Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς δήλωσε ότι το Ιράν πρέπει να μειώσει σημαντικά τη δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου, προκειμένου να υπάρξει συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο υποστήριξε από την Αθήνα ότι η Τεχεράνη έχει «χάσει τον πλήρη έλεγχο» των Στενών του Ορμούζ.
Ο Βανς, σε συνέντευξή του στο Reuters, τόνισε ότι η Ουάσινγκτον δεν μπορεί να αποδεχθεί τη διατήρηση από το Ιράν μιας μεγάλης δυνατότητας εμπλουτισμού ουρανίου. «Αν δεν θέλετε πυρηνικό όπλο, τότε γιατί χρειάζεστε καύσιμο εμπλουτισμένο στο 60%;», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος υποστήριξε ότι η Ουάσινγκτον επιδιώκει συγκεκριμένες παραχωρήσεις από την Τεχεράνη, μεταξύ άλλων τη μείωση ή ακόμη και την εξάλειψη των αποθεμάτων ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού.
Το Ιράν, από την πλευρά του, επιμένει ότι το δικαίωμα στον εμπλουτισμό ουρανίου δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Το πυρηνικό πρόγραμμα
Το ζήτημα του εμπλουτισμού αποτελεί ένα από τα βασικά σημεία διαφωνίας μεταξύ των δύο πλευρών.
Το Ιράν είχε φτάσει να εμπλουτίζει ουράνιο έως και 60%, επίπεδο πολύ υψηλότερο από το όριο του 3,67% που προβλεπόταν από τη συμφωνία του 2015, αλλά χαμηλότερο από το περίπου 90% που συνδέεται συνήθως με επίπεδα εμπλουτισμού κατάλληλα για την κατασκευή πυρηνικού όπλου.
Η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) είχε καταγράψει μεγάλες ποσότητες ουρανίου εμπλουτισμένου έως 60%, ενώ παράλληλα είχε εκφράσει σοβαρές ανησυχίες σχετικά με εκκρεμή ζητήματα επαλήθευσης και τις πυρηνικές δραστηριότητες του Ιράν. Ο ΔΟΑΕ δεν είχε αναφέρει στοιχεία που να αποδεικνύουν την ύπαρξη ενός συντονισμένου προγράμματος κατασκευής πυρηνικών όπλων, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μπορούσε να παράσχει πλήρη διαβεβαίωση για τον αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Τα Στενά του Ορμούζ
Την ίδια ώρα, το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ παραμένει στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης.
Ο Μάρκο Ρούμπιο, μιλώντας στην Αθήνα, δήλωσε ότι το Ιράν έχει «χάσει τον πλήρη έλεγχο» των Στενών και υποστήριξε ότι οι ροές πετρελαίου έχουν επανέλθει σχεδόν στα επίπεδα πριν από τον πόλεμο.
Ωστόσο, οι επιθέσεις και τα περιστατικά ασφαλείας στην περιοχή συνεχίζονται. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Reuters, καταγράφηκαν τουλάχιστον 12 περιστατικά με δεξαμενόπλοια μεταξύ 28 Σεπτεμβρίου και 5 Οκτωβρίου, ο υψηλότερος εβδομαδιαίος αριθμός από την έναρξη του πολέμου.
Μεταξύ αυτών ήταν και το δεξαμενόπλοιο MT On Peace, το οποίο επλήγη από άγνωστο βλήμα. Δώδεκα μέλη του πληρώματος τραυματίστηκαν, σύμφωνα με τις ινδικές αρχές.
Παράλληλα, οι εξαγωγές πετρελαίου από τις χώρες του Κόλπου έχουν ανακάμψει σημαντικά. Σύμφωνα με στοιχεία της Vortexa που επικαλείται το Reuters, οι εξαγωγές αργού και συμπυκνωμάτων τον Σεπτέμβριο έφτασαν περίπου στο 91% των προπολεμικών επιπέδων, ενώ οι εξαγωγές διυλισμένων καυσίμων κινήθηκαν περίπου στο 60%.
Η Σαουδική Αραβία έχει επίσης αυξήσει τη χρήση του αγωγού East-West, ο οποίος μπορεί να μεταφέρει πετρέλαιο παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ.
Η πρόταση των επτά ημερών
Στα τέλη Σεπτεμβρίου, το Ιράν είχε καταθέσει μέσω Κατάρ πρόταση για την αποκλιμάκωση της σύγκρουσης και την επαναλειτουργία των Στενών.
Η πρόταση προέβλεπε, μεταξύ άλλων, παύση των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα, τερματισμό των αμερικανικών ναυτικών περιορισμών και των κυρώσεων στο πετρέλαιο, απελευθέρωση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων και, μετά την παρέλευση επτά ημερών, σταδιακή αποκατάσταση της κανονικής ναυσιπλοΐας από τα Στενά του Ορμούζ.
Στη συνέχεια θα μπορούσαν να αρχίσουν ευρύτερες διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα και τα υπόλοιπα ζητήματα που χωρίζουν τις δύο πλευρές.
Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε αρχικά απορρίψει την ιρανική πρόταση, ενώ η Τεχεράνη υποστήριξε ότι η Ουάσινγκτον είχε λάβει τις προτάσεις της μέσω των Καταριανών μεσολαβητών.
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί έχει δηλώσει ότι μόνο διαπραγματεύσεις που θα βασίζονται στη δικαιοσύνη και την ισοτιμία μπορούν να οδηγήσουν σε τερματισμό της σύγκρουσης.
Πέρα από το ουράνιο, τα άλλα μεγάλα εμπόδια
Ο Βανς έχει διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις και σε προηγούμενη προσωρινή συμφωνία που κατέρρευσε γρήγορα.
Ο Ρούμπιο επανέλαβε ότι το Ιράν δεν μπορεί να αποκτήσει πυρηνικό όπλο, ενώ ο Τραμπ έχει προειδοποιήσει ότι ο πόλεμος θα τελειώσει είτε με τον ήπιο είτε με τον σκληρό τρόπο.
Παράλληλα, η Τεχεράνη επιμένει ότι δεν πρόκειται να εγκαταλείψει το δικαίωμα στον εμπλουτισμό ουρανίου και συνδέει το άνοιγμα των Στενών με την ικανοποίηση των όρων της.
Η διαφορά των δύο πλευρών δεν αφορά επομένως μόνο το επίπεδο εμπλουτισμού. Περιλαμβάνει επίσης το μέλλον των αποθεμάτων ουρανίου, τις κυρώσεις, την ασφάλεια των πλοίων, την ελεύθερη ναυσιπλοΐα και το συνολικό πλαίσιο ασφαλείας στην περιοχή.
Το κρίσιμο δίλημμα
Ο πόλεμος, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, βρίσκεται πλέον στον όγδοο ημερολογιακό μήνα και οι δύο πλευρές εξακολουθούν να απέχουν σημαντικά από μια συνολική συμφωνία.
Για την Ουάσινγκτον, βασικός στόχος είναι να αποτραπεί η δυνατότητα του Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο και να αποκατασταθεί η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στον Κόλπο.
Για την Τεχεράνη, κρίσιμα ζητήματα είναι η διατήρηση του δικαιώματος στον εμπλουτισμό, η άρση των κυρώσεων και η διασφάλιση ότι οποιαδήποτε συμφωνία δεν θα περιορίζει μονομερώς τις δυνατότητές της.
Τα Στενά του Ορμούζ εξακολουθούν να αποτελούν ένα από τα βασικά σημεία αντιπαράθεσης των δύο πλευρών, καθώς η κατάσταση στη θαλάσσια οδό επηρεάζει άμεσα τόσο την παγκόσμια αγορά ενέργειας όσο και τη διαπραγματευτική πίεση που μπορεί να ασκήσει κάθε πλευρά.