Πολλοί που μένουν σε κεντρικούς δρόμους λένε ότι «έχουν συνηθίσει» τον θόρυβο: τα μηχανάκια, τα λεωφορεία, τα κορναρίσματα της νύχτας. Κοιμούνται, ξυπνούν, και δεν θυμούνται να τους ενόχλησε κάτι. Η έρευνα όμως δείχνει ότι ο οργανισμός δεν συνηθίζει τόσο εύκολα όσο νομίζουμε. Ο θόρυβος που δεν μας ξυπνά μπορεί να επηρεάζει την ποιότητα του ύπνου μας.
Ένα πρόβλημα που αφορά εκατομμύρια
Σύμφωνα με την έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (EEA) για τον περιβαλλοντικό θόρυβο του 2025, πάνω από το 20% των Ευρωπαίων εκτίθεται σε επιβλαβή επίπεδα θορύβου από τις μεταφορές. Αν ως μέτρο χρησιμοποιηθούν οι αυστηρότερες συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, το ποσοστό ξεπερνά το 30%. Η κυριότερη πηγή είναι η οδική κυκλοφορία: περίπου 92 εκατομμύρια άνθρωποι εκτίθενται σε θόρυβο από δρόμους πάνω από το όριο που χρησιμοποιεί η ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Ο EEA συνδέει τη μακροχρόνια έκθεση στον θόρυβο των μεταφορών με δεκάδες χιλιάδες πρόωρους θανάτους και νέα περιστατικά καρδιαγγειακής νόσου και διαβήτη τύπου 2 κάθε χρόνο στην Ευρώπη. Σημειώνει επίσης ότι οι εκτιμήσεις αυτές είναι μάλλον συντηρητικές, γιατί επιπτώσεις καταγράφονται και σε επίπεδα θορύβου κάτω από τα επίσημα όρια.
Τι προτείνει ο ΠΟΥ για τη νύχτα
Οι κατευθυντήριες γραμμές του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τον περιβαλλοντικό θόρυβο στην Ευρώπη, που δημοσιεύτηκαν το 2018, προτείνουν τα εξής για τη νυχτερινή έκθεση:
- για τον θόρυβο από οδική κυκλοφορία, μέσο επίπεδο κάτω από 45 ντεσιμπέλ
- για τους σιδηροδρόμους, κάτω από 44 ντεσιμπέλ
- για τα αεροπλάνα, κάτω από 40 ντεσιμπέλ
Οι τιμές αυτές αφορούν τον μέσο ετήσιο θόρυβο στην πρόσοψη του κτιρίου και όχι μεμονωμένους ήχους. Για να πάρει κανείς μια αίσθηση: 40 ντεσιμπέλ αντιστοιχούν περίπου σε μια ήσυχη βιβλιοθήκη, ενώ ένας πολυσύχναστος δρόμος την ημέρα ξεπερνά εύκολα τα 70. Επειδή η κλίμακα των ντεσιμπέλ είναι λογαριθμική, κάθε αύξηση κατά 10 ντεσιμπέλ γίνεται αντιληπτή περίπου ως διπλασιασμός της έντασης.
Τι κάνει ο θόρυβος στον κοιμισμένο εγκέφαλο
Στη διάρκεια του ύπνου, το ακουστικό σύστημα δεν σβήνει. Ο εγκέφαλος συνεχίζει να «παρακολουθεί» το περιβάλλον, κάτι που εξελικτικά μας προστάτευε από κινδύνους. Ένας ξαφνικός ήχος, όπως μια μηχανή που επιταχύνει ή ένα φορτηγό που φρενάρει, μπορεί να προκαλέσει:
- μικροαφυπνίσεις: σύντομες μεταβάσεις σε ελαφρύτερο ύπνο, που συνήθως δεν τις θυμόμαστε το πρωί
- αυξήσεις του καρδιακού ρυθμού και της αρτηριακής πίεσης, ακόμη και χωρίς να ξυπνήσουμε
- έκκριση ορμονών του στρες
Όταν αυτό επαναλαμβάνεται κάθε νύχτα για χρόνια, οι επιστήμονες θεωρούν ότι μπορεί να συμβάλλει στις καρδιαγγειακές και μεταβολικές επιπτώσεις που συνδέονται με τον θόρυβο. Ο κατακερματισμένος ύπνος συνδέεται επίσης με κόπωση, δυσκολία συγκέντρωσης και ευερεθιστότητα την επόμενη μέρα.
Αυτό εξηγεί γιατί η φράση «το συνήθισα» δεν είναι πάντα ακριβής. Μπορεί να έχουμε συνηθίσει να μην ξυπνάμε, αλλά το σώμα εξακολουθεί να αντιδρά.
Τι μπορεί να γίνει στο σπίτι
Η μείωση του θορύβου στην πηγή, με χαμηλότερα όρια ταχύτητας, ηχοαπορροφητικό οδόστρωμα και ελέγχους στις μοτοσικλέτες με παράνομες εξατμίσεις, είναι ευθύνη της πολιτείας και των δήμων. Σε επίπεδο νοικοκυριού, κάποιες πρακτικές κινήσεις μπορούν να βοηθήσουν:
- Υπνοδωμάτιο στην ήσυχη πλευρά: αν το σπίτι έχει δωμάτιο που βλέπει στον ακάλυπτο ή σε πίσω δρόμο, η μεταφορά του κρεβατιού εκεί μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά.
- Κουφώματα: τα παράθυρα με διπλά τζάμια και καλή στεγάνωση μειώνουν σημαντικά τον εξωτερικό θόρυβο. Συχνά ο θόρυβος περνά από τις χαραμάδες και όχι από το ίδιο το τζάμι.
- Βαριές κουρτίνες και χαλιά: δεν κάνουν θαύματα, αλλά απορροφούν μέρος του ήχου μέσα στο δωμάτιο.
- Ωτοασπίδες: για πολλούς ανθρώπους είναι μια απλή και φθηνή λύση. Όποιος έχει προβλήματα με τα αυτιά καλό είναι να ρωτήσει πρώτα τον γιατρό του.
- «Λευκός θόρυβος»: ένας σταθερός, ουδέτερος ήχος, όπως ένας ανεμιστήρας, μπορεί να καλύψει τους απότομους θορύβους που ενοχλούν περισσότερο. Η επιστημονική τεκμηρίωση για τη μακροχρόνια χρήση του είναι πάντως περιορισμένη.
Το καλοκαίρι, με τα παράθυρα ανοιχτά, το δίλημμα είναι πιο δύσκολο. Η επιλογή ανάμεσα σε δροσιά και ησυχία είναι μία από τις πιο συνηθισμένες και λιγότερο συζητημένες δυσκολίες της ζωής στην ελληνική πόλη.
Όταν ο κακός ύπνος επιμένει
Αν παρά τις αλλαγές ο ύπνος παραμένει κακός για μεγάλο διάστημα, αξίζει να το συζητήσει κανείς με γιατρό. Ο θόρυβος είναι συχνή αιτία, αλλά όχι η μόνη. Η αϋπνία ή το ροχαλητό με διακοπές της αναπνοής μπορεί να έχουν άλλες αιτίες, που χρειάζονται ιατρική εκτίμηση.