Για τον ουκρανικό στρατό, οι δορυφορικές συνδέσεις της SpaceX αποτελούν κρίσιμα εργαλεία στο πεδίο της μάχης. Όταν η λειτουργία τους περιορίστηκε στα μέσα Οκτωβρίου, το ερώτημα για το ποιος έλαβε την απόφαση προκάλεσε πολιτική αντιπαράθεση ανάμεσα στον Λευκό Οίκο, τον Ίλον Μασκ και το Κίεβο. Στις 21 Οκτωβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, τοποθετήθηκε δημόσια, αποδίδοντας την ευθύνη για τις αποφάσεις σχετικά με την πρόσβαση στην υπηρεσία στη SpaceX και στον ιδρυτή της.
Η δήλωση από τη Βομβάη
Μιλώντας σε δημοσιογράφους κατά την επίσκεψή του στην Ινδία την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου, ο Ρούμπιο δήλωσε ότι οι αποφάσεις για την πρόσβαση της Ουκρανίας στο Starlink ανήκουν στη SpaceX και στον Ίλον Μασκ και όχι στον Λευκό Οίκο.
Παράλληλα, ανέφερε ότι δεν γνώριζε αν η αμερικανική κυβέρνηση είχε ενημερωθεί εκ των προτέρων για τον περιορισμό. Υποστήριξε, ωστόσο, ότι οι όροι χρήσης και οι διαθέσιμες δυνατότητες της υπηρεσίας καθορίζονται στο πλαίσιο της εμπορικής σχέσης με την εταιρεία.
Την ίδια ημέρα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ερωτήθηκε αν ο Μασκ διέταξε την επιβράδυνση. Απάντησε ότι δεν γνώριζε ποιος έλαβε την απόφαση και ότι ο ίδιος δεν είχε ανάμειξη.
Ο Μασκ και η SpaceX δεν απάντησαν σε αιτήματα του Reuters για σχολιασμό.
Starlink και Starshield: Ποια είναι η διαφορά;
Στο επίκεντρο της υπόθεσης βρίσκεται και η διάκριση ανάμεσα σε δύο υπηρεσίες της SpaceX.
Το Starlink είναι το εμπορικό δορυφορικό δίκτυο της εταιρείας, το οποίο χρησιμοποιείται ευρέως για την παροχή πρόσβασης στο διαδίκτυο. Το Starshield είναι ξεχωριστή υπηρεσία, σχεδιασμένη για κυβερνητικές και στρατιωτικές εφαρμογές, με δυνατότητες που προσαρμόζονται στις ανάγκες των κρατικών πελατών.
Οι δύο υπηρεσίες συνδέονται τεχνολογικά, αλλά δεν είναι ταυτόσημες. Γι’ αυτό έχει σημασία να διευκρινίζεται σε ποια από τις δύο αναφέρονται οι πληροφορίες για τους περιορισμούς.
Ο Ρούμπιο είχε υποστηρίξει ότι η Ουκρανία δεν είχε πρόσβαση στο Starshield, ενώ ο πρόεδρος της χώρας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, έκανε λόγο για προβλήματα που επηρέασαν τις στρατιωτικές δορυφορικές δυνατότητες. Οι διαφορετικές δηλώσεις δεν αρκούν από μόνες τους για να αποσαφηνίσουν πλήρως την έκταση των περιορισμών σε κάθε υπηρεσία.
Τι συνέβη στο πεδίο της μάχης
Σύμφωνα με αναφορές που δημοσιεύτηκαν στα μέσα Οκτωβρίου, περιορισμοί στη λειτουργία των δορυφορικών συνδέσεων επηρέασαν ουκρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, μεταξύ των οποίων αναχαιτιστικά drones που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση ρωσικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών τύπου Shahed.
Δημοσιεύματα ανέφεραν ότι οι συνδέσεις διακόπτονταν σε ορισμένες περιπτώσεις όταν τα αεροσκάφη κινούνταν με ταχύτητες άνω των 160 χιλιομέτρων την ώρα. Ωστόσο, οι αναφορές για την ταχύτητα δεν αποδεικνύουν ότι ίσχυε ένα ενιαίο, απόλυτο όριο για κάθε συσκευή ή κάθε σύνδεση.
Ορισμένοι Ουκρανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι οι δυσλειτουργίες είχαν άμεσες συνέπειες στις επιχειρήσεις, καθώς επηρέασαν την επικοινωνία και τον έλεγχο των μη επανδρωμένων μέσων.
Στις 15 Οκτωβρίου, το ουκρανικό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε ότι οι υπηρεσίες είχαν αποκατασταθεί. Την επόμενη ημέρα, ωστόσο, ο Ζελένσκι ανέφερε ότι οι στρατιωτικές δορυφορικές δυνατότητες δεν είχαν επανέλθει πλήρως.
Οι αντικρουόμενες εκδοχές για την απόφαση
Το ερώτημα για το ποιος έδωσε την εντολή παραμένει ανοιχτό, καθώς οι δημόσιες δηλώσεις και τα δημοσιεύματα παρουσιάζουν διαφορετικές εκδοχές.
- Ο Ίλον Μασκ: Σε ανάρτησή του στο X, υποστήριξε ότι τα όρια ταχύτητας ή χρήσης καθορίζονται από τον αμερικανικό στρατό και, τελικά, από τον πρόεδρο των ΗΠΑ.
- Το Reuters: Σε δημοσίευμά του στις 15 Οκτωβρίου, επικαλούμενο δύο Αμερικανούς αξιωματούχους και έναν δυτικό αξιωματούχο, ανέφερε ότι η απόφαση προήλθε από το εσωτερικό του Λευκού Οίκου. Οι πληροφορίες αυτές δεν προσδιόριζαν με βεβαιότητα ποιο πρόσωπο έδωσε την εντολή.
- Η Telegraph: Δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας, το οποίο επικαλούνταν τέσσερις πηγές, ανέφερε ότι ο Μασκ είχε προτείνει στον Τραμπ τον περιορισμό της υπηρεσίας. Η εκδοχή αυτή δεν έχει επιβεβαιωθεί επισήμως από όλους τους εμπλεκόμενους.
- Το Axios: Σύμφωνα με σχετικό δημοσίευμα, ο Τραμπ δεν είχε αντίρρηση στην πρόταση που του αποδόθηκε, ενώ εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου διέψευσε την εκδοχή της Telegraph.
- Η Wall Street Journal: Σε δημοσίευμά της στις 20 Οκτωβρίου, ανέφερε ότι ο Μασκ διέταξε τον περιορισμό του Starshield. Σύμφωνα με μία από τις πηγές της εφημερίδας, το ζήτημα είχε συζητηθεί προηγουμένως με τον Τραμπ και αξιωματούχους του Λευκού Οίκου.
Οι αναφορές αυτές αποδίδουν την ευθύνη σε διαφορετικά πρόσωπα και κέντρα λήψης αποφάσεων. Μέχρι στιγμής, δεν έχει δημοσιοποιηθεί οριστική και ανεξάρτητα επιβεβαιωμένη περιγραφή της αλυσίδας εντολών.
Η αλλαγή στη στάση του Ρούμπιο
Οι τελευταίες δηλώσεις του Ρούμπιο διαφέρουν από την προηγούμενη τοποθέτησή του, πριν από την αναχώρησή του για την Κεντρική Ασία και την Ινδία.
Τότε είχε δηλώσει ότι, απ’ όσο γνώριζε, κανείς δεν είχε διατάξει την επιβράδυνση και ότι η υπηρεσία είχε αποκατασταθεί. Η διατύπωση αυτή προκάλεσε επικρίσεις από βουλευτές, μεταξύ άλλων επειδή δεν έδινε σαφή απάντηση για το πώς προέκυψε ο περιορισμός.
Στις 21 Οκτωβρίου, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών έδωσε διαφορετική έμφαση, υποστηρίζοντας ότι η απόφαση για την πρόσβαση στο Starlink αποτελεί αρμοδιότητα της εταιρείας και του Μασκ.
Το ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο
Το επεισόδιο σημειώνεται σε μια περίοδο έντασης στις σχέσεις Κιέβου και Ουάσιγκτον, με τις αποφάσεις για τη στρατιωτική υποστήριξη της Ουκρανίας και τη στάση των ΗΠΑ απέναντι στη Ρωσία να βρίσκονται στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης.
Παράλληλα, έχουν δημοσιευτεί αναφορές για αμερικανικές κινήσεις που αφορούν τις αγορές ρωσικού πετρελαίου και ντίζελ. Κάθε σχετική αναφορά χρειάζεται να διακρίνει τις συγκεκριμένες εμπορικές συμφωνίες από τις προσωπικές συνεννοήσεις μεταξύ ηγετών, εφόσον δεν υπάρχουν στοιχεία που να τεκμηριώνουν άμεση συμφωνία μεταξύ τους.
Η υπόθεση του Starlink έχει επίσης προκαλέσει ανησυχίες στην Ευρώπη για την εξάρτηση της ουκρανικής άμυνας από ιδιωτικές εταιρείες. Ο Πολωνός υπουργός Εξωτερικών, Ράντοσλαβ Σικόρσκι, έχει αναφερθεί στη σημασία της υπηρεσίας για την Ουκρανία και έχει προειδοποιήσει ότι οι Ευρωπαίοι πελάτες της SpaceX παρακολουθούν τις εξελίξεις.
Το ζήτημα ξεπερνά, επομένως, τη διαφωνία για μία τεχνική απόφαση. Αφορά την εξάρτηση των στρατιωτικών επιχειρήσεων από ιδιωτικές δορυφορικές υποδομές και τα όρια της εξουσίας που διαθέτουν οι εταιρείες οι οποίες τις διαχειρίζονται.
Το βασικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο: ποιος αποφάσισε τους περιορισμούς, με ποια διαδικασία και σε ποιον βαθμό ενημερώθηκαν οι εμπλεκόμενες κυβερνήσεις. Οι μέχρι τώρα πληροφορίες παρουσιάζουν αντικρουόμενες εκδοχές και δεν επιτρέπουν ασφαλές συμπέρασμα για το ποιος φέρει την τελική ευθύνη.