Η βιταμίνη B12 κυκλοφορεί σε κάθε φαρμακείο. Μια ομάδα Γερμανών ερευνητών έδειξε ότι ίσως μπορεί να βοηθήσει σε μια από τις πιο σπάνιες γενετικές διαταραχές της παιδικής ηλικίας, το σύνδρομο Verheij. Τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, αλλά προς το παρόν αφορούν σκουλήκια και όχι ανθρώπους.
Τι είναι το σύνδρομο Verheij
Το σύνδρομο Verheij χαρακτηρίζεται από καθυστέρηση στην ανάπτυξη, καθυστέρηση στην ψυχοκινητική εξέλιξη, ιδιαίτερα χαρακτηριστικά προσώπου και σκελετικές ανωμαλίες, κυρίως στη σπονδυλική στήλη. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν κολόβωμα στο μάτι και προβλήματα στα νεφρά ή στην καρδιά.
Προκαλείται από έλλειμμα (απώλεια τμήματος) στο χρωμόσωμα 8, στην περιοχή 8q24.3, ή από παθογόνες μεταλλάξεις στο γονίδιο PUF60. Οι περισσότερες περιπτώσεις δεν κληρονομούνται από τους γονείς, αν και ένας πάσχων μπορεί να μεταβιβάσει το έλλειμμα στα παιδιά του.
Το γονίδιο PUF60 παίζει βασικό ρόλο στο λεγόμενο «μάτισμα» (splicing). Όταν ένα γονίδιο «διαβάζεται», το αρχικό αντίγραφο RNA περιέχει τμήματα που πρέπει να αφαιρεθούν και άλλα που πρέπει να ενωθούν, για να προκύψει το σωστό «σχέδιο» μιας πρωτεΐνης. Αυτή η διαδικασία είναι το μάτισμα. Όταν διαταράσσεται, μπορεί να επηρεαστούν πολλές λειτουργίες του οργανισμού ταυτόχρονα.
Η έρευνα
Τη μελέτη έκαναν ερευνητές του Ινστιτούτου Max Planck για τη Βιολογία της Γήρανσης και του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου της Κολωνίας. Δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications στις 7 Αυγούστου 2026.
Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν το μικροσκοπικό σκουλήκι Caenorhabditis elegans, έναν από τους πιο διαδεδομένους οργανισμούς-μοντέλα στη βιολογία. Πολλοί βασικοί βιολογικοί μηχανισμοί του είναι κοινοί με του ανθρώπου. Η ομάδα έδειξε ότι η διαταραχή του ματίσματος επηρεάζει μεταβολικές οδούς που εξαρτώνται από τη βιταμίνη B12. Οι οδοί αυτές είναι σημαντικές για την ανάπτυξη και τη λειτουργία των κυττάρων.
Τι ακριβώς βρήκαν
Το εύρημα έχει τρία σκέλη:
- Στα σκουλήκια: Η χορήγηση βιταμίνης B12 αποκατέστησε βασικές μεταβολικές διεργασίες στο μοντέλο της νόσου και διόρθωσε τις αναπτυξιακές ανωμαλίες στα μεταλλαγμένα ζώα. Σε φωτογραφίες του ινστιτούτου, τα σκουλήκια-μοντέλα της νόσου εμφανίζουν μια αντίδραση στρες που φαίνεται με πράσινο χρώμα. Η B12 εξουδετερώνει αυτό το φαινόμενο.
- Στον άνθρωπο: Οι ερευνητές ανέλυσαν δημόσια διαθέσιμα δεδομένα ανθρώπινων κυττάρων και δείγματα αίματος ασθενών με σύνδρομο Verheij. Βρήκαν παρόμοιες μεταβολικές αλλαγές. Τα δείγματα των ασθενών τα παρείχε ο νευροπαιδίατρος Hormos Salimi Dafsari του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου της Κολωνίας.
- Ο μηχανισμός: Ο τίτλος της δημοσίευσης είναι «Vitamin B12 alleviates spliceosomopathy via phospholipid remodeling». Παραπέμπει σε μηχανισμό που περιλαμβάνει την αναδιαμόρφωση των φωσφολιπιδίων, των μορίων που αποτελούν βασικά δομικά στοιχεία των κυτταρικών μεμβρανών.
Πρώτος συγγραφέας της μελέτης είναι ο Jonathan Kölschbach και επικεφαλής ο Adam Antebi, διευθυντής στο Ινστιτούτο Max Planck.
Γιατί έχει σημασία
Το εύρημα είναι ενδιαφέρον για δύο λόγους.
Ο πρώτος είναι ότι συνδέει μια διαταραχή του ματίσματος του RNA με τον μεταβολισμό. Σύμφωνα με το ινστιτούτο, οι μεταβολικές αλλαγές μπορεί να παίζουν μεγαλύτερο ρόλο από όσο πιστευόταν στις διαταραχές που οφείλονται σε ελαττώματα του ματίσματος. Αυτό μπορεί να ανοίξει νέους δρόμους και για άλλες σπάνιες νόσους της ίδιας κατηγορίας, τις λεγόμενες «σπλαϊσεοσωμοπάθειες».
Ο δεύτερος είναι πρακτικός. Η βιταμίνη B12 είναι γνωστή, φθηνή ουσία με μακρά ιστορία χρήσης στην ιατρική. Για τις σπάνιες νόσους η ανάπτυξη εντελώς νέων φαρμάκων είναι συχνά αργή και οικονομικά δύσκολη, οπότε ένας μηχανισμός που αξιοποιεί μια ήδη διαθέσιμη ουσία έχει ιδιαίτερη αξία ως ερευνητική κατεύθυνση.
Τι δεν λέει η έρευνα
Όπως συμβαίνει συχνά με τα επιστημονικά νέα, ο τίτλος μπορεί να δημιουργήσει υπερβολικές προσδοκίες. Πρέπει να είμαστε σαφείς:
- Η B12 δεν έχει δοκιμαστεί σε ασθενείς με σύνδρομο Verheij. Το ίδιο το ινστιτούτο τονίζει ότι μελλοντικές μελέτες θα πρέπει να δείξουν αν η βιταμίνη B12 μπορεί να βοηθήσει και τους ασθενείς.
- Δεν έχει ανακοινωθεί κλινική δοκιμή.
- Τα ανθρώπινα δεδομένα δείχνουν συσχέτιση και όχι θεραπευτικό αποτέλεσμα. Βρέθηκαν παρόμοιες μεταβολικές αλλαγές στους ασθενείς, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η B12 θα έχει στον άνθρωπο το αποτέλεσμα που είχε στα σκουλήκια.
Γονείς παιδιών με το σύνδρομο δεν πρέπει να αρχίσουν να δίνουν συμπληρώματα με βάση αυτή την είδηση. Κάθε αλλαγή στη φροντίδα πρέπει να συζητηθεί με τον θεράποντα γιατρό ή γενετιστή.
Συμπέρασμα
Η μελέτη είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η βασική έρευνα σε απλούς οργανισμούς μπορεί να δώσει ιδέες για σοβαρές ανθρώπινες ασθένειες. Το σκουλήκι που διορθώνει την ανάπτυξή του με λίγη B12 δεν αποτελεί θεραπεία. Αποτελεί όμως μια ελπιδοφόρα κατεύθυνση για παιδιά και οικογένειες που μέχρι σήμερα δεν έχουν καμία στοχευμένη θεραπευτική επιλογή.
