Μέσα σε πέντε ημέρες οι Ηνωμένες Πολιτείες έπληξαν δύο φορές ιρανικούς στόχους στο νησί Κεσμ, στα Στενά του Ορμούζ, την ίδια ώρα που ο Λευκός Οίκος μιλά για «μεγάλη πρόοδο» στις διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη. Μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, ο Ντόναλντ Τραμπ καλείται να αποφασίσει αν θα κλιμακώσει έναν πόλεμο που διαρκεί ήδη πάνω από οκτώ μήνες ή αν θα επιδιώξει συμφωνία.
Πώς φτάσαμε εδώ
Ο πόλεμος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου 2026 με κοινά αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα στο Ιράν, στα οποία σκοτώθηκε ο Ανώτατος Ηγέτης Αλί Χαμενεΐ. Το Ιράν απάντησε κλείνοντας ουσιαστικά τα Στενά του Ορμούζ, από όπου περνά μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πετρελαίου, και οι ΗΠΑ επέβαλαν από τις 13 Απριλίου ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια. Η αρχική εκεχειρία του Απριλίου δεν διατήρησε τη διάρκειά της, ενώ ακολούθησε νέα προσπάθεια αποκλιμάκωσης τον Ιούνιο. Οι εχθροπραξίες αναζωπυρώθηκαν στις αρχές Ιουλίου, με επιθέσεις σε εμπορικά πλοία και αμερικανικά αντίποινα, και στις 8 Ιουλίου ο Τραμπ δήλωσε ότι η εκεχειρία είχε τελειώσει.
Στις 8 Οκτωβρίου ο Τραμπ δεσμεύτηκε δημόσια ότι δεν θα επιτεθεί στο Ιράν πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, επικαλούμενος «παραγωγικές» συνομιλίες, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι ο αποκλεισμός θα παρέμενε σε πλήρη ισχύ.
Δύο πλήγματα σε μία εβδομάδα
Δευτέρα 2 Νοεμβρίου. Παραμονή των εκλογών, αμερικανικές δυνάμεις έπληξαν στόχους στο Κεσμ, το μεγαλύτερο νησί του Περσικού Κόλπου, όπου οι Φρουροί της Επανάστασης διατηρούν σημαντική ναυτική παρουσία. Αμερικανοί αξιωματούχοι χαρακτήρισαν την επιχείρηση «περιορισμένη» και «αμυντική», ως απάντηση σε ιρανικά πυρά αντιαεροπορικών πυραύλων κατά αμερικανικού αεροσκάφους, και διευκρίνισαν ότι δεν σηματοδοτεί επανέναρξη μεγάλων πολεμικών επιχειρήσεων. Οι Φρουροί της Επανάστασης ισχυρίστηκαν ότι κατέρριψαν αμερικανικά αναγνωριστικά drones πάνω από την περιοχή.
Παρασκευή 6 Νοεμβρίου. Ο ίδιος ο Τραμπ ανακοίνωσε νέα περιορισμένα πλήγματα, αυτή τη φορά σε ιρανικό σύστημα αεράμυνας, χαρακτηρίζοντάς τα «μικρά». Σύμφωνα με την αμερικανική πλευρά, στόχος ήταν σύστημα αντιαεροπορικής άμυνας που είχε χρησιμοποιηθεί εναντίον αμερικανικού αεροσκάφους. Ιρανικές στρατιωτικές πηγές υποστήριξαν ότι κατέρριψαν αμερικανικό drone τύπου MQ-9, χωρίς να υπάρχει ανεξάρτητη επιβεβαίωση του ισχυρισμού.
Οι εκρήξεις που αναφέρθηκαν στη συνέχεια στο Κεσμ, στο νησί Χενγκάμ και στην περιοχή του Μπαντάρ Αμπάς δεν έχουν όλες επιβεβαιωθεί ως αποτέλεσμα νέων αμερικανικών επιθέσεων. Ιρανικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν διαφορετικές εκδοχές για την προέλευσή τους, ενώ αναφέρθηκε και το ενδεχόμενο να συνδέονται με στρατιωτική δραστηριότητα του ίδιου του Ιράν.
Ήταν τα πρώτα πλήγματα μετά τις εκλογές, στις οποίες το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα υπέστη βαριά ήττα, καθώς οι Δημοκρατικοί κέρδισαν την πλειοψηφία και στα δύο σώματα του Κογκρέσου. Ο πόλεμος και η αύξηση του ενεργειακού κόστους αποτέλεσαν σημαντικά ζητήματα για τους ψηφοφόρους.
Την ίδια ημέρα, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) προσέφερε αμοιβή έως 20 εκατομμύρια δολάρια, και πιθανή μετεγκατάσταση, για πληροφορίες σχετικά με το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, τις εγκαταστάσεις, τον εξοπλισμό και το επιστημονικό προσωπικό του.
Το δίλημμα του Λευκού Οίκου
Στις 5 Νοεμβρίου ο Τραμπ συναντήθηκε με την ομάδα εθνικής ασφάλειας για πρώτη φορά μετά τις εκλογές και δήλωσε ότι η απόφαση για το επόμενο βήμα θα έρθει «σύντομα». Σύμφωνα με το Axios, στο τραπέζι βρίσκονται τρεις επιλογές: νέα πλήγματα, συνέχιση της οικονομικής ασφυξίας του Ιράν ή συμφωνία με σημαντικές παραχωρήσεις προς την Τεχεράνη.
Ο πρόεδρος επιμένει δημόσια ότι οι ΗΠΑ «δεν πολεμούν» και ότι η Τεχεράνη θέλει συμφωνία. Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς έχει εκφράσει αισιοδοξία για «διαπραγματευτική διευθέτηση», σημειώνοντας ότι δεν έχει τεθεί προθεσμία, ενώ ο Τραμπ παραδέχθηκε ότι είναι «σε μεγάλο βαθμό αληθές» πως ο πόλεμος επηρέασε την ψήφο.
Τι συζητείται στο παρασκήνιο
Κύριος μεσολαβητής είναι το Κατάρ, με το Πακιστάν να διευκολύνει επίσης τις έμμεσες επαφές. Το Ιράν υπέβαλε μέσω Ντόχα νέα πρόταση, την οποία εξετάζει η Ουάσιγκτον.
Παράλληλα, οι μεσολαβητές του Κατάρ προωθούν ξεχωριστό σχέδιο δύο ημερών, με στόχο να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων. Σύμφωνα με περιφερειακές πηγές που επικαλούνται το Axios και η Washington Post, το σχέδιο προβλέπει κλιμακωτή εφαρμογή:
- Πρώτη ημέρα: οι ΗΠΑ αίρουν τον ναυτικό αποκλεισμό και αποδεσμεύουν μέρος των παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων. Σε αντάλλαγμα, το Ιράν προσκαλεί επίσημα τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας να στείλει επιθεωρητές στις βομβαρδισμένες πυρηνικές εγκαταστάσεις.
- Δεύτερη ημέρα: ανοίγουν τα Στενά του Ορμούζ και ξεκινούν πυρηνικές συνομιλίες με επίκεντρο το απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.
Το σχέδιο αυτό αποτελεί πρόταση των μεσολαβητών και όχι συμφωνία που έχει αποδεχθεί η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη. Είναι διαφορετικό από την ξεχωριστή ιρανική πρόταση που μεταφέρθηκε μέσω Κατάρ.
Το χάσμα όμως παραμένει μεγάλο. Η Ουάσιγκτον ζητά σταθερή και επαληθεύσιμη δέσμευση ότι το Ιράν δεν θα ανασυγκροτήσει το πυρηνικό του πρόγραμμα. Η Τεχεράνη θέτει ως προϋποθέσεις για τις πυρηνικές συνομιλίες την άρση του αποκλεισμού και των κυρώσεων, την αποδέσμευση των περιουσιακών της στοιχείων, αποζημιώσεις για τις καταστροφές του πολέμου και τερματισμό των εχθροπραξιών σε όλη την περιοχή, ιδίως των ισραηλινών επιχειρήσεων στον Λίβανο. Κρατικά ιρανικά μέσα ανέφεραν ότι ο νέος Ανώτατος Ηγέτης Μοτζτάμπα Χαμενεΐ έδωσε στην κυβέρνηση εξουσίες για να επιταχύνει τις συνομιλίες.
Η στάση της Τεχεράνης
Ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δηλώνει ότι το Ιράν είναι έτοιμο τόσο για διπλωματία όσο και για στρατιωτική αναμέτρηση, προειδοποιώντας ότι αν ΗΠΑ και Ισραήλ επαναλάβουν τις επιθέσεις, η απάντηση θα είναι σκληρότερη από πριν. Κατά τον ίδιο, ασφαλής διέλευση από τα Στενά θα υπάρξει μόνο αν η Ουάσιγκτον αποδεχθεί τους όρους της Τεχεράνης. Παρόμοια προειδοποίηση για «καταστροφικά» αντίποινα απηύθυνε και ο Μοχσέν Ρεζαΐ, γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας.
Στο μεταξύ, οι επιθέσεις και τα περιστατικά με εμπορικά πλοία στα Στενά συνεχίζονται και η κίνηση παραμένει πολύ χαμηλότερη από τα κανονικά επίπεδα. Οι Φρουροί της Επανάστασης υποστήριξαν ότι δύο δεξαμενόπλοια χτύπησαν νάρκες ενώ κινούνταν σε διαδρομή που το Ιράν θεωρεί μη εγκεκριμένη, ενώ αναφέρθηκε και πυρκαγιά σε τρίτο πλοίο. Οι ισχυρισμοί αυτοί δεν είχαν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα. Η CENTCOM υποστηρίζει ότι οι κύριες διεθνώς αναγνωρισμένες διαδρομές έχουν καθαριστεί από νάρκες, θέση που αμφισβητεί η ιρανική πλευρά.
Φήμες και πραγματικότητα
Τις τελευταίες ημέρες κυκλοφόρησε ευρέως ισχυρισμός του σχολιαστή Τάκερ Κάρλσον ότι η κυβέρνηση Τραμπ ετοιμάζει πυρηνικό πλήγμα κατά του Ιράν μετά τις εκλογές. Ο ισχυρισμός δεν έχει τεκμηριωθεί από ανεξάρτητες πηγές. Ο Λευκός Οίκος, απαντώντας σε σχετικό ερώτημα, αμφισβήτησε ότι ο Κάρλσον έχει γνώση του στρατιωτικού σχεδιασμού ή της σκέψης του προέδρου. Ούτε ο Λευκός Οίκος ούτε το Πεντάγωνο έχουν δώσει οποιαδήποτε ένδειξη ότι εξετάζεται χρήση πυρηνικών όπλων.
Τι ακολουθεί
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι μια εύθραυστη ισορροπία: η Ουάσιγκτον πιέζει με περιορισμένα πλήγματα και τον αποκλεισμό, η Τεχεράνη απαντά με απειλές και τον έλεγχο των Στενών, και οι δύο πλευρές συνεχίζουν να επικοινωνούν μέσω Κατάρ. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η επόμενη κίνηση του Τραμπ θα είναι η υπογραφή μιας κλιμακωτής συμφωνίας ή μια νέα φάση κλιμάκωσης, με όλες τις συνέπειες για την περιοχή και τις τιμές της ενέργειας.