Συμφωνίες για άμυνα, αντιτρομοκρατία και ναυτιλία, πακέτο αμυντικών προμηθειών 4 δισ. δολαρίων και ηχηρή ομιλία από την Πνύκα. Η Τουρκία έμεινε εκτός δημόσιου λόγου, όχι όμως εκτός συζήτησης.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο ολοκλήρωσε την Πέμπτη 8 Οκτωβρίου την πρώτη του επίσκεψη στην Ελλάδα, γράφοντας στο X ότι ο 6ος Στρατηγικός Διάλογος Ελλάδας–ΗΠΑ προώθησε νέες συμφωνίες που εμβαθύνουν τη συνεργασία των δύο χωρών σε άμυνα και ασφάλεια, και συνδέοντας την επίσκεψη με τα 250 χρόνια της αμερικανικής ανεξαρτησίας. Είναι η πρώτη φορά από την έναρξη του Διαλόγου το 2018 που εν ενεργεία υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ ηγείται αυτοπροσώπως της αμερικανικής αντιπροσωπείας. Η στάση στην Αθήνα εντάσσεται σε περιοδεία 5–8 Οκτωβρίου σε Ισλανδία, Ελλάδα και Πορτογαλία.
Το πρόγραμμα της επίσκεψης
Ο Ρούμπιο έφτασε το βράδυ της Τρίτης 6 Οκτωβρίου στο «Ελευθέριος Βενιζέλος», όπου τον υποδέχθηκαν ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης και η πρέσβειρα των ΗΠΑ Κίμπερλι Γκίλφοϊλ. Την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου είχε συνάντηση με τον Γεραπετρίτη στο υπουργείο Εξωτερικών, ακολούθησαν κοινές δηλώσεις και η επίσημη έναρξη του Διαλόγου με ολομέλεια υπουργών και υφυπουργών. Το απόγευμα μίλησε στην Πνύκα, με φόντο την Ακρόπολη, και στη συνέχεια συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη στο Μέγαρο Μαξίμου. Η ημέρα έκλεισε με δείπνο στο οποίο συμμετείχαν υπουργοί και επιχειρηματίες.
Οι συμφωνίες που υπογράφηκαν
Στην έναρξη του Διαλόγου υπογράφηκαν τρία κείμενα:
- Ανανέωση του Μνημονίου για τους περιορισμούς εισαγωγής αρχαιολογικού και εθνολογικού υλικού έως τον 15ο αιώνα μ.Χ., με στόχο την καταπολέμηση της αρχαιοκαπηλίας.
- Επιστολή Προθέσεων για συνεργασία των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων με την Εθνοφρουρά της Φλόριντα. Την υπέγραψαν ο Α/ΓΕΕΘΑ στρατηγός Δημήτριος Χούπης και ο διοικητής της Εθνοφρουράς της Φλόριντα Τζον Χάας, παρουσία του Νίκου Δένδια και του Ρούμπιο. Καλύπτει κοινές ασκήσεις, αεράμυνα, διάστημα και κυβερνοεπιχειρήσεις.
- Μνημόνιο αμοιβαίας αναγνώρισης πιστοποιητικών ικανότητας ναυτικών, που αφορά μεταξύ άλλων Αμερικανούς ναυτικούς σε πλοία με ελληνική σημαία.
Επιπλέον, ο Ρούμπιο ανακοίνωσε νέο μνημόνιο για κοινό πρόγραμμα ασφαλείας που ενισχύει την ανταλλαγή πληροφοριών αντιτρομοκρατίας μεταξύ των αρχών επιβολής του νόμου των δύο χωρών. Αναφέρθηκε επίσης στην οικονομική ασφάλεια, στην ενίσχυση των αλυσίδων εφοδιασμού και στην προστασία κρίσιμων υποδομών, σε συνέχεια της ήδη υπογεγραμμένης Διακήρυξης Οικονομικής Ασφάλειας Ελλάδας–ΗΠΑ του 2025.
Αμυντικά: πακέτο 4 δισ. δολαρίων
Η πιο ηχηρή ανακοίνωση ήταν συμφωνίες ύψους 4 δισ. δολαρίων για αμυντικές προμήθειες μέσω του αμερικανικού προγράμματος FMS (κρατικές πωλήσεις). Η Κοινή Δήλωση δεν κατονομάζει τα οπλικά συστήματα. Σύμφωνα με πληροφορίες του Πρώτου Θέματος, αφορούν οπλισμό για τα F-16 Viper και τα F-35, την αναβάθμιση 37 F-16 Block 50 σε Viper και προγράμματα υποστήριξης, ενώ μέρος τους θα εξειδικευθεί και θα ενταχθεί στο νέο ΕΜΠΑΕ. Η Κοινή Δήλωση καταγράφει επίσης τη μεταφορά τεθωρακισμένων Stryker, χωρίς αριθμό ή χρονοδιάγραμμα, και τη διερεύνηση συνεργασίας των αμυντικών βιομηχανιών. Η Ελλάδα, παράλληλα, έχει συμφωνήσει για την απόκτηση 20 F-35A, με το πρώτο αεροσκάφος να προγραμματίζεται να φτάσει στην Ανδραβίδα τον Νοέμβριο του 2029.
Ενέργεια: Κάθετος Διάδρομος, υδρογονάνθρακες και το «αγκάθι» του καλωδίου
Και οι δύο πλευρές ανέδειξαν την Ελλάδα ως ενεργειακό κόμβο για τη ΝΑ και Κεντρική Ευρώπη, μέσω του FSRU Αλεξανδρούπολης και του Κάθετου Διαδρόμου που διοχετεύει αμερικανικό LNG. Ο Ρούμπιο εξέφρασε πλήρη στήριξη στα ενεργειακά έργα, όπως η γεώτρηση της ExxonMobil στο Μπλοκ 2 του Ιονίου (προγραμματισμένη για αρχές 2027), οι έρευνες της Chevron νότια της Κρήτης και οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις με Αίγυπτο και Κύπρο–Ισραήλ.
Στο ερώτημα όμως της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου (GSI), της οποίας οι έρευνες αναμένουν να ξαναρχίσουν λόγω τουρκικών αντιδράσεων, ο Ρούμπιο αναγνώρισε «ευαίσθητες καταστάσεις» και τρίτες χώρες που περιπλέκουν τα πράγματα, λέγοντας ότι τέτοια ζητήματα λύνονται με διπλωματία και όχι σε συνεντεύξεις Τύπου. Σημειωτέον ότι η Κοινή Δήλωση αναφέρει τον Κάθετο Διάδρομο και τις έρευνες υδρογονανθράκων, αλλά όχι τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις.
Μαξίμου: «στο υψηλότερο επίπεδο»
Ο Μητσοτάκης χαρακτήρισε τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις ως βρισκόμενες στο υψηλότερο επίπεδο που έχουν φτάσει ποτέ, παρουσιάζοντας την Ελλάδα ως γέφυρα ανάμεσα σε Ευρώπη, ΗΠΑ, Μέση Ανατολή και αραβικό κόσμο. Έδωσε έμφαση στο LNG, στην ενεργειακή ασφάλεια των βόρειων γειτόνων και στη ναυτιλία, καθώς και στη συμμετοχή ελληνικών πλοίων στην επιχείρηση Aspides. Συζητήθηκαν Ουκρανία, Ιράν, Μέση Ανατολή και Ανατολική Μεσόγειος· ο Ρούμπιο δήλωσε ότι το Ιράν δεν μπορεί ποτέ να αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Ο Γεραπετρίτης είχε νωρίτερα αναφέρει ότι η Ελλάδα μπορεί, αν χρειαστεί και εφόσον υπάρχει βιώσιμη ειρηνευτική διαδικασία, να συνδράμει ναυτικά στα Στενά του Ορμούζ.
Η ομιλία στην Πνύκα
Από τον λόφο όπου συνεδρίαζε η εκκλησία του δήμου, ο Ρούμπιο ανέτρεξε στις ρίζες της Δύσης στην αθηναϊκή δημοκρατία και στη φιλοσοφία, και κάλεσε Αμερικανούς και Ευρωπαίους σε μια «ανανέωση» του δυτικού πνεύματος. Περιέγραψε τη σημερινή Ελλάδα ως «σύμμαχο-πρότυπο» και εξέφρασε την ελπίδα όλη η Ευρώπη να ακολουθήσει το παράδειγμά της σε ενέργεια, μετανάστευση και άμυνα. Η ομιλία μεταδόθηκε ζωντανά διεθνώς και σχολιάστηκε από μεγάλα αμερικανικά και βρετανικά μέσα· ορισμένοι Αμερικανοί αναλυτές τη διάβασαν και ως πρώτη ομιλία «προεκλογικού» χαρακτήρα ενόψει 2028.
Η Τουρκία, εκτός μικροφώνων
Η Αθήνα επέλεξε να μη συνδέσει δημόσια τις ελληνοαμερικανικές με τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Ο Γεραπετρίτης απέφυγε ονομαστική αναφορά στην Τουρκία, μίλησε όμως για αναθεωρητικές απειλές και για λύση του Κυπριακού βάσει των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Σύμφωνα με πληροφορίες, στην κατ’ ιδίαν συνάντηση τα τουρκικά ζητήματα τέθηκαν με χάρτες.
Το υπόβαθρο είναι βαρύ: η αναμενόμενη επανέναρξη των ερευνών για το GSI, το σχεδιαζόμενο τουρκικό νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα» και η συζήτηση για επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35. Ο Ρούμπιο έχει δηλώσει ότι η Τουρκία δεν μπορεί να επιστρέψει στο πρόγραμμα F-35 όσο παραμένει ανοιχτό το ζήτημα των ρωσικών S-400, ενώ στην Αθήνα αναγνωρίζουν ότι οι φιλελληνικές του θέσεις δεν έχουν μεταφραστεί σε μεγάλη αλλαγή της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στην Τουρκία.
Εσωτερικές αντιδράσεις
Η επίσκεψη δεν πέρασε χωρίς κριτική. Παραμονές της άφιξης, ανεξάρτητη βουλευτής ζήτησε εξηγήσεις στην Επιτροπή Εξωτερικών για δημοσίευμα της Wall Street Journal που απέδιδε στην πρέσβειρα Γκίλφοϊλ φράση περί δυνατότητας της Ουάσιγκτον να ρίχνει κυβερνήσεις, και αναφέρθηκε στις διαμαρτυρίες που είχαν οργανωθεί κατά της επίσκεψης. Ο Ρούμπιο είχε στηρίξει δημόσια την πρέσβειρα λίγες ημέρες πριν.
Τι ακολουθεί
Ο Ρούμπιο συνεχίζει για τη Λισαβόνα, τελευταίο σταθμό της περιοδείας. Ανοιχτά παραμένουν η εξειδίκευση του πακέτου των 4 δισ. και η ένταξή του στο ΕΜΠΑΕ, ο αριθμός και το χρονοδιάγραμμα των Stryker, η επανέναρξη των ερευνών για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου και η αντίδραση της Άγκυρας, καθώς και η γεώτρηση της ExxonMobil στο Ιόνιο το 2027.