Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τη διεύρυνση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων της Frontex, τη δημιουργία εφεδρείας 17.000 στελεχών για τη φύλαξη των συνόρων και τις επιστροφές, καθώς και τη συγκρότηση δύναμης ταχείας αντίδρασης για περιπτώσεις κρίσεων.
Η ενίσχυση της Frontex, με μεγαλύτερο ρόλο στην προστασία των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στη διαδικασία επιστροφής όσων δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ, βρίσκεται στο επίκεντρο των νέων προτάσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ανακοίνωσε την πρωτοβουλία με ανάρτησή της, στην οποία αναφέρει:
«Η Ευρώπη θα υπερασπίζεται πάντα την προστασία των συνόρων της. Γι’ αυτό σήμερα προτείνουμε να ενισχύσουμε τη Frontex, ώστε να μπορεί να υποστηρίζει τα κράτη-μέλη όποτε και όπου χρειάζεται. Συμπεριλαμβανομένων των επιστροφών, με την εντολή και τις δυνατότητες που απαιτεί αυτή η νέα πραγματικότητα».
Στόχος η ενίσχυση της φύλαξης των συνόρων
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι παράτυπες διελεύσεις των συνόρων έχουν μειωθεί κατά περισσότερο από το ήμισυ τα τελευταία δύο χρόνια, ενώ το ποσοστό των επιστροφών έχει αυξηθεί και πλέον ξεπερνά το 30%.
Ωστόσο, το μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον και οι νέες προκλήσεις ασφαλείας, όπως επισημαίνει η Επιτροπή, καθιστούν αναγκαία μια ισχυρότερη και αποτελεσματικότερη ευρωπαϊκή αντίδραση.
Οι προτεινόμενες αλλαγές αποσκοπούν στην ενίσχυση της εντολής της Frontex, ώστε να μπορεί να κινητοποιείται ταχύτερα, να διαθέτει περισσότερα μέσα και να παρέχει στα κράτη-μέλη στοχευμένη υποστήριξη ανάλογα με τις ανάγκες τους.
Εφεδρεία 17.000 στελεχών και συνολική δύναμη 30.000
Μία από τις βασικές αλλαγές αφορά την αύξηση της επιχειρησιακής δύναμης της Frontex. Η Επιτροπή προτείνει τη σταδιακή ενίσχυση του μόνιμου σώματος σε 30.000 στελέχη, μέσω της δημιουργίας μιας νέας Ευρωπαϊκής Εφεδρείας Συνόρων και Επιστροφών, η οποία θα αριθμεί 17.000 στελέχη.
Η νέα εφεδρεία θα βρίσκεται στη διάθεση των κρατών-μελών και θα μπορεί να αναπτύσσεται όταν προκύπτει ανάγκη. Η πρόταση προβλέπει επίσης τον διπλασιασμό του προσωπικού της ίδιας της Frontex, πέρα από τα ήδη υπάρχοντα 7.000 στελέχη που αποσπώνται από τα κράτη-μέλη.
Παράλληλα, ο οργανισμός θα αποκτήσει μεγαλύτερη ευχέρεια στην προμήθεια, μίσθωση και από κοινού χρήση εξοπλισμού και τεχνολογίας. Θα μπορεί επίσης να συντονίζει κοινές προμήθειες, συμπεριλαμβανομένων ψηφιακών εργαλείων και συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.
Μεγαλύτερος ρόλος στις επιστροφές μεταναστών
Η πρόταση προβλέπει τη δημιουργία ειδικού Κέντρου Συντονισμού Επιστροφών, το οποίο θα συγκεντρώνει και θα αναλύει επιχειρησιακές πληροφορίες, υποστηρίζοντας τον σχεδιασμό και τον συντονισμό των σχετικών διαδικασιών.
Η συνδρομή της Frontex θα καλύπτει όλα τα στάδια, από τον έγκαιρο εντοπισμό των περιπτώσεων και την ενημέρωση για την εθελούσια επιστροφή έως την υλοποίηση επιχειρήσεων επιστροφής και την παροχή βοήθειας για την επανένταξη.
Επιπλέον, ο οργανισμός θα μπορεί να παρέχει τεχνική και επιχειρησιακή υποστήριξη σε τρίτες χώρες για επιστροφές από μία τρίτη χώρα σε άλλη. Για να πραγματοποιούνται τέτοιες επιχειρήσεις, θα απαιτείται συμφωνία με την ενδιαφερόμενη χώρα, με σεβασμό στα θεμελιώδη δικαιώματα και τα διεθνή πρότυπα.
Δύναμη ταχείας αντίδρασης για έκτακτες καταστάσεις
Στο νέο πλαίσιο περιλαμβάνεται η δημιουργία δύναμης ταχείας αντίδρασης, η οποία θα μπορεί να αναπτύσσεται σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα στα εξωτερικά σύνορα, προκειμένου να συνδράμει τα κράτη-μέλη σε κρίσεις και έκτακτες ανάγκες.
Η απόφαση για την ανάπτυξή της θα μπορεί να λαμβάνεται από τον εκτελεστικό διευθυντή της Frontex, έπειτα από αίτημα κράτους-μέλους που αντιμετωπίζει κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
Παράλληλα, προτείνεται η δημιουργία ειδικού κέντρου διαδικτυακής παρακολούθησης και αντίδρασης. Το κέντρο θα έχει εντολή να παρακολουθεί δημόσια προσβάσιμο περιεχόμενο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, να εντοπίζει εξελίξεις που σχετίζονται με τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων και να υποστηρίζει την αντιμετώπιση παράνομου διαδικτυακού περιεχομένου που συνδέεται με κινδύνους για την ασφάλεια των συνόρων.
Οι νέοι κανόνες προβλέπουν ακόμη ενισχυμένη ανταλλαγή πληροφοριών σε περιόδους κρίσεων, με υποχρέωση των κρατών-μελών να αναφέρουν εντός 24 ωρών περιστατικά που ενδέχεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.
Ψηφιοποίηση των διαδικασιών επιστροφής
Παράλληλα με την αναθεώρηση του κανονισμού για τη Frontex, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει νέο κανονισμό για την ψηφιοποίηση των διαδικασιών επιστροφής, επανεισδοχής και επανένταξης.
Στόχος είναι η απλούστευση και η επιτάχυνση της διαχείρισης των υποθέσεων, ο περιορισμός της διοικητικής επιβάρυνσης και η βελτίωση της συλλογής και ανταλλαγής δεδομένων. Το νέο ψηφιακό πλαίσιο θα πρέπει να συμμορφώνεται με τους κανόνες προστασίας δεδομένων και να διασφαλίζει τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Τα επόμενα βήματα
Οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα τεθούν πλέον προς διαπραγμάτευση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ, τα οποία καλούνται να συμφωνήσουν επί των δύο κανονισμών.
Η Frontex, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής, λειτουργεί από το 2005, υποστηρίζοντας τα κράτη-μέλη της ΕΕ και τις συνδεδεμένες με τη ζώνη Σένγκεν χώρες στη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων, στην αντιμετώπιση του διασυνοριακού εγκλήματος και στις επιστροφές υπηκόων τρίτων χωρών που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής. Συμμετέχει επίσης στην υποστήριξη επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης στη θάλασσα.