Για τους αρχαίους Έλληνες οι Αμαζόνες ήταν ένας λαός γυναικών πολεμιστριών που ζούσε στις παρυφές του γνωστού κόσμου και πολέμησε τον Ηρακλή, τον Θησέα και τους Τρώες. Πόσο από αυτή την εικόνα είναι φαντασία; Οι αρχαιολόγοι δεν έχουν βρει «βασίλειο των Αμαζόνων». Έχουν βρει όμως τάφους γυναικών με όπλα σε περιοχές όπου ζούσαν νομαδικοί λαοί της στέπας.
Η αφήγηση του Ηροδότου
Στο τέταρτο βιβλίο των «Ιστοριών» ο Ηρόδοτος αφηγείται πώς οι Αμαζόνες νικήθηκαν από τους Έλληνες στον Θερμώδοντα. Οι αιχμάλωτες γυναίκες, κατά την ιστορία, επιβιβάστηκαν σε πλοία, σκότωσαν το πλήρωμα και κατέληξαν στις ακτές της Σκυθίας. Εκεί, λέει ο Ηρόδοτος, αναμίχθηκαν με τους Σκύθες. Από αυτούς προήλθαν οι Σαυρομάτες, πρόγονοι των Σαρματών. Η ιστορία δεν θεωρείται ιστορική μαρτυρία, και ο ίδιος ο Ηρόδοτος παρουσιάζεται συχνά ως αμφισβητούμενη πηγή. Δείχνει όμως ότι οι Έλληνες συνέδεαν τις Αμαζόνες με τον κόσμο των νομάδων στα βόρεια της Μαύρης Θάλασσας.
Τι βρέθηκε στους τάφους
Δεκαετίες ανασκαφών σε κουρκάνια, τους τύμβους των νομάδων, έχουν φέρει στο φως ταφές γυναικών με όπλα. Σύμφωνα με την ερευνήτρια Άντριεν Μέιορ, που έχει μελετήσει το θέμα, περίπου το 20% των τάφων πολεμιστών στον κάτω Ντον και τον κάτω Βόλγα περιείχε γυναίκες ντυμένες για μάχη όπως οι άνδρες. Στους Σαρμάτες, οι ένοπλες γυναίκες αποτελούσαν έως το 25% των στρατιωτικών ταφών. Το 2019 αναφέρθηκε ανασκαφή τάφου κοντά στο Βορόνεζ της νοτιοδυτικής Ρωσίας με γυναίκες από διαφορετικές γενιές, με όπλα και χρυσά κεφαλοκαλύμματα. Ανάλυση DNA σε σκελετούς που είχαν ταφεί με όπλα έδειξε, κατά τη Μέιορ, ότι πολλοί ανήκαν σε γυναίκες. Σε συνέντευξή της έχει πει ότι περίπου το ένα τρίτο των Σκυθισσών, των οποίων έχουν βρεθεί λείψανα, είχε ταφεί με όπλα. Τα ποσοστά αυτά προέρχονται από δική της εκτίμηση και διαφέρουν ανάλογα με την περιοχή, την εποχή και τη μέθοδο.
Τι δεν αποδεικνύεται
Εδώ χρειάζεται προσοχή. Η ταφή με όπλο δεν σημαίνει πάντα ότι το πρόσωπο πολέμησε, και δεν γνωρίζουμε ακριβώς τι αντιπροσώπευε στον πολιτισμό των Σκυθών. Επίσης, το ότι υπήρχαν πολεμίστριες δεν αποδεικνύει ότι ο μύθος των Αμαζόνων γεννήθηκε από αυτές. Πολλοί κλασικοί φιλόλογοι θεωρούν τις Αμαζόνες καθαρά μυθικές. Ήδη ο αρχαίος συγγραφέας Παλαίφατος είχε προτείνει ότι οι «γυναίκες πολεμίστριες» ήταν στην πραγματικότητα άνδρες που τους πέρασαν για γυναίκες.
Το συμπέρασμα που στηρίζεται καλύτερα είναι πιο συγκρατημένο: οι νομαδικοί λαοί της στέπας φαίνεται να είχαν γυναίκες με ρόλο πολεμιστή πιο συχνά απ’ ό,τι ο ελληνικός κόσμος, και η ύπαρξή τους μπορεί να ενέπνευσε τις ελληνικές αφηγήσεις. Δεν είναι βέβαιο.
