Για χρόνια το μήνυμα ήταν απλό: προσοχή στον ήλιο το μεσημέρι, ενώ νωρίς το πρωί και αργά το απόγευμα μπορείς να χαλαρώσεις. Μια μελέτη του ερευνητικού ινστιτούτου QIMR Berghofer στην Αυστραλία δείχνει ότι η εικόνα είναι πιο σύνθετη.
Τι μελετήθηκε
Η «Low-Dose UV Study» συμμετείχαν 58 άτομα με ανοιχτόχρωμο έως ελαιώδες δέρμα. Οι ερευνητές πήραν βιοψίες δέρματος και εξέτασαν αν υπήρχε βλάβη στο DNA, καθώς και μοριακές και ανοσολογικές αντιδράσεις. Η ομάδα εξέθεσε μικρές περιοχές του δέρματος στην πλάτη σε χαμηλές δόσεις υπεριώδους ακτινοβολίας που προσομοίωναν το ηλιακό φως. Κάποιες δόσεις δόθηκαν γρήγορα και άλλες πιο αργά, ώστε να μοιάζουν με έκθεση σε διαφορετικές ώρες της ημέρας.
Τι βρήκαν
Οι δόσεις δεν ήταν αρκετές για να κοκκινίσει το δέρμα, αλλά προκάλεσαν ανιχνεύσιμη βλάβη στο DNA. Οι επιστήμονες μέτρησαν την πρωτεΐνη p53, που αυξάνεται όταν τα κύτταρα βρίσκονται υπό stress ή το DNA έχει υποστεί ζημιά, και τις βλάβες που προκαλεί η υπεριώδης ακτινοβολία στο DNA. Σύμφωνα με την αυστραλιανή υπηρεσία ακτινοπροστασίας ARPANSA, η βλάβη αυξανόταν με τη δόση και ο δείκτης UV που χρησιμοποιήθηκε δεν επηρέασε κανένα από τα μετρούμενα αποτελέσματα.
Το βασικό συμπέρασμα, όπως το διατύπωσε η καθηγήτρια Rachel Neale, είναι ότι μετράει η συνολική δόση, όχι πόσο χρόνο χρειάστηκε για να συσσωρευτεί. Ένα δέρμα που μένει πολλή ώρα σε αδύναμο φως μπορεί να δεχτεί την ίδια δόση με ένα που μένει λίγα λεπτά στο μεσημεριανό ήλιο.
Τι δεν σημαίνει
Το εύρημα δεν σημαίνει ότι εμφανίστηκε καρκίνος. Ο καθηγητής David Whiteman σημείωσε ότι, παρότι το δέρμα υπέστη κάποια βλάβη, αυτό δεν σημαίνει ότι σχηματίστηκε καρκίνος. Οι δείκτες που μετρήθηκαν λειτουργούν ως πρώιμα σήματα συναγερμού, πολύ πριν αναπτυχθεί οποιοδήποτε νεόπλασμα.
Η μελέτη έχει επίσης όρια. Ήταν σύντομη, οπότε δεν σχεδιάστηκε για να αξιολογήσει τις μακροπρόθεσμες συνέπειες, όπως την επίδραση στην ανάπτυξη όγκων. Η υπόθεση που προκύπτει είναι ότι η επαναλαμβανόμενη χαμηλή έκθεση συσσωρεύεται. Ο Whiteman την περιέγραψε ως έκθεση που μπορεί να έχει σωρευτική επίδραση και να οδηγήσει σε μεταλλάξεις που ξεκινούν τον καρκίνο του δέρματος. Επιπλέον, οι συμμετέχοντες είχαν ανοιχτόχρωμο έως ελαιώδες δέρμα, οπότε τα αποτελέσματα δεν γενικεύονται αυτόματα σε όλους τους τύπους δέρματος.
Τι σημαίνει στην πράξη
Οι ερευνητές δεν ζητούν να αποφεύγουμε τον ήλιο. Τονίζουν ότι το ηλιακό φως είναι απαραίτητο για τη βιταμίνη D και τη γενική υγεία, αλλά συστήνουν σταθερή προστασία ακόμη και σε σύντομη ή χαμηλής έντασης έκθεση. Ο Neale προειδοποιεί ότι οι άνθρωποι μπορεί να παρασύρονται σε μια ψευδή αίσθηση ασφάλειας όταν το φως είναι αδύναμο και μένουν πολλή ώρα έξω χωρίς επαρκή προστασία.
Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι η ώρα της ημέρας δεν αρκεί για να κρίνουμε αν χρειάζεται προστασία. Μετράει και πόση ώρα θα μείνουμε έξω. Σε μια μεγάλη βόλτα, ένα πρωινό στην παραλία ή μια ώρα στην πλατεία το απόγευμα, αξίζει να σκεφτούμε καπέλο, ρούχα που καλύπτουν και αντηλιακό.
Πηγές: ανακοίνωση του QIMR Berghofer, δημοσίευση στο Photochemistry and Photobiology