο με όπλα αλλά και με την πένα. Έγραψε την Έκκληση προς τις Κυρίες της Αγγλίας (1824) και την Επιστολή προς τις Παρισινές κυρίες. Ζητούσε από τις Ευρωπαίες στήριξη για τις γυναίκες πρόσφυγες του Αγώνα.

Η απήχηση ήταν τεράστια. Οι επιστολές της έκαναν το όνομά της θρυλικό στους φιλελληνικούς κύκλους της Ευρώπης και το πορτρέτο της τυπώθηκε και κυκλοφόρησε σε όλη την ήπειρο το 1827.

Μια τιμή μοναδική για γυναίκα

Για τη συνολική της προσφορά, ο Ιωάννης Καποδίστριας της απένειμε τον βαθμό του επίτιμου αντιστρατήγου, τιμή μοναδική για γυναίκα, και της παραχώρησε ένα κεντρικό σπίτι στο Ναύπλιο. Σύμφωνα με την παράδοση, εκείνη χάρισε στον Καποδίστρια ένα σπαθί που θεωρούνταν ότι χρονολογείται από την εποχή του Μεγάλου Κωνσταντίνου.

Το άδικο τέλος και ο χαμένος τάφος

Η γυναίκα που τα έδωσε όλα δεν ανταμείφθηκε από το κράτος που βοήθησε να γεννηθεί. Μετά από πολιτικές αντιπαραθέσεις, κυρίως με τον Ιωάννη Κωλέττη, αναγκάστηκε να φύγει από το Ναύπλιο. Το 1840 εγκαταστάθηκε στην Πάρο, όπου ζούσαν συγγενείς της, και πέθανε εκεί τον Ιούλιο του 1848. Πέθανε πολύ φτωχή και ξεχασμένη.

Ένα μυστήριο παραμένει μέχρι σήμερα. Το 1962, ο καθηγητής Αρχαιολογίας Αναστάσιος Ορλάνδος προσπάθησε να βρει τον τάφο της κατά την αναστήλωση της Εκατονταπυλιανής. Βασίστηκε στην παράδοση ότι τάφηκε με τη στολή του αντιστρατήγου. Άλλοι υποστήριξαν ότι τα οστά της μεταφέρθηκαν στη Μύκονο, οπότε δεν είναι γνωστό αν βρίσκονται στην Πάρο.

Η κληρονομιά της

Σήμερα η κεντρική πλατεία της Χώρας της Μυκόνου φέρει το όνομά της και κοσμείται με την προτομή της, ενώ το ελληνικό κράτος έχει εκδώσει αναμνηστικά νομίσματα προς τιμήν της.

Η Μαντώ Μαυρογένους είχε πλούτο, μόρφωση και ευγενική καταγωγή, και θα μπορούσε να ζήσει άνετα στην Ευρώπη. Διάλεξε να τα θυσιάσει όλα για την ελευθερία της Ελλάδας. Γι’ αυτό παραμένει μία από τις πιο φωτεινές μορφές του 1821.