Την ώρα που η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει τον ρόλο της ως περιφερειακού διαμεσολαβητή, φιλοξενώντας στην Κωνσταντινούπολη διεθνείς συναντήσεις για την ειρήνη και την επίλυση συγκρούσεων, οι σχέσεις της με την Ελλάδα και την Κύπρο εξακολουθούν να επιβαρύνονται από τις θαλάσσιες διεκδικήσεις και τις διαφωνίες για ενεργειακά έργα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η αντίθεση αυτή βρίσκεται στο επίκεντρο των εξελίξεων των τελευταίων ημερών, καθώς η Άγκυρα προετοιμάζεται να φιλοξενήσει την 9η Διάσκεψη της Κωνσταντινούπολης για τη Διαμεσολάβηση, στις 23 και 24 Οκτωβρίου 2026, ενώ παράλληλα καταγράφονται νέες κινήσεις που προκαλούν αντιδράσεις στην Αθήνα.
Η Τουρκία προβάλλει τον ρόλο του διαμεσολαβητή
Η 9η Διάσκεψη της Κωνσταντινούπολης για τη Διαμεσολάβηση πραγματοποιείται υπό την αιγίδα του υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, με θέμα «Συνεργασίες και νέες προοπτικές για την ειρήνη: Διαμεσολάβηση σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο».
Στη διοργάνωση αναμένεται να συμμετάσχουν περίπου 200 εκπρόσωποι, ενώ έχουν προγραμματιστεί βιντεοσκοπημένα μηνύματα από τον πρόεδρο της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, και τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες.
Παράλληλα, στις 23 Οκτωβρίου αναμένεται να πραγματοποιηθεί στην Κωνσταντινούπολη η πρώτη συνάντηση του σχήματος E3+R4. Στο E3 συμμετέχουν το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και η Γερμανία, ενώ το R4 περιλαμβάνει την Τουρκία, την Αίγυπτο, το Πακιστάν και τη Σαουδική Αραβία.
Στην ατζέντα περιλαμβάνονται το Παλαιστινιακό, η Υεμένη, τα Στενά του Ορμούζ και οι προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου Ρωσίας–Ουκρανίας.
Η διοργάνωση εντάσσεται στην προσπάθεια της Άγκυρας να εμφανιστεί ως δύναμη που μπορεί να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στην αποκλιμάκωση διεθνών κρίσεων. Ωστόσο, η εικόνα αυτή συνυπάρχει με τις μακροχρόνιες διαφωνίες της Τουρκίας με την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία.
Νέα ένταση για τις έρευνες του KOBI RUEGG
Νέα εστία αντιπαράθεσης δημιουργήθηκε με αφορμή τις έρευνες του ερευνητικού πλοίου KOBI RUEGG στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Τουρκία εξέδωσε τη NAVTEX 1032/26, μέσω του σταθμού της Αττάλειας, για δραστηριότητες που συνδέονται με το East to Med Corridor (EMC), ένα έργο υποθαλάσσιου καλωδίου οπτικών ινών για τη μεταφορά δεδομένων.
Η ελληνική πλευρά απάντησε με αντι-NAVTEX, αμφισβητώντας τη νομιμότητα της τουρκικής αναγγελίας και επισημαίνοντας ότι μεγάλο μέρος των συντεταγμένων που περιλαμβάνονται σε αυτή βρίσκεται σε περιοχή ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Το EMC δεν πρέπει να συγχέεται με τον Great Sea Interconnector (GSI), το διαφορετικό έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, με προοπτική επέκτασης προς το Ισραήλ. Η διάκριση είναι ουσιαστική, καθώς πρόκειται για δύο διαφορετικά έργα, με διαφορετικό αντικείμενο.
Η νέα αντιπαράθεση προστίθεται στο ήδη τεταμένο περιβάλλον της Ανατολικής Μεσογείου, όπου οι δύο χώρες διαφωνούν για ζητήματα θαλάσσιων ζωνών και αρμοδιοτήτων σε περιοχές που συνδέονται με ενεργειακές και τηλεπικοινωνιακές υποδομές.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο επιστρέφει στο προσκήνιο
Σημαντική εξέλιξη καταγράφηκε και στη Λιβύη. Στις 20 Οκτωβρίου 2026, η Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης ενέκρινε το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, ανατρέποντας την προηγούμενη στάση της απέναντι στη συμφωνία.
Η εξέλιξη προκαλεί ανησυχία στην Αθήνα, καθώς το μνημόνιο οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης αμφισβητείται από την Ελλάδα ως αντίθετο προς το διεθνές δίκαιο της θάλασσας και ως συμφωνία που παραβλέπει ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Η ελληνική πλευρά έχει χαρακτηρίσει το μνημόνιο παράνομο και ανυπόστατο, υποστηρίζοντας ότι δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα σε βάρος τρίτων κρατών.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Άγκυρα επιχειρεί να διευρύνει τις περιφερειακές της συνεργασίες, ενώ το ζήτημα των θαλάσσιων οριοθετήσεων παραμένει ένα από τα βασικότερα σημεία τριβής με την Ελλάδα.
Η διαφωνία για τον Great Sea Interconnector
Ξεχωριστό πεδίο αντιπαράθεσης αποτελεί ο Great Sea Interconnector, το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, το οποίο έχει συνδεθεί με τον ευρύτερο σχεδιασμό ενεργειακής συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Τουρκία έχει εκφράσει την αντίθεσή της σε δραστηριότητες που θεωρεί ότι πραγματοποιούνται σε περιοχές της δικής της υφαλοκρηπίδας, υποστηρίζοντας ότι απαιτείται προηγούμενος συντονισμός με την Άγκυρα.
Η θέση αυτή αποτελεί τουρκική διεκδίκηση και δεν ισοδυναμεί με διεθνώς αναγνωρισμένο δικαίωμα της Τουρκίας να ασκεί βέτο σε ενεργειακά έργα που σχεδιάζονται από άλλα κράτη.
Από την πλευρά των ΗΠΑ, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έχει δηλώσει ότι η Ουάσιγκτον στηρίζει την επιτυχία ενεργειακών έργων στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένου του GSI, και ότι θα αξιοποιήσει τη διπλωματία για την αντιμετώπιση πιθανών εμποδίων.
Το ζήτημα παραμένει κρίσιμο για την Αθήνα και τη Λευκωσία, καθώς η ηλεκτρική διασύνδεση θεωρείται σημαντικό έργο για την ενεργειακή ασφάλεια και τη μείωση της απομόνωσης της Κύπρου από το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα.
Η αμυντική συμφωνία Τουρκίας–Σαουδικής Αραβίας–Πακιστάν
Παράλληλα, η Τουρκία προωθεί την αμυντική συνεργασία της με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν.
Η τριμερής αμυντική συμφωνία υπογράφηκε στις 7 Αυγούστου 2026 και υποβλήθηκε προς κύρωση στο τουρκικό κοινοβούλιο στις 20 Οκτωβρίου. Η κοινοβουλευτική διαδικασία δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Η συμφωνία προβλέπει πλαίσιο αμυντικής συνεργασίας, με βασική αρχή ότι επίθεση εναντίον ενός από τα μέρη αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων. Η ακριβής εφαρμογή των δεσμεύσεων εξαρτάται από το περιεχόμενο της συμφωνίας και τις διαδικασίες που θα ακολουθηθούν.
Η Τουρκία παρουσιάζει τη συμφωνία ως αμυντική και όχι ως επιθετική συμμαχία. Συνεπώς, δεν τεκμηριώνεται ότι η υπογραφή της συνεπάγεται αυτομάτως στρατιωτική εμπλοκή της Τουρκίας ή του Πακιστάν στις συγκρούσεις της Υεμένης.
Ωστόσο, η ενίσχυση της στρατηγικής συνεργασίας μεταξύ των τριών χωρών αναδεικνύει τη βούληση της Άγκυρας να διευρύνει την επιρροή της στον ευρύτερο μουσουλμανικό κόσμο και στη Μέση Ανατολή.
Το casus belli και οι ελληνοτουρκικές διαφορές
Οι σημερινές εντάσεις δεν μπορούν να εξεταστούν ανεξάρτητα από το ιστορικό των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Το casus belli του 1995 παραμένει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία αντιπαράθεσης. Στις 8 Ιουνίου εκείνης της χρονιάς, η τουρκική Εθνοσυνέλευση εξουσιοδότησε την κυβέρνηση να θεωρήσει αιτία πολέμου την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων πέραν των έξι ναυτικών μιλίων στο Αιγαίο.
Παράλληλα, η τουρκική αμφισβήτηση σχετικά με τις λεγόμενες «γκρίζες ζώνες» αποτελεί μακροχρόνια διαφορά και όχι νέα θέση που εμφανίστηκε αποκλειστικά τις τελευταίες ημέρες.
Οι διαφωνίες για τις θαλάσσιες ζώνες, τον εναέριο χώρο, τα νησιά και τις ενεργειακές δραστηριότητες εξακολουθούν να επιβαρύνουν τις σχέσεις των δύο χωρών, παρά τις κατά καιρούς προσπάθειες προσέγγισης και διαλόγου.
Οι αντιδράσεις στις ΗΠΑ
Την ίδια στιγμή, η τουρκική στάση απέναντι στην Ελλάδα και την Κύπρο έχει προκαλέσει επικρίσεις και στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Ρικ Σκοτ, σε δήλωσή του στις 17 Οκτωβρίου, άσκησε έντονη κριτική στην Τουρκία, υποστηρίζοντας ότι η συμπεριφορά της απέναντι στην Ελλάδα και την Κύπρο δεν συνάδει με τον ρόλο ενός συμμάχου στο ΝΑΤΟ. Οι αναφορές του συνδέθηκαν με τις διαφωνίες για τον εναέριο χώρο, τις θαλάσσιες ζώνες και την τουρκική στρατιωτική παρουσία στο βόρειο τμήμα της Κύπρου.
Οι δηλώσεις αυτές αποτυπώνουν ότι οι ελληνοτουρκικές διαφορές δεν περιορίζονται σε διμερείς διαφωνίες, αλλά επηρεάζουν και τις συζητήσεις για τη συνοχή της Συμμαχίας και την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η εικόνα της διαμεσολάβησης και οι περιφερειακές διεκδικήσεις
Η διοργάνωση της Διάσκεψης της Κωνσταντινούπολης δίνει στην Τουρκία τη δυνατότητα να προβάλει τον εαυτό της ως παράγοντα διαλόγου και ειρηνικής διευθέτησης διεθνών κρίσεων.
Την ίδια στιγμή, όμως, οι εξελίξεις γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο, οι διαφωνίες για τα υποθαλάσσια έργα και η συνεχιζόμενη αμφισβήτηση ελληνικών θέσεων αναδεικνύουν τις αντιφάσεις της τουρκικής περιφερειακής πολιτικής, όπως αυτές ερμηνεύονται από την Αθήνα.
Το βασικό ερώτημα δεν είναι αν η Τουρκία μπορεί να διαδραματίζει ρόλο διαμεσολαβητή σε διεθνείς κρίσεις, αλλά κατά πόσο η ίδια η πολιτική της στην Ανατολική Μεσόγειο συμβάλλει στην αποκλιμάκωση ή συντηρεί τις εντάσεις.
Για την Ελλάδα και την Κύπρο, οι επόμενες κινήσεις της Άγκυρας σε ζητήματα θαλάσσιων οριοθετήσεων, ενεργειακών υποδομών και περιφερειακών συμμαχιών θα αποτελέσουν κρίσιμο δείκτη για το κατά πόσο η διπλωματική εικόνα που επιχειρεί να οικοδομήσει η Τουρκία μπορεί να συνυπάρξει με μια ουσιαστική αποκλιμάκωση στην περιοχή.