Ο νέος ανώτατος ηγέτης παραχωρεί «ορισμένες αρμοδιότητες» στην κυβέρνηση Πεζεσκιάν, ο Τραμπ λέει ότι «δεν βιάζεται», ο Νετανιάχου πιέζει για νέα πλήγματα και οι αγορές πετρελαίου αντιδρούν στις διπλωματικές εξελίξεις
Μια φράση του Ιρανού προέδρου ήταν αρκετή για να αλλάξει το κλίμα της ημέρας. Μιλώντας σε σύσκεψη με περιφερειάρχες και δημάρχους μεγάλων πόλεων, ο Μασούντ Πεζεσκιάν ανέφερε ότι ο ανώτατος ηγέτης, αγιατολάχ Μοτζταμπά Χαμενεΐ, παραχώρησε στην κυβέρνηση πρόσθετες αρμοδιότητες για να επιδιώξει διαπραγματεύσεις.
Σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο IRNA, ο Πεζεσκιάν είπε ότι η Τεχεράνη προσπαθεί να επιλύσει το ζήτημα μέσω διαλόγου και ότι, σε αυτό το πλαίσιο, ο ανώτατος ηγέτης έδωσε «ορισμένες εξουσίες» στην κυβέρνηση. Το ακριβές περιεχόμενο των αρμοδιοτήτων αυτών δεν διευκρινίστηκε. Kurdistan24 Bloomberg
Η σημασία της δήλωσης φαίνεται αν συγκριθεί με όσα έλεγε ο ίδιος τον Ιούνιο. Τότε ο Πεζεσκιάν τόνιζε ότι οι αποφάσεις για τον πόλεμο και τις διαπραγματεύσεις ανήκουν στον ανώτατο ηγέτη και στο Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας. Η σημερινή διατύπωση υποδηλώνει ότι η εκλεγμένη κυβέρνηση αποκτά μεγαλύτερο ρόλο στη διπλωματική διαδικασία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μεταβιβάστηκε συνολικά η αρμοδιότητα λήψης αποφάσεων.
Ο Πεζεσκιάν συνόδευσε, πάντως, το διπλωματικό μήνυμα με προειδοποίηση, δηλώνοντας ότι το Ιράν δεν θα υποκύψει σε πιέσεις και ότι οι αντίπαλοί του δεν μπορούν να το αναγκάσουν να παραδοθεί μέσω του πολέμου. Tabnak Kurdistan24
Τι συμβαίνει στη Ντόχα
Η δήλωση έρχεται μετά από ένα πυκνό τριήμερο στο Κατάρ. Η ιρανική αντιπροσωπεία αναχώρησε από τη Ντόχα την Κυριακή 1η Νοεμβρίου, μετά τις επαφές με τους Καταριανούς μεσολαβητές. Αξιωματούχος που γνωρίζει τις επαφές δήλωσε στο Reuters ότι η αναχώρηση δεν οφειλόταν σε δυσκολίες και ότι μια νέα συνάντηση παραμένει πιθανή.
Ωστόσο, οι επαφές ολοκληρώθηκαν χωρίς συμφωνία ή ουσιαστική διπλωματική πρόοδο. Παράλληλα, βρίσκεται υπό συζήτηση σχέδιο πρότασης για συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν, το πλήρες περιεχόμενο του οποίου δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Reuters
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαΐ, δήλωσε ότι η ανταλλαγή μηνυμάτων συνεχίζεται και ότι η «μπάλα» βρίσκεται πλέον στο γήπεδο των ΗΠΑ. Πρόσθεσε ότι βάση των έμμεσων επαφών παραμένει το ιρανικό σχέδιο επτά σταδίων, το οποίο έχει πλέον συμπιεστεί σε δύο ημέρες.
Το σχέδιο, που καταρτίστηκε τον Σεπτέμβριο, προβλέπει μια διαδικασία με βασικά ζητήματα τον τερματισμό του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και τη διευκόλυνση των πωλήσεων ιρανικού πετρελαίου, καθώς και την αντιμετώπιση των κυρώσεων.
Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι μπορεί να προχωρήσει στην εφαρμογή του σχεδίου μέσα σε δύο ημέρες, εφόσον ικανοποιηθούν οι προϋποθέσεις της. Δεν έχει ανακοινωθεί, επομένως, άμεση επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ ούτε έχει επιτευχθεί συμφωνία για τον τερματισμό του αποκλεισμού.
Παράλληλα, το Ιράν απορρίπτει τη μεταφορά του αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου του στο εξωτερικό, επιμένοντας ότι τα ζητήματα αυτά πρέπει να αντιμετωπιστούν στο πλαίσιο μιας συνολικής διευθέτησης. Ο Μπαγαΐ παραδέχθηκε, επίσης, ότι δεν υπάρχει απολύτως καμία εμπιστοσύνη μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ. Clash Report
Το χάσμα σχετικά με το ποιος πρέπει να κάνει το πρώτο βήμα παραμένει μεγάλο. Σύμφωνα με δημοσιεύματα που επικαλούνται Αμερικανούς αξιωματούχους, η κυβέρνηση Τραμπ ζητά πυρηνικές παραχωρήσεις από το Ιράν, ενώ η Τεχεράνη θέτει ως προτεραιότητα την άρση του ναυτικού αποκλεισμού, την αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων και τη δυνατότητα πώλησης του πετρελαίου της.
Η αρχική ιρανική πρόταση είχε απορριφθεί από τον Τραμπ. Παράλληλα, ενώ ορισμένα αραβικά μέσα έκαναν λόγο για «σημείο καμπής», δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι πραγματοποιήθηκε απευθείας συνάντηση των δύο αντιπροσωπειών στη Ντόχα ή ότι υπήρξε οριστική διπλωματική πρόοδος.
Τραμπ και Νετανιάχου σε διαφορετικό ρυθμό
Στο παρασκήνιο, η Ουάσινγκτον και η Ιερουσαλήμ δεν φαίνεται να κινούνται με τον ίδιο ρυθμό. Σύμφωνα με το Axios, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου πιέζει τον Ντόναλντ Τραμπ να προχωρήσει σε νέα πλήγματα κατά του Ιράν αμέσως μετά τις ενδιάμεσες εκλογές της Τρίτης 3 Νοεμβρίου, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται διατεθειμένος να δώσει περισσότερο χρόνο στις διαπραγματεύσεις.
Η ισραηλινή πηγή χαρακτήρισε τη συζήτηση «σκληρή», ενώ η αμερικανική πλευρά την περιέγραψε ως «ευθεία». Ο ίδιος ο Τραμπ δήλωσε ότι οι διαπραγματεύσεις «πάνε καλά» και ότι «δεν βιάζεται πολύ», χαρακτηρίζοντας, ωστόσο, την Τεχεράνη «όχι πολύ αξιόπιστη».
Άφησε, επίσης, ανοιχτό το στρατιωτικό ενδεχόμενο, αναφέροντας ότι οι ΗΠΑ πρέπει ακόμη να «τακτοποιήσουν» μία ή δύο εγκαταστάσεις ή στόχους στο Ιράν. Η δήλωσή του δεν προσδιόριζε με σαφήνεια ότι όλοι οι συγκεκριμένοι στόχοι είναι πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Πρόκειται για δύο παράλληλες κατευθύνσεις της αμερικανικής πολιτικής: από τη μία πλευρά, η συνέχιση των διπλωματικών επαφών και, από την άλλη, η διατήρηση της στρατιωτικής επιλογής, εφόσον οι διαπραγματεύσεις δεν οδηγήσουν σε αποτέλεσμα. Axios
Το πετρέλαιο αντιδρά, αλλά με αστερίσκο
Οι αγορές πετρελαίου αντέδρασαν στις προσδοκίες για πιθανή αποκλιμάκωση της σύγκρουσης. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Reuters, στις 13:57 GMT της Δευτέρας 2 Νοεμβρίου, το Brent υποχωρούσε κατά περίπου 6%, στα 106,65 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό WTI σημείωνε πτώση περίπου 6,1%, στα 97,75 δολάρια.
Νωρίτερα μέσα στην ημέρα, οι απώλειες ήταν μικρότερες. Η αλλαγή του συμβολαίου αναφοράς του Brent από τον Δεκέμβριο στον Ιανουάριο επηρέασε, επίσης, τη σύγκριση των τιμών, καθώς το συμβόλαιο Δεκεμβρίου είχε διαπραγματευτεί σε υψηλότερα επίπεδα την προηγούμενη Παρασκευή.
Ωστόσο, η υποχώρηση των τιμών δεν σημαίνει ότι οι ανησυχίες για την ενεργειακή ασφάλεια έχουν υποχωρήσει. Ο επικεφαλής της ADNOC ανέφερε ότι ο κόσμος έχει αντλήσει σχεδόν 1 δισ. βαρέλια από τα αποθέματά του από τότε που ο πόλεμος διατάραξε τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.
Παράλληλα, η Goldman Sachs εκτιμά ότι το Brent θα μπορούσε να φτάσει τα 140 δολάρια το 2027, εάν η παραγωγή πετρελαίου στον Κόλπο παραμείνει περίπου 3,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως χαμηλότερη από τον μέσο όρο του 2025. Reuters
Τι ακολουθεί
Το επόμενο 48ωρο θεωρείται κρίσιμο για τις διπλωματικές και στρατιωτικές εξελίξεις. Ο Τραμπ έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο επανέναρξης των πληγμάτων κατά του Ιράν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές της Τρίτης, σε έναν πόλεμο που διαρκεί ήδη οκτώ μήνες.
Η Τεχεράνη έδωσε νέο σήμα ότι είναι διατεθειμένη να διαπραγματευτεί, ενώ η παραχώρηση πρόσθετων αρμοδιοτήτων στην κυβέρνηση Πεζεσκιάν ενδέχεται να διευκολύνει τις διπλωματικές επαφές.
Ωστόσο, οι δύο πλευρές εξακολουθούν να απέχουν σημαντικά ως προς τους όρους μιας συμφωνίας. Το ερώτημα είναι αν η Ουάσινγκτον θα αξιοποιήσει το νέο περιθώριο για διαπραγματεύσεις ή αν θα επικρατήσει η πίεση για επιστροφή στη στρατιωτική δράση.