Η Legio IX Hispana, η Ενάτη Ισπανική Λεγεώνα, ήταν μία από τις μονάδες που η Ρώμη χρησιμοποίησε στην κατάκτηση της Βρετανίας. Σε κάποιο σημείο παύει να εμφανίζεται στις πηγές. Αυτό ήταν αρκετό για να γεννηθεί ο θρύλος της «χαμένης λεγεώνας», που βούλιαξε κάπου στις ομίχλες της Καληδονίας. Όπως συμβαίνει συχνά, η πραγματική ιστορία είναι λιγότερο δραματική και πιο ανοιχτή.
Τι ξέρουμε σίγουρα
Η τελευταία αναφορά της λεγεώνας σε λογοτεχνικό κείμενο αφορά, κατά ορισμένες πηγές, την εκστρατεία του Αγρικόλα στη Σκωτία το 82 μ.Χ. Η τελευταία χρονολογημένη με βεβαιότητα επιγραφή της στη Βρετανία είναι του 108 μ.Χ., και βρέθηκε στο Γιορκ. Με άλλα λόγια, η εικόνα βασίζεται σε επιγραφές και όχι σε αφήγηση της πορείας της. Η Wikipedia τοποθετεί τη λεγεώνα στο Γιορκ (Eboracum) έως περίπου το 121. Η διαφορά ανάμεσα στο 108 και το 121 δείχνει πόσο αβέβαιες είναι οι χρονολογίες.
Η παραδοσιακή εξήγηση
Ο ιστορικός Τέοντορ Μόμσεν υποστήριξε ότι η λεγεώνα καταστράφηκε στη βόρεια Βρετανία λίγο μετά το 108, ίσως σε εξέγερση των φυλών του βορρά. Η ιδέα έγινε ευρύτερα γνωστή το 1954, όταν η Ρόζμαρι Σάτκλιφ δημοσίευσε το μυθιστόρημα «The Eagle of the Ninth», όπου η λεγεώνα βαδίζει στην Καληδονία και χάνεται. Ένα μυθιστόρημα, δηλαδή, έδωσε μορφή σε μια υπόθεση.
Τι άλλαξαν τα ευρήματα της Νιμέγκεν
Αργότερα ευρήματα στη λεγεωνάρια βάση της Νιμέγκεν, στην Ολλανδία, ερμηνεύθηκαν ως ένδειξη ότι η λεγεώνα ή τουλάχιστον ένα μέρος της βρισκόταν εκεί γύρω στο 120 μ.Χ. Ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα ευρήματα αφορούν απλώς ένα απόσπασμα και όχι ολόκληρη τη λεγεώνα. Άλλοι προτείνουν ότι η λεγεώνα καταστράφηκε σε μεταγενέστερες συγκρούσεις του 2ου αιώνα, όπως η εξέγερση του Μπαρ Κοχμπά ή ο πόλεμος του Μάρκου Αυρήλιου εναντίον των Πάρθων.
Τι δεν ξέρουμε
Οι πηγές συμφωνούν σε ένα πράγμα: δεν υπάρχει οριστική απόδειξη για την τύχη της Ενάτης. Η θεωρία της καταστροφής στη Βρετανία έχει χάσει έδαφος στους σύγχρονους ερευνητές, χωρίς όμως να υπάρχει απόλυτα αποδεκτή εναλλακτική. Το ότι η λεγεώνα δεν εμφανίζεται πια στη Βρετανία δεν αποδεικνύει ότι χάθηκε εκεί: τα ευρήματα της Νιμέγκεν δείχνουν ότι μπορεί απλώς να μετακινήθηκε.