Ο πρώην αρχηγός του ισραηλινού στρατού Γκαντί Αϊζενκότ παραλαμβάνει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης έχοντας τις συστάσεις 67 βουλευτών. Στο χαρτί, αυτό είναι άνετη πλειοψηφία. Στην πράξη, οι 67 δεν συμφωνούν σε τίποτα πέρα από ένα: ότι ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δεν πρέπει να παραμείνει πρωθυπουργός.
Ο Πρόεδρος του Ισραήλ Ισαάκ Χέρτσογκ ανακοίνωσε το Σάββατο 7 Νοεμβρίου ότι αναθέτει στον Αϊζενκότ, επικεφαλής του κόμματος Γιασάρ («Ευθύ»), την προσπάθεια σχηματισμού κυβέρνησης. Η επίσημη παράδοση της εντολής πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 8 Νοεμβρίου, στις 17:00 ώρα Ισραήλ. Από εκεί και πέρα ξεκινά αντίστροφη μέτρηση 28 ημερών, με δυνατότητα παράτασης έως 14 ακόμη ημέρες. Αν αποτύχει, ο πρόεδρος μπορεί να αναθέσει την εντολή σε άλλον βουλευτή, ενώ, εφόσον αποτύχει και η δεύτερη προσπάθεια ή δεν οριστεί δεύτερος υποψήφιος, ενεργοποιείται διαδικασία 21 ημερών, κατά την οποία 61 βουλευτές μπορούν να ζητήσουν την ανάθεση της εντολής σε συγκεκριμένο πρόσωπο.
Η απόφαση θεωρείται σοβαρό πλήγμα για τον Νετανιάχου, ο οποίος συνεχίζει να κυβερνά ως υπηρεσιακός πρωθυπουργός. Το ερώτημα όμως παραμένει ανοιχτό: μπορεί μια τόσο ετερόκλητη αντιπολίτευση να μετατρέψει τις συστάσεις σε κυβέρνηση;
Οι αριθμοί που δεν βγαίνουν
Στις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου, με συμμετοχή κοντά στο 78%, το Λικούντ του Νετανιάχου βγήκε πρώτο κόμμα με 27 έδρες, έναντι 21 του Γιασάρ. Συνολικά, το μπλοκ του Νετανιάχου εξασφάλισε 53 έδρες στη Βουλή των 120, ενώ η τετρακομματική συμμαχία που επιδιώκει να τον αντικαταστήσει συγκέντρωσε μόλις 48. Για πλειοψηφία χρειάζονται 61.
Τις 48 έδρες της αντιπολίτευσης αποτελούν:
- Το Γιασάρ του Αϊζενκότ (21).
- Το «Μαζί» (B’Yachad) του Ναφτάλι Μπένετ, με τη συμμετοχή του Γιαΐρ Λαπίντ (12).
- Οι Δημοκράτες του Γιαΐρ Γκολάν, στην κεντροαριστερά (8).
- Το Ισραήλ Μπεϊτένου του Αβιγκντόρ Λίμπερμαν, στη δεξιά (7).
Η διαφορά προς τις 67 συστάσεις καλύπτεται από τα δύο αραβικά κόμματα, την Κοινή Λίστα (11) και το Ρα’αμ του Μανσούρ Αμπάς (8), που μαζί πέτυχαν ρεκόρ 19 εδρών και πρότειναν και τα δύο τον Αϊζενκότ. Ο Νετανιάχου συγκέντρωσε 46 συστάσεις, ενώ οι επτά βουλευτές του υπερορθόδοξου Ενωμένου Ιουδαϊσμού της Τορά (UTJ) αρνήθηκαν να στηρίξουν οποιονδήποτε από τους δύο, παρά τη μακρόχρονη συμμαχία τους με το Λικούντ. Το έτερο υπερορθόδοξο κόμμα, το Σας (6 έδρες), πρότεινε τον Νετανιάχου.
Οι 67 συστάσεις δεν συνιστούν 67 εξασφαλισμένες ψήφους εμπιστοσύνης. Η διάκριση αυτή είναι καθοριστική για την επόμενη ημέρα, καθώς τα αραβικά κόμματα δεν έχουν δεσμευτεί να συμμετάσχουν σε κυβερνητικό συνασπισμό.
Ακόμη και ο ίδιος ο Χέρτσογκ προειδοποίησε ότι, παρά τη φαινομενική καθαρότητα των συστάσεων, οι αλληλοαναιρούμενες απαιτήσεις και τα βέτο των κομμάτων αφήνουν αβέβαιη την προοπτική κυβέρνησης.
Η «κυβέρνηση εθνικής έκτακτης ανάγκης»
Ο Αϊζενκότ, πρώην αρχηγός του Γενικού Επιτελείου που μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 συμμετείχε στο πολεμικό υπουργικό συμβούλιο μαζί με τον Μπένι Γκαντς, περιγράφει το εγχείρημά του ως «κυβέρνηση εθνικής έκτακτης ανάγκης». Υποστηρίζει ότι το Ισραήλ βρίσκεται σε πραγματική και επικίνδυνη κατάσταση εθνικής κρίσης και ότι η παρατεταμένη πολιτική αστάθεια επιβαρύνει την ασφάλεια και τη διπλωματική θέση της χώρας.
Το σχέδιό του έχει ως πυρήνα τα τέσσερα κόμματα της αντιπολίτευσης και στηρίζεται σε τέσσερις βασικές αρχές: την αναγνώριση του Ισραήλ ως εβραϊκού και δημοκρατικού κράτους, την αποδοχή των αξιών της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας, την καθολική στρατιωτική ή εθνική/πολιτική υπηρεσία και τον χαρακτηρισμό της Χαμάς ως τρομοκρατικής οργάνωσης, με δέσμευση για διάλυση των στρατιωτικών και διοικητικών της δυνατοτήτων. Όποιος βουλευτής αποδέχεται αυτές τις αρχές, δηλώνει, είναι ευπρόσδεκτος.
Τα τρία αγκάθια
1. Ο Λίμπερμαν και τα αραβικά κόμματα. Ο πιο προφανής δρόμος θα ήταν μια κυβέρνηση μειοψηφίας των 48, με εξωτερική στήριξη από τα αραβικά κόμματα. Αν το Ρα’αμ ψήφιζε υπέρ και η Κοινή Λίστα απείχε, ο Αϊζενκότ θα μπορούσε να εξασφαλίσει την ψήφο εμπιστοσύνης, εφόσον συγκεντρωνόταν η απαιτούμενη κοινοβουλευτική υποστήριξη.
Ο Λίμπερμαν, όμως, το έχει αποκλείσει κατηγορηματικά: δηλώνει ότι δεν θα στηρίξει κυβέρνηση που εξαρτάται από την αποχή της Κοινής Λίστας ή του Ρα’αμ, υποστηρίζοντας ότι ένα τέτοιο σχήμα θα ήταν βραχύβιο και θα ενίσχυε μακροπρόθεσμα τον Νετανιάχου. Επιφυλακτικός απέναντι σε κυβέρνηση μειοψηφίας εμφανίζεται, σύμφωνα με ισραηλινά μέσα, και ο Μπένετ, ενώ οι Δημοκράτες του Γκολάν είναι οι πιο ανοιχτοί σε συνεργασία με τα αραβικά κόμματα.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της Haaretz, το Ρα’αμ σκοπεύει να ψηφίσει υπέρ μιας κυβέρνησης Αϊζενκότ ακόμη και χωρίς υπογεγραμμένη συμφωνία συμμετοχής. Η στάση του διαφέρει από εκείνη της Κοινής Λίστας, η οποία, σύμφωνα με τις σχετικές πληροφορίες, δεν προτίθεται να συμμετάσχει στην κυβέρνηση, αλλά εμφανίζεται διατεθειμένη να μην την εμποδίσει. Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τις διαπραγματεύσεις.
Υπενθυμίζεται ότι το 2021 το Ρα’αμ έγινε το πρώτο ανεξάρτητο αραβικό κόμμα που συμμετείχε σε κυβερνητικό συνασπισμό, υπό τον Μπένετ.
2. Οι υπερορθόδοξοι και η στράτευση. Ένα εναλλακτικό σενάριο που εξετάζεται είναι η δημιουργία πλειοψηφίας 61 εδρών με τη συμμετοχή των δύο υπερορθόδοξων κομμάτων αντί για τα αραβικά. Η αριθμητική βγαίνει οριακά (48 + 7 + 6 = 61), όμως πολιτικά είναι εξαιρετικά δύσκολη.
Το Σας έχει ήδη προτείνει τον Νετανιάχου, ενώ τα υπερορθόδοξα κόμματα ζητούν νομοθετική κατοχύρωση της απαλλαγής των φοιτητών των γεσιβών από τη στρατιωτική θητεία, όταν ο Αϊζενκότ και οι εταίροι του έκαναν προεκλογικά σημαία την καθολική θητεία.
Ο Λίμπερμαν, παρότι επί χρόνια ήταν ο πιο σκληρός πολέμιος των απαλλαγών, δήλωσε ότι είναι διατεθειμένος σε συμβιβασμούς στο θέμα της στράτευσης, θέτοντας τρεις όρους: τέλος της εποχής Νετανιάχου, αποφυγή νέων εκλογών και καμία εξάρτηση από τα αραβικά κόμματα.
Ο επικεφαλής του UTJ Γιαακόβ Άσερ χαιρέτισε την ευελιξία του, σημείωσε όμως ότι δεν έχει λάβει συγκεκριμένη πρόταση και ότι κάθε συμφωνία χρειάζεται την έγκριση της θρησκευτικής ηγεσίας του κόμματος. Ακόμη και με το UTJ, πάντως, η αντιπολίτευση φτάνει μόλις τις 55 έδρες, ενώ για να συμπληρωθούν οι 61 θα απαιτούνταν και η συμμετοχή του Σας, κάτι που προς το παρόν δεν διαφαίνεται.
3. Η πρόταση του Νετανιάχου. Ο απερχόμενος πρωθυπουργός αντεπιτίθεται ζητώντας κυβέρνηση εθνικής ενότητας με τον ίδιο επικεφαλής και προειδοποιώντας για βιαστική ορκωμοσία κυβέρνησης με «υποστηρικτές της τρομοκρατίας», όρο που χρησιμοποιεί για τα αραβικά κόμματα. Ο Αϊζενκότ απέρριψε την πρόσκληση ως επικοινωνιακό τέχνασμα.
Ένα σχήμα ενότητας με Λικούντ, Γιασάρ, Μπένετ και Λίμπερμαν θεωρητικά υπάρχει, αλλά θα προσέκρουε στην εξάρτηση του Νετανιάχου από τα θρησκευτικά κόμματα και στην αντίθεσή του σε επίσημη εξεταστική έρευνα για τις αποτυχίες της 7ης Οκτωβρίου.
Παράλληλα, ο Νετανιάχου αμφισβήτησε πτυχές του εκλογικού αποτελέσματος εν μέσω έρευνας για πιθανές παρατυπίες, με την Κεντρική Εκλογική Επιτροπή να δηλώνει ότι η ακεραιότητα της κάλπης δεν τέθηκε σε κίνδυνο.
Τα πιθανά σενάρια
Με βάση όσα έχουν γίνει γνωστά, στο τραπέζι βρίσκονται τέσσερις δρόμοι:
- Κυβέρνηση μειοψηφίας 48 εδρών σε δύο στάδια: Ορκωμοσία με εξωτερική στήριξη και στη συνέχεια προσπάθεια διεύρυνσης. Προσκρούει στο βέτο του Λίμπερμαν.
- Κυβέρνηση μειοψηφίας με το UTJ εντός και το Ρα’αμ εκτός: Απαιτεί συμβιβασμό στη στράτευση και ανοχή μιας αραβικής δύναμης, δύο θέματα που διχάζουν την αντιπολίτευση.
- Συνασπισμός 61 εδρών με Σας και UTJ: Ένα αριθμητικά εφικτό αλλά πολιτικά δύσκολο σενάριο, που προϋποθέτει την απομάκρυνση του Σας από τον Νετανιάχου.
- Κυβέρνηση ενότητας με το Λικούντ: Το σενάριο του Νετανιάχου, που η αντιπολίτευση μέχρι στιγμής απορρίπτει.
Σχεδόν όλα αυτά τα σενάρια θα ανάγκαζαν τον Αϊζενκότ ή τους εταίρους του να αθετήσουν κάποια προεκλογική δέσμευση. Ο ίδιος, παραλαμβάνοντας την εντολή, παραδέχτηκε ότι το έργο απαιτεί δημιουργικές και ασυνήθιστες κινήσεις.
Τι ακολουθεί
Το πρώτο τεστ ίσως έρθει πριν καν ορκιστεί κυβέρνηση: τα δύο αραβικά κόμματα φέρονται διατεθειμένα να συνεργαστούν με το μπλοκ του Αϊζενκότ για την αντικατάσταση του προέδρου της Κνεσέτ, Αμίρ Οχάνα του Λικούντ. Οι πολιτικές δυνάμεις της αντιπολίτευσης επιδιώκουν να προχωρήσουν σε σχετική ψηφοφορία, ωστόσο δεν έχουν καταλήξει ακόμη σε κοινό πρόσωπο που θα μπορούσε να αναλάβει τη θέση. Μια τέτοια ψηφοφορία θα έδειχνε στην πράξη αν οι 67 μπορούν να λειτουργήσουν ως κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Το αν ο Αϊζενκότ θα καταφέρει να ενώσει μια αντιπολίτευση που απλώνεται από την κεντροαριστερά ως την εθνικιστική δεξιά θα κριθεί τις επόμενες εβδομάδες. Αν αποτύχει, η διαδικασία προβλέπει νέα προσπάθεια σχηματισμού κυβέρνησης ή, εφόσον εξαντληθούν οι συνταγματικές δυνατότητες, προσφυγή σε νέες εκλογές.
Το Ισραήλ βρίσκεται έτσι μπροστά σε ένα πολιτικό παράδοξο: ο άνθρωπος που συγκέντρωσε τις περισσότερες συστάσεις για την πρωθυπουργία δεν διαθέτει ακόμη έναν συνασπισμό με εξασφαλισμένη κοινοβουλευτική πλειοψηφία.