Στις 2 Μαρτίου 1944, στο Grauman’s Chinese Theatre του Λος Άντζελες, η Κατίνα Παξινού κέρδισε το Όσκαρ Β’ Γυναικείου Ρόλου για την ερμηνεία της ως Πιλάρ στην ταινία For Whom the Bell Tolls (Για ποιον χτυπά η καμπάνα). Ήταν η 16η τελετή απονομής των βραβείων της Ακαδημίας, η οποία τίμησε τις ταινίες του 1943.
Η ταινία του Σαμ Γουντ συγκέντρωσε εννέα υποψηφιότητες, μεταξύ των οποίων για Καλύτερη Ταινία, Α’ Ανδρικό Ρόλο για τον Γκάρι Κούπερ και Α’ Γυναικείο Ρόλο για την Ίνγκριντ Μπέργκμαν. Τελικά απέσπασε μόνο το βραβείο της Παξινού. Την ίδια χρονιά η Ελληνίδα ηθοποιός τιμήθηκε και με Χρυσή Σφαίρα Β’ Γυναικείου Ρόλου.
Στην ίδια κατηγορία των Όσκαρ είχαν προταθεί οι Γκλάντις Κούπερ και Ανν Ρεβέρ για το The Song of Bernadette, η Πολέτ Γκοντάρ για το So Proudly We Hail! και η Λούσιλ Γουάτσον για το Watch on the Rhine. Το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας κέρδισε η Casablanca.
Η συγκεκριμένη τελετή ήταν η πρώτη που πραγματοποιήθηκε σε μεγάλο δημόσιο θέατρο, αντί σε ξενοδοχείο, ενώ ήταν και η πρώτη κατά την οποία οι νικητές των κατηγοριών Β’ Ρόλων έλαβαν κανονικά αγαλματίδια αντί για μικρότερες πλακέτες.
Από τον Πειραιά στο θέατρο
Η Κατίνα Παξινού γεννήθηκε ως Αικατερίνη Κωνσταντοπούλου, στις 17 Δεκεμβρίου 1900, στον Πειραιά. Ήταν κόρη του βιομηχάνου Βασίλη Κωνσταντόπουλου. Σπούδασε λυρικό τραγούδι στο Ωδείο της Γενεύης, καθώς και στο Βερολίνο και στη Βιέννη.
Το επαγγελματικό της ντεμπούτο πραγματοποιήθηκε το 1920 στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, στην οπερετική εκδοχή του έργου του Μαίτερλινκ Αδελφή Βεατρίκη, σε μουσική του Δημήτρη Μητρόπουλου.
Το 1928 συνεργάστηκε με τον θίασο της Μαρίκας Κοτοπούλη, πραγματοποιώντας τη μετάβασή της στο δραματικό θέατρο. Το 1931 εντάχθηκε στον θίασο του Αιμίλιου Βεάκη, μαζί με τον Αλέξη Μινωτή. Εκεί μετέφρασε και ερμήνευσε το έργο του Ευγένιου Ο’Νηλ Πόθοι κάτω από τις λεύκες (Desire Under the Elms), το πρώτο έργο του Αμερικανού συγγραφέα που ανέβηκε στην Ελλάδα.
Εθνικό Θέατρο και Αμερική
Η Παξινού συγκαταλέγεται στους ηθοποιούς που πρωταγωνίστησαν στις πρώτες παραστάσεις του επανιδρυμένου Εθνικού Θεάτρου, το 1932, και παρέμεινε στο δυναμικό του έως το 1941. Στους σημαντικούς θεατρικούς ρόλους της περιλαμβάνονται η Ηλέκτρα στην ομώνυμη τραγωδία του Σοφοκλή, η κυρία Άλβινγκ στους Βρικόλακες του Ίψεν και η Γερτρούδη στον Άμλετ του Σαίξπηρ.
Παντρεύτηκε τον Αλέξη Μινωτή τον Μάρτιο του 1940 στην Αθήνα. Με την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου βρισκόταν στο Λονδίνο, όπου είχε ήδη εμφανιστεί το 1939 στην Ηλέκτρα. Καθώς δεν μπορούσε να επιστρέψει στην Ελλάδα εξαιτίας του πολέμου, εγκαταστάθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά τη διάρκεια της πολεμικής περιόδου. Ο Μινωτής ακολούθησε το 1942, ταξιδεύοντας μέσω Τουρκίας και Καΐρου.
Τον Ιανουάριο του 1942 πρωταγωνίστησε στο έργο Hedda Gabler του Χένρικ Ίψεν στο Broadway, υποδυόμενη την Έντα Τέσμαν. Η παράσταση ανέβηκε στο Longacre Theatre στις 29 Ιανουαρίου και ολοκλήρωσε τον κύκλο της στις 7 Φεβρουαρίου, έπειτα από 12 παραστάσεις.
Το 1943 επιλέχθηκε για τον ρόλο της Πιλάρ στην ταινία For Whom the Bell Tolls, πραγματοποιώντας την πρώτη κινηματογραφική της εμφάνιση. Η ερμηνεία της την οδήγησε στην κατάκτηση του Όσκαρ την επόμενη χρονιά.
Το 1951 πρωταγωνίστησε στο Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, στην πρώτη αγγλόφωνη παραγωγή του έργου στη Νέα Υόρκη.
Επιστροφή και ύστερη καριέρα
Η Παξινού απέκτησε αμερικανική υπηκοότητα το 1951 και επέστρεψε στην Ελλάδα το 1952, συνεχίζοντας τη θεατρική της πορεία μαζί με τον Αλέξη Μινωτή.
Στον κινηματογράφο εμφανίστηκε επίσης στο Mr. Arkadin (Confidential Report) του Όρσον Γουέλς το 1955 και στο Rocco e i suoi fratelli (Ο Ρόκο και τ’ αδέλφια του) του Λουκίνο Βισκόντι το 1960, όπου υποδύθηκε τη Ροζάρια Παρόντι, τη μητέρα της οικογένειας.
Παρά τη διεθνή κινηματογραφική της αναγνώριση, η κύρια καλλιτεχνική της δραστηριότητα παρέμεινε το θέατρο, όπου διακρίθηκε σε σημαντικούς ρόλους του κλασικού και σύγχρονου δραματολογίου.
Πέθανε στις 22 Φεβρουαρίου 1973 στην Αθήνα και τάφηκε στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών. Το Μουσείο Αλέξη Μινωτή – Κατίνας Παξινού διατηρεί τη μνήμη και το καλλιτεχνικό αποτύπωμα των δύο ηθοποιών, ενώ σημαντικό αρχειακό υλικό της κοινής τους πορείας φυλάσσεται στα Γενικά Αρχεία του Κράτους.
Η Κατίνα Παξινού παραμένει η πρώτη ηθοποιός γεννημένη στην Ελλάδα που κέρδισε Όσκαρ και η μοναδική Ελληνίδα γεννημένη στη χώρα που έχει τιμηθεί με το συγκεκριμένο βραβείο υποκριτικής. Η ερμηνεία της ως Πιλάρ αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς της διεθνούς καριέρας της και μια ξεχωριστή στιγμή στην ιστορία της ελληνικής παρουσίας στον παγκόσμιο κινηματογράφο.
