Δεδομένα από επιστήμονες του Queen Mary University of London δείχνουν ότι η παρατεταμένη νηστεία πυροδοτεί αλλαγές σε όλο το σώμα, αλλά οι πιο ενδιαφέρουσες εμφανίζονται μόνο μετά την τρίτη ημέρα.
Η νηστεία παρουσιάζεται συχνά ως απλό εργαλείο απώλειας βάρους. Μια μελέτη ερευνητών από το Λονδίνο και τη Νορβηγία δείχνει όμως ότι η αποχή από την τροφή για αρκετές ημέρες προκαλεί πολύ ευρύτερες αλλαγές, οι οποίες αγγίζουν σχεδόν κάθε μεγάλο όργανο του σώματος.
Μια εβδομάδα μόνο με νερό
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από το Ινστιτούτο Έρευνας Ιατρικής Ακριβείας (PHURI) του Queen Mary University of London σε συνεργασία με τη Νορβηγική Σχολή Αθλητικών Επιστημών και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Metabolism. Συμμετείχαν δώδεκα υγιείς εθελοντές, πέντε γυναίκες και επτά άνδρες, οι οποίοι έμειναν επτά ημέρες πίνοντας μόνο νερό.
Οι συμμετέχοντες παρακολουθούνταν καθημερινά, ώστε να καταγραφούν οι μεταβολές σε περίπου 3.000 πρωτεΐνες του αίματός τους πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τη νηστεία. Η προσέγγιση αυτή έγινε εφικτή χάρη σε νέες τεχνικές που επιτρέπουν τη μέτρηση χιλιάδων κυκλοφορουσών πρωτεϊνών ταυτόχρονα, ανοίγοντας τον δρόμο για λεπτομερή μελέτη των μοριακών προσαρμογών του ανθρώπου στη νηστεία.
Τι συμβαίνει τις πρώτες ημέρες
Το πρώτο εύρημα δεν ξάφνιασε κανέναν. Μέσα στις πρώτες δύο με τρεις ημέρες, ο οργανισμός άλλαξε πηγή ενέργειας, περνώντας από τη γλυκόζη στο αποθηκευμένο λίπος. Οι εθελοντές έχασαν κατά μέσο όρο περίπου 5,7 κιλά, τόσο από λίπος όσο και από μυϊκή μάζα. Το ενδιαφέρον είναι τι ακολούθησε όταν ξανάρχισαν να τρώνε: ύστερα από τρεις ημέρες κανονικής διατροφής, η απώλεια άλιπης μάζας είχε σχεδόν πλήρως αναστραφεί, ενώ το λίπος δεν επανήλθε.
Το «κατώφλι» της τρίτης ημέρας
Το πιο σημαντικό εύρημα αφορά τον χρόνο. Για πρώτη φορά, οι ερευνητές κατέγραψαν ξεκάθαρες αλλαγές στα επίπεδα των πρωτεϊνών μετά από περίπου τρεις ημέρες νηστείας, ένδειξη μιας συνολικής απόκρισης του σώματος στην πλήρη στέρηση θερμίδων. Συνολικά, μία στις τρεις πρωτεΐνες που μετρήθηκαν μεταβλήθηκε σημαντικά, σε όλα τα μεγάλα όργανα.
Οι αλλαγές ήταν παρόμοιες σε όλους τους συμμετέχοντες, όμως εμφανίστηκαν και «υπογραφές» ειδικές για τη νηστεία, που δεν εξηγούνται απλώς από την απώλεια βάρους, όπως μεταβολές σε πρωτεΐνες που συγκροτούν το υποστηρικτικό πλαίσιο των νευρώνων στον εγκέφαλο.
Η καθηγήτρια Claudia Langenberg, διευθύντρια του PHURI, σημείωσε ότι τα αποτελέσματα δείχνουν πως τα οφέλη της νηστείας ξεπερνούν την απώλεια βάρους, αλλά γίνονται ορατά μόνο μετά από τρεις ημέρες πλήρους θερμιδικού περιορισμού, αργότερα από ό,τι πίστευαν μέχρι τώρα οι επιστήμονες.
Από τη γενετική στις πιθανές θεραπείες
Οι ερευνητές δεν σταμάτησαν στην καταγραφή. Αφού εντόπισαν ποιες πρωτεΐνες συμμετέχουν στην απόκριση του σώματος, συνδύασαν τα δεδομένα με γενετικές πληροφορίες από μεγάλες πληθυσμιακές μελέτες για να εκτιμήσουν πιθανές συνέπειες της παρατεταμένης νηστείας στην υγεία. Ορισμένες από αυτές τις μεταβολές ενδέχεται να συνδέονται με οφέλη σε παθήσεις όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα και σε καρδιαγγειακές λειτουργίες.
Ο απώτερος στόχος είναι πρακτικός. Η μελέτη λειτουργεί ως οδικός χάρτης για μελλοντικές θεραπευτικές παρεμβάσεις, ακόμη και για ανθρώπους που θα μπορούσαν να ωφεληθούν από τη νηστεία αλλά δεν μπορούν να την ακολουθήσουν, ούτε να τηρήσουν δίαιτες που τη μιμούνται, όπως η κετογονική. Με άλλα λόγια, ίσως κάποτε να είναι δυνατό να αξιοποιηθούν τα οφέλη της νηστείας χωρίς να χρειαστεί κανείς να μείνει μέρες νηστικός.
Τι πρέπει να κρατήσουμε
Η μελέτη είναι μικρή, με μόλις δώδεκα υγιείς εθελοντές, και δεν αποτελεί σύσταση για παρατεταμένη νηστεία. Η αποχή από την τροφή για πολλές ημέρες μπορεί να είναι επικίνδυνη, ειδικά για άτομα με χρόνιες παθήσεις, διαβήτη, εγκύους ή όσους έχουν ιστορικό διατροφικών διαταραχών, και πρέπει να γίνεται μόνο υπό ιατρική παρακολούθηση. Αυτό που προσφέρει η έρευνα είναι κάτι διαφορετικό: μια πρώτη, λεπτομερή ματιά στο πώς ολόκληρος ο οργανισμός αναδιοργανώνεται όταν μένει χωρίς καύσιμα.
ΠΗΓΗ: Nature Metabolism το 2024 (DOI: 10.1038/s42255-024-01008-9), με τίτλο “Systemic proteome adaptions to 7-day complete caloric restriction in humans”