Η φράση που κάνει ένα προϊόν να μοιάζει πιο υγιεινό δεν σημαίνει «χωρίς ζάχαρη». Τι λέει ο νόμος, πού κρύβονται οι παγίδες και πώς διαβάζουμε σωστά μια συσκευασία.
Στα ράφια των σουπερμάρκετ η ένδειξη «χωρίς προσθήκη ζάχαρης» εμφανίζεται παντού: σε μπισκότα, μαρμελάδες, δημητριακά, γιαούρτια, χυμούς, ακόμη και σε σοκολάτες. Για πολλούς καταναλωτές λειτουργεί σαν διαβατήριο «υγιεινής» επιλογής. Η πραγματικότητα όμως είναι πιο σύνθετη: ένα προϊόν με αυτή την ένδειξη μπορεί να περιέχει αρκετά σάκχαρα — απλώς όχι προστιθέμενα με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος.
Τι ορίζει ακριβώς η νομοθεσία της ΕΕ
Ο ισχυρισμός ρυθμίζεται από τον Κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1924/2006 για τους ισχυρισμούς διατροφής και υγείας, που ισχύει άμεσα και στην Ελλάδα. Σύμφωνα με το Παράρτημά του, ένα προϊόν μπορεί να γράφει «χωρίς προσθήκη σακχάρων» μόνο αν δεν περιέχει κανέναν προστιθέμενο μονοσακχαρίτη ή δισακχαρίτη ούτε οποιοδήποτε άλλο τρόφιμο που χρησιμοποιείται για τις γλυκαντικές του ιδιότητες.
Η δεύτερη φράση είναι το κλειδί: δεν αρκεί να μη μπει λευκή ζάχαρη. Μέλι, σιρόπια ή συμπυκνωμένος χυμός φρούτων που προστίθενται για να γλυκάνουν το προϊόν αποκλείουν επίσης τον ισχυρισμό.
Η αξιολόγηση γίνεται με βάση τη χρήση του συστατικού: για παράδειγμα, ο πουρές φρούτων ή η πάστα χουρμά δεν αποκλείουν αυτομάτως τον ισχυρισμό σε κάθε περίπτωση. Εξετάζεται αν χρησιμοποιούνται για τις γλυκαντικές τους ιδιότητες.
Επιπλέον, όταν το τρόφιμο περιέχει σάκχαρα από τη φύση του (π.χ. από φρούτα ή γάλα), πρέπει να αναγράφεται και η ένδειξη «περιέχει φυσικά σάκχαρα».
Τρεις ενδείξεις που μοιάζουν αλλά δεν είναι ίδιες
Ο ίδιος Κανονισμός ορίζει διαφορετικούς ισχυρισμούς, με αυστηρά όρια:
- «Χωρίς ζάχαρη»: το προϊόν περιέχει έως 0,5 g σακχάρων ανά 100 g ή 100 ml.
- «Χαμηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη»: έως 5 g ανά 100 g για στερεά ή 2,5 g ανά 100 ml για υγρά.
- «Μειωμένη ζάχαρη»: τουλάχιστον 30% λιγότερα σάκχαρα από ένα παρόμοιο προϊόν. Από τον Κανονισμό (ΕΕ) 1047/2012 και μετά, επιτρέπεται μόνο αν η ενέργεια (θερμίδες) του προϊόντος είναι ίση ή μικρότερη από εκείνη του παρόμοιου προϊόντος.
- «Χωρίς προσθήκη ζάχαρης»: δεν θέτει κανένα αριθμητικό όριο στα συνολικά σάκχαρα. Αφορά μόνο το τι προστέθηκε.
Με άλλα λόγια, ένα σνακ αποξηραμένων φρούτων μπορεί νόμιμα να γράφει «χωρίς προσθήκη ζάχαρης» και ταυτόχρονα να έχει πολύ υψηλή περιεκτικότητα σε σάκχαρα.
Η πιο ενδιαφέρουσα περίπτωση: οι χυμοί
Στην ΕΕ, ο «χυμός φρούτων» εξ ορισμού δεν περιέχει προστιθέμενα σάκχαρα. Η προσθήκη σακχάρων στους χυμούς φρούτων είχε ήδη απαγορευθεί από το 2012. Δηλαδή ένας 100% χυμός που προβάλλει «χωρίς προσθήκη ζάχαρης» αναφέρει ένα χαρακτηριστικό που ισχύει υποχρεωτικά για την κατηγορία των χυμών φρούτων. Τα νέκταρ είναι άλλη κατηγορία και μπορεί να περιέχουν προστιθέμενα σάκχαρα.
Η πιο πρόσφατη αλλαγή ήρθε με την Οδηγία (ΕΕ) 2024/1438, γνωστή ως αναθεώρηση των «Οδηγιών του πρωινού». Επιτρέπει πλέον, προαιρετικά, στους χυμούς την ένδειξη «περιέχει μόνο φυσικώς απαντώμενα σάκχαρα» και δημιουργεί νέα κατηγορία «χυμού με μειωμένη ζάχαρη», όπου τα φυσικά σάκχαρα έχουν μειωθεί τουλάχιστον κατά 30%. Οι νέοι κανόνες εφαρμόζονται από τις 14 Ιουνίου 2026. Για τη νέα κατηγορία προβλέπονται ειδικές προϋποθέσεις, μεταξύ των οποίων ότι η γλυκύτητα που αφαιρέθηκε δεν αντικαθίσταται με γλυκαντικές ουσίες.
Προσοχή όμως: ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κατατάσσει τα σάκχαρα των χυμών στα «ελεύθερα σάκχαρα», δηλαδή σε αυτά που συστήνει να περιορίζουμε — ακόμη κι αν δεν έχουν προστεθεί.
Γλυκαντικές ουσίες: η «αθέατη» πλευρά
Πολλά προϊόντα «χωρίς προσθήκη ζάχαρης» είναι γλυκά επειδή περιέχουν γλυκαντικές ουσίες (π.χ. στέβια, σουκραλόζη, ασπαρτάμη) ή πολυόλες (π.χ. μαλτιτόλη, ερυθριτόλη, σορβιτόλη). Ο Κανονισμός (ΕΕ) 1169/2011 για την ενημέρωση των καταναλωτών προβλέπει:
- Όταν ένα τρόφιμο περιέχει εγκεκριμένη γλυκαντική ουσία, η ονομασία του πρέπει να συνοδεύεται από ένδειξη ότι περιέχει γλυκαντική(-ές) ουσία(-ες).
- Όταν περιέχει πάνω από 10% προστιθέμενες πολυόλες, πρέπει να αναγράφεται προειδοποίηση ότι η υπερβολική κατανάλωση μπορεί να έχει υπακτική δράση.
- Οι πολυόλες δεν μετρώνται στα «σάκχαρα» του πίνακα διατροφικής αξίας, αλλά αποδίδουν θερμίδες.
Το 2023 ο ΠΟΥ εξέδωσε κατευθυντήρια γραμμή (υπό όρους) που προτείνει να μη χρησιμοποιούνται οι μη σακχαρούχες γλυκαντικές ουσίες ως μέσο ελέγχου του βάρους ή μείωσης του κινδύνου χρόνιων νοσημάτων, επειδή τα στοιχεία δεν έδειξαν μακροπρόθεσμο όφελος. Η σύσταση δεν αφορά άτομα με ήδη διαγνωσμένο διαβήτη ούτε τις πολυόλες. Δεν αποτελεί αξιολόγηση της ασφάλειας των εγκεκριμένων γλυκαντικών στις επιτρεπόμενες ποσότητες. Ο κλάδος των γλυκαντικών έχει αμφισβητήσει την αυστηρότητά της, επικαλούμενος τους περιορισμούς των διαθέσιμων στοιχείων.
Πόση ζάχαρη είναι «πολλή»;
Ο ΠΟΥ (2015) συστήνει τα ελεύθερα σάκχαρα να καλύπτουν λιγότερο από το 10% της συνολικής ημερήσιας ενέργειας, και προτείνει (υπό όρους) περαιτέρω μείωση κάτω από 5%.
Σε μια ενδεικτική ημερήσια πρόσληψη 2.000 θερμίδων, το 5% αντιστοιχεί περίπου σε 25 γραμμάρια, δηλαδή περίπου έξι κουταλάκια του γλυκού. Δεν πρόκειται για ενιαίο εξατομικευμένο όριο για όλους τους ανθρώπους, καθώς οι ενεργειακές ανάγκες διαφέρουν.
Ως ελεύθερα σάκχαρα ορίζονται όσα προσθέτει ο παραγωγός, ο μάγειρας ή ο καταναλωτής, καθώς και τα σάκχαρα του μελιού, των σιροπιών, των χυμών και των συμπυκνωμένων χυμών. Δεν περιλαμβάνονται τα σάκχαρα των φρέσκων φρούτων και λαχανικών ούτε του γάλακτος.
Οδηγός 5 βημάτων για το ράφι
- Μην σταματάτε στο μπροστινό μέρος. Γυρίστε τη συσκευασία και δείτε τη γραμμή «εκ των οποίων σάκχαρα» στον πίνακα διατροφικής αξίας, ανά 100 g.
- Συγκρίνετε με τα όρια του νόμου. Κάτω από 5 g/100 g σε στερεό τρόφιμο σημαίνει χαμηλή περιεκτικότητα· πάνω από αυτό, ο ισχυρισμός «χωρίς προσθήκη» δεν σας λέει πολλά.
- Διαβάστε τα συστατικά. Ψάξτε για συμπυκνωμένο χυμό, πουρέ ή πάστα χουρμά, μέλι και σιρόπια. Αν χρησιμοποιούνται για να γλυκάνουν, ο ισχυρισμός δεν επιτρέπεται.
- Εντοπίστε τα γλυκαντικά. Η ένδειξη για γλυκαντικές ουσίες δίπλα στην ονομασία σημαίνει ότι η γλυκύτητα δεν προέρχεται μόνο από τα φυσικά σάκχαρα.
- Θυμηθείτε τις θερμίδες. «Χωρίς προσθήκη ζάχαρης» δεν σημαίνει «light» ούτε χαμηλές θερμίδες — ένα μπισκότο μπορεί να έχει τα ίδια λιπαρά και την ίδια ενέργεια με το κλασικό.
Το συμπέρασμα
Η ένδειξη «χωρίς προσθήκη ζάχαρης» είναι νόμιμη και ελέγχεται, αλλά περιγράφει τη συνταγή, όχι το αποτέλεσμα. Μας λέει τι δεν μπήκε στο προϊόν, όχι πόση ζάχαρη τελικά περιέχει. Η πραγματική απάντηση βρίσκεται πάντα στο πίσω μέρος της συσκευασίας: στον πίνακα διατροφικής αξίας και στη λίστα των συστατικών.
Πηγές
- Κανονισμός (ΕΚ) 1924/2006, Παράρτημα – ισχυρισμοί διατροφής (EUR-Lex)
- Κανονισμός (ΕΕ) 1047/2012 για τροποποίηση του καταλόγου ισχυρισμών διατροφής (EUR-Lex)
- Κανονισμός (ΕΕ) 1169/2011, Παράρτημα III (EUR-Lex)
- Οδηγία (ΕΕ) 2024/1438 – νέοι κανόνες για τους χυμούς φρούτων (EUR-Lex)
- ΠΟΥ, Guideline: Sugars intake for adults and children (2015)
- ΠΟΥ, Use of non-sugar sweeteners: WHO guideline (2023)

