Από τις βαριές κατηγορίες του 1824 και τη σύγκρουση με τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο μέχρι τις μεγάλες νίκες στη Στερεά Ελλάδα και τον θανάσιμο τραυματισμό στο Φάληρο, η πορεία ενός από τους σπουδαιότερους στρατηγούς της Ελληνικής Επανάστασης.
Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης υπήρξε μία από τις πιο εμβληματικές και ξεχωριστές μορφές της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Ατρόμητος πολεμιστής, ευφυής στρατηγός και άνθρωπος με εκρηκτικό χαρακτήρα, συνέδεσε το όνομά του με μερικές από τις σημαντικότερες στρατιωτικές επιτυχίες του Αγώνα.
Η διαδρομή του, ωστόσο, δεν ήταν χωρίς αντιπαραθέσεις. Τρία χρόνια πριν από τον θάνατό του, το 1824, βρέθηκε αντιμέτωπος με βαριές κατηγορίες προδοσίας, έχασε τα στρατιωτικά του αξιώματα και συγκρούστηκε με την πολιτική ηγεσία της Επανάστασης. Η ιστορία εκείνης της περιόδου αποκαλύπτει τις εσωτερικές αντιθέσεις του Αγώνα, αλλά και την προσωπικότητα ενός οπλαρχηγού που έμελλε να αφήσει ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ελληνική ιστορία.
(Οι ημερομηνίες παρακάτω ακολουθούν το παλαιό, ιουλιανό ημερολόγιο, όπου αυτό διευκρινίζεται στις πηγές της εποχής.)
Ο «γιος της καλογριάς» που έγινε θρύλος
Ο Καραϊσκάκης γεννήθηκε γύρω στο 1782 και η καταγωγή του συνδέθηκε με τη Σκουληκαριά της Άρτας και το Μαυρομμάτι της Καρδίτσας, καθώς οι ιστορικές αναφορές δεν συμφωνούν απόλυτα για τον τόπο γέννησής του.
Ήταν γιος του αρματολού Δημήτρη Καραΐσκου και της Ζωής Ντιμισκή, η οποία είχε καταφύγει σε μοναστήρι. Από αυτή την οικογενειακή ιστορία προήλθε και το προσωνύμιο «ο γιος της καλογριάς», που τον ακολούθησε σε όλη του τη ζωή.
Από νεαρή ηλικία βρέθηκε στον κόσμο των ενόπλων και συνδέθηκε με την αυλή του Αλή Πασά στα Ιωάννινα. Η πολεμική του εμπειρία, η εξυπνάδα και η ιδιαίτερη προσωπικότητά του τον ανέδειξαν σε έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους οπλαρχηγούς της εποχής.
Ήταν γνωστός για την αθυροστομία, την αποφασιστικότητα και την ανεξαρτησία του. Δεν δίσταζε να συγκρούεται ακόμη και με ισχυρούς πολιτικούς και στρατιωτικούς παράγοντες, γεγονός που επηρέασε καθοριστικά την πορεία του.
Η μεγάλη σύγκρουση με τον Μαυροκορδάτο και η κατηγορία της προδοσίας
Στις αρχές του 1824 ο Καραϊσκάκης βρέθηκε σε ανοιχτή αντιπαράθεση με τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, ο οποίος είχε κεντρικό ρόλο στη διοίκηση της Δυτικής Ελλάδας.
Η σύγκρουση συνδεόταν με τις διαφωνίες για τη στρατιωτική οργάνωση της περιοχής, τον έλεγχο των αρματολικιών και την επιρροή των οπλαρχηγών. Ο Καραϊσκάκης αντιδρούσε στις αποφάσεις που περιόριζαν τη δική του δύναμη και επηρέαζαν τη θέση του στα Άγραφα.
Η ένταση κορυφώθηκε στις 19 Μαρτίου 1824, όταν άνδρες του εισήλθαν στο Μεσολόγγι, συνέλαβαν δύο προκρίτους και άλλοι κατέλαβαν το νησάκι Βασιλάδι. Ο ίδιος απέδωσε την ενέργεια στον θυμό του για την κακοποίηση του ανιψιού του από Μεσολογγίτες και αργότερα εξέφρασε τη μεταμέλειά του.
Παράλληλα, διατυπώθηκαν υποψίες ότι είχε επαφές με τον Ομέρ Βρυώνη και ότι μέσω απεσταλμένου επιχειρούσε να διευκολύνει τις κινήσεις των οθωμανικών δυνάμεων προς την Άρτα.
Οι κατηγορίες αυτές οδήγησαν σε μία από τις πιο αμφιλεγόμενες υποθέσεις της Επανάστασης.
Η δίκη στο Αιτωλικό και η καταδίκη
Η διαδικασία πραγματοποιήθηκε στο Αιτωλικό, σε εκκλησία, με τον μητροπολίτη Άρτης Πορφύριο στον θρόνο και τους κριτές στα στασίδια και στο δάπεδο.
Ο Καραϊσκάκης προσήλθε με ένοπλη φρουρά, καθώς φοβόταν ακόμη και απόπειρα δολοφονίας εναντίον του.
Αρνήθηκε τις κατηγορίες περί προδοσίας. Παραδέχτηκε την κατάληψη του Βασιλαδίου και την αιχμαλωσία των προκρίτων, εξηγώντας ότι επρόκειτο για αντίδραση στην κακοποίηση του συγγενή του. Για τον απεσταλμένο Κωνσταντίνο Βουλπιώτη υποστήριξε ότι του είχε δώσει διαβατήριο, αλλά δεν τον είχε στείλει ο ίδιος στα Γιάννενα.
Κρίσιμο στοιχείο της υπόθεσης αποτέλεσαν οι καταθέσεις και οι ομολογίες του Βουλπιώτη. Σύμφωνα με την ιστορική μελέτη του Χρήστου Λούκου, ο συγκεκριμένος μάρτυρας ενέπλεξε τον Καραϊσκάκη στην τρίτη του ομολογία, ενώ στις δύο προηγούμενες δεν είχε διατυπώσει ανάλογη κατηγορία.
Η τελική καταδικαστική απόφαση δεν εκδόθηκε από το στρατοδικείο των στρατιωτικών αξιωματούχων. Ο Μαυροκορδάτος εξέδωσε προκήρυξη στις 2 Απριλίου 1824, η οποία δημοσιεύτηκε στα «Ελληνικά Χρονικά» στις 12 Απριλίου.
Ο Καραϊσκάκης κηρύχθηκε προδότης, στερήθηκε όλους τους βαθμούς και τα αξιώματά του και διατάχθηκε να εγκαταλείψει τη Δυτική Ελλάδα. Οι Έλληνες καλούνταν να αποφεύγουν τις συναναστροφές μαζί του, μέχρι να μετανοήσει και να ζητήσει συγχώρεση από το έθνος.
Η υπόθεση, ωστόσο, δεν έκλεισε με την καταδίκη. Ο Χρήστος Λούκος, εξετάζοντας τις μαρτυρίες και τα έγγραφα της εποχής, επισημαίνει ότι οι βαριές κατηγορίες δεν τεκμηριώθηκαν επαρκώς. Κατά την εκτίμησή του, η πολιτική και στρατιωτική αντιπαράθεση έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της υπόθεσης.
Από τη δίωξη στην επιστροφή στον Αγώνα
Οι μήνες που ακολούθησαν ήταν ιδιαίτερα δύσκολοι για τον Καραϊσκάκη, ο οποίος αντιμετώπιζε ήδη σοβαρά προβλήματα υγείας.
Τον Μάιο του 1824 βρέθηκε αποκλεισμένος στη μονή της Βράχας από μουσουλμανικές και χριστιανικές δυνάμεις. Έπειτα από πολύωρη μάχη κατάφερε να διαφύγει με δυσκολία.
Η συνεργασία ελληνικών δυνάμεων με οθωμανικά στρατεύματα στην καταδίωξή του προκάλεσε αντιδράσεις. Ο Νικόλαος Κασομούλης, που κατέγραψε τα γεγονότα, άσκησε έντονη κριτική σε αυτή την πρακτική.
Ο Καραϊσκάκης τελικά ζήτησε συγχώρεση από τον Μαυροκορδάτο και από τη Διοίκηση. Εκείνος δεν ανταποκρίθηκε θετικά, ωστόσο η Προσωρινή Διοίκηση τού χορήγησε αμνηστία και του επέστρεψε τον στρατιωτικό βαθμό.
Έτσι, ο οπλαρχηγός που είχε βρεθεί στο περιθώριο του Αγώνα επέστρεψε σταδιακά στη στρατιωτική δράση.
Ο αρχιστράτηγος της Ρούμελης και οι μεγάλες νίκες
Το 1826 ο Καραϊσκάκης ανέλαβε την αρχιστρατηγία των ελληνικών δυνάμεων στη Ρούμελη, σε μία από τις πιο κρίσιμες περιόδους της Επανάστασης.
Η Ακρόπολη της Αθήνας βρισκόταν υπό πολιορκία από τις δυνάμεις του Κιουταχή και η κατάσταση για τους Έλληνες ήταν εξαιρετικά δύσκολη.
Παρά την επιβαρυμένη υγεία του, ο Καραϊσκάκης ανέλαβε εκστρατεία με στόχο να ανακόψει τις οθωμανικές δυνάμεις και να ενισχύσει τον αγώνα στη Στερεά Ελλάδα.
Τον Αύγουστο του 1826 σημείωσε σημαντικές επιτυχίες στο Χαϊδάρι και ακολούθησαν επιχειρήσεις στη Δόμβραινα.
Η μεγαλύτερη στρατιωτική του επιτυχία εκείνης της περιόδου ήρθε τον Νοέμβριο του 1826, με τη νίκη στην Αράχωβα. Η μάχη ολοκληρώθηκε με βαριά ήττα των οθωμανικών δυνάμεων και ανέδειξε τις στρατηγικές ικανότητες του Καραϊσκάκη.
Τον Ιανουάριο του 1827 ακολούθησε η μάχη του Διστόμου, όπου οι ελληνικές δυνάμεις υπό την ηγεσία του συνέχισαν τον αγώνα απέναντι στους Οθωμανούς.
Οι επιχειρήσεις αυτές αναπτέρωσαν το ηθικό των επαναστατημένων Ελλήνων και ενίσχυσαν την παρουσία τους στη Στερεά Ελλάδα, σε μια περίοδο κατά την οποία η Επανάσταση αντιμετώπιζε σοβαρούς κινδύνους.
Το Φάληρο και το τέλος του μεγάλου στρατηγού
Την άνοιξη του 1827 ο Καραϊσκάκης βρισκόταν στην Αττική, προσπαθώντας να συμβάλει στην απελευθέρωση της πολιορκημένης Ακρόπολης.
Η μεγάλη επιχείρηση είχε προγραμματιστεί για τη νύχτα της 22ας προς την 23η Απριλίου. Ωστόσο, στις 22 Απριλίου ξέσπασε συμπλοκή με οθωμανικές δυνάμεις, παρά τις εντολές να αποφευχθούν οι πρόωρες συγκρούσεις.
Ο Καραϊσκάκης έσπευσε έφιππος στο πεδίο της μάχης, επιχειρώντας να σταματήσει τη συμπλοκή και να επαναφέρει τους Έλληνες στις θέσεις τους.
Κατά τη διάρκεια των γεγονότων τραυματίστηκε θανάσιμα στη βουβωνική χώρα. Η κατάστασή του ήταν εξαιρετικά σοβαρή και, παρά τις προσπάθειες όσων βρίσκονταν κοντά του, δεν κατάφερε να επιβιώσει.
Πέθανε τις πρώτες ώρες της 23ης Απριλίου 1827, ανήμερα της γιορτής του Αγίου Γεωργίου, από τον οποίο είχε πάρει το όνομά του.
Οι συνθήκες του τραυματισμού του και η προέλευση του βόλου έχουν αποτελέσει αντικείμενο ιστορικών συζητήσεων. Η εκδοχή ότι πυροβολήθηκε από ελληνικό χέρι δεν έχει αποδειχθεί.
Η σορός του μεταφέρθηκε στη Σαλαμίνα, όπου και τάφηκε, στον ναό του Αγίου Δημητρίου.
Η παρακαταθήκη του Καραϊσκάκη
Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης έμεινε στην ιστορία ως ένας από τους σημαντικότερους στρατιωτικούς ηγέτες της Ελληνικής Επανάστασης. Η στρατηγική του ευφυΐα, η πολεμική του αποφασιστικότητα και η δράση του σε μια από τις πιο δύσκολες περιόδους του Αγώνα τον κατέστησαν εμβληματική μορφή του 1821.
Η περιπέτεια του 1824 αποτυπώνει τις βαθιές εσωτερικές αντιθέσεις της Επανάστασης και τις συγκρούσεις ανάμεσα στην πολιτική και τη στρατιωτική ηγεσία. Η μεταγενέστερη πορεία του, όμως, απέδειξε πόσο καθοριστική μπορούσε να είναι η παρουσία του στο πεδίο της μάχης.
Από τις συγκρούσεις και τις κατηγορίες μέχρι τις νίκες της Ρούμελης και την τελευταία του μάχη στο Φάληρο, ο Καραϊσκάκης αφιέρωσε τη ζωή του στον Αγώνα για την ελευθερία. Το όνομά του παραμένει συνδεδεμένο με την ανδρεία, την αγωνιστικότητα και την ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης.

