Δοκιμάστε το νοερά: η λέξη «ΚΟΚΚΙΝΟ» είναι τυπωμένη με μπλε μελάνι και πρέπει να πείτε το χρώμα του μελανιού, όχι τη λέξη. Οι περισσότεροι άνθρωποι διστάζουν ή κάνουν λάθος. Το φαινόμενο ονομάζεται «φαινόμενο Stroop» και περιγράφηκε το 1935 από τον Αμερικανό ψυχολόγο Τζον Ρίντλεϊ Στρουπ (John Ridley Stroop) στο Journal of Experimental Psychology, στη μελέτη «Studies of Interference in Serial Verbal Reactions» (τόμος 18, σελ. 643–662).
Τι έκανε ο Στρουπ
Η εργασία προέκυψε από έρευνες για την ονομασία χρωμάτων και την ανάγνωση λέξεων στο George Peabody College. Η αφετηρία ήταν ότι η ονομασία χρωμάτων παίρνει περισσότερο χρόνο από την ανάγνωση των ονομάτων τους. Η μελέτη περιλαμβάνει τρία πειράματα. Στο δεύτερο, που έγινε το πρότυπο για τις μεταγενέστερες έρευνες, οι συμμετέχοντες έπρεπε να ονομάσουν το μελάνι λέξεων που ονόμαζαν άλλα χρώματα. Η αύξηση του χρόνου αντίδρασης εξαιτίας των αντικρουόμενων λέξεων χρησιμοποιήθηκε ως μέτρο της παρεμβολής της λέξης στην ονομασία του χρώματος.
Η εξήγηση και τα όριά της
Η συνηθέστερη ερμηνεία είναι ότι η ανάγνωση είναι τόσο αυτοματοποιημένη, που η λέξη «ξεπηδά» στο μυαλό μας ακόμη και όταν δεν τη θέλουμε, και συγκρούεται με την απάντηση που ζητείται. Η ερμηνεία αυτή βασίζεται σε γενική γνώση της ψυχολογίας και όχι στις πηγές που εξετάσαμε, και έχει γίνει αντικείμενο μεταγενέστερων θεωριών και συζητήσεων.
Η μελέτη του 1935 είναι από τις πιο πολυαναφερόμενες στην ιστορία της πειραματικής ψυχολογίας. Μία από τις πηγές σημειώνει ότι το φαινόμενο είχε ήδη δημοσιευθεί στη Γερμανία το 1929 από τον Γιένς, κάτι που θυμίζει ότι το όνομα που επικράτησε δεν ανήκει πάντα σε εκείνον που πρώτος παρατήρησε το φαινόμενο.
Γιατί μας ενδιαφέρει
Το τεστ Stroop χρησιμοποιείται πλέον ευρέως ως εργαλείο για τη μελέτη της προσοχής και του ελέγχου της σύγκρουσης. Η καθημερινή του αξία είναι πιο απλή: μας δείχνει πόσο πολύ δουλεύει το μυαλό μας «αυτόματα», και ότι μερικές φορές η προσπάθεια να αγνοήσουμε κάτι μας κοστίζει χρόνο.
Τι ξέρουμε και τι όχι
Επιβεβαιώνονται η δημοσίευση του 1935, ο τίτλος και η δομή των τριών πειραμάτων, καθώς και η αναφορά σε προηγούμενη δημοσίευση του 1929. Η χρήση του τεστ σε κλινικές ή νευροψυχολογικές εφαρμογές και η εξήγηση του αυτοματισμού δεν επιβεβαιώθηκαν από τις πηγές της έρευνας και παρουσιάζονται ως γενική γνώση.
