«Μην σπας τα δάχτυλά σου, θα πάθεις αρθρίτιδα». Είναι από τις πιο διαδεδομένες προειδοποιήσεις που ακούμε από μικροί. Η επιστήμη όμως έχει ασχοληθεί με το θέμα αρκετά, και τα μέχρι σήμερα στοιχεία δεν τη στηρίζουν.
Το πείραμα του δρ Άνγκερ
Ο Αμερικανός γιατρός Ντόναλντ Άνγκερ μεγάλωσε, όπως πολλοί, ακούγοντας από τη μητέρα του και τις θείες του αυτή την προειδοποίηση. Αποφάσισε να την ελέγξει με τον πιο προσωπικό τρόπο. Για περισσότερα από εξήντα χρόνια «έσπαγε» τις αρθρώσεις των δαχτύλων του αριστερού του χεριού τουλάχιστον δύο φορές την ημέρα, ενώ δεν άγγιζε καθόλου το δεξί. Το 1998 περιέγραψε το αποτέλεσμα σε επιστολή του σε επιστημονικό περιοδικό ρευματολογίας: κανένα από τα δύο χέρια δεν είχε αρθρίτιδα και δεν υπήρχε καμία εμφανής διαφορά ανάμεσά τους.
Το 2009 ο Άνγκερ τιμήθηκε με το βραβείο Ig Nobel Ιατρικής, ένα σατιρικό βραβείο για έρευνες που «σε κάνουν πρώτα να γελάσεις και μετά να σκεφτείς». Φυσικά, ένας άνθρωπος δεν αποτελεί επιστημονική μελέτη. Το πείραμά του όμως συμφωνεί με μεγαλύτερες έρευνες. Μελέτες που σύγκριναν ανθρώπους που «σπάνε» συστηματικά τα δάχτυλά τους με ανθρώπους που δεν το κάνουν δεν βρήκαν συχνότερη αρθρίτιδα στα χέρια της πρώτης ομάδας.
Από πού βγαίνει ο ήχος
Οι αρθρώσεις των δαχτύλων περιβάλλονται από μια κάψα γεμάτη με αρθρικό υγρό, που λειτουργεί ως λιπαντικό. Όταν τραβάμε ή λυγίζουμε απότομα την άρθρωση, η πίεση μέσα στην κάψα πέφτει, και στο υγρό σχηματίζεται απότομα μια κοιλότητα γεμάτη αέριο. Το φαινόμενο λέγεται σπηλαίωση.
Για δεκαετίες οι επιστήμονες διαφωνούσαν για το αν ο ήχος προέρχεται από τη δημιουργία της φυσαλίδας ή από το «σκάσιμό» της. Το 2015, ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου της Αλμπέρτα στον Καναδά, με επικεφαλής τον Γκρέγκορι Κάουτσακ, κατέγραψε τη διαδικασία με μαγνητική τομογραφία σε πραγματικό χρόνο, τραβώντας αργά το δάχτυλο ενός εθελοντή. Τα πλάνα έδειξαν ότι ο χαρακτηριστικός ήχος συνδέεται με τη γρήγορη δημιουργία της κοιλότητας, επιβεβαιώνοντας μια θεωρία που είχε διατυπωθεί ήδη από το 1947. Η συζήτηση πάντως δεν έχει κλείσει οριστικά, καθώς άλλοι ερευνητές έχουν προτείνει μοντέλα στα οποία ρόλο παίζει και η μερική κατάρρευση της φυσαλίδας.
Γι’ αυτό το «κράκ» δεν επαναλαμβάνεται αμέσως: χρειάζεται συνήθως λίγος χρόνος ώσπου το αέριο να διαλυθεί ξανά στο υγρό.
Είναι εντελώς αθώο;
Για τους περισσότερους ανθρώπους, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η συνήθεια δεν προκαλεί αρθρίτιδα. Δεν σημαίνει όμως ότι κάθε ήχος από τις αρθρώσεις είναι αδιάφορος. Αν ο ήχος συνοδεύεται από πόνο, πρήξιμο, περιορισμό της κίνησης ή εμφανίστηκε μετά από τραυματισμό, καλό είναι να το δει γιατρός, γιατί μπορεί να υποδηλώνει πρόβλημα στην άρθρωση που δεν σχετίζεται με τη συνήθεια.