Ένας κεραυνός πέφτει μακριά, μια βροντή αντηχεί στη χαράδρα και η ομάδα κοιτάζει τον ουρανό. Ο ήλιος ξαναβγαίνει ανάμεσα στα σύννεφα και κάποιος λέει: «Πέρασε». Λίγα λεπτά αργότερα η ομάδα ξαναρχίζει την ανάβαση, εκεί που η έκθεση στον κίνδυνο είναι μεγαλύτερη. Αυτή η «δεύτερη αναρρίχηση» είναι από τα πιο συνηθισμένα και πιο επικίνδυνα λάθη στο βουνό.
Η καταιγίδα δεν είναι ένα σημείο, είναι ένα σύστημα
Η πρώτη βροντή δεν σηματοδοτεί την κορύφωση της καταιγίδας, ούτε η τελευταία το τέλος της. Οι καταιγίδες του καλοκαιριού στα βουνά, όπως ο Όλυμπος, ο Ταΰγετος και η Πίνδος, συνήθως προέρχονται από θερμική μεταφορά: ο ήλιος ζεσταίνει τις πλαγιές, ο αέρας ανεβαίνει και τα σύννεφα αναπτύσσονται κάθετα, συχνά μέσα σε λίγες ώρες. Συχνά αποτελούνται από περισσότερα του ενός κύτταρα, που διαδέχονται το ένα το άλλο ή αναγεννώνται πάνω από την ίδια περιοχή.
Το «καθάρισμα» που βλέπουμε μπορεί να είναι απλώς το κενό ανάμεσα σε δύο κύτταρα, ή η ματαιωμένη ορατότητα προς την πλευρά απ’ όπου έρχεται το επόμενο.
Ο κεραυνός δεν χρειάζεται βροχή για να χτυπήσει
Ένας κεραυνός μπορεί να πέσει αρκετά χιλιόμετρα μακριά από το σημείο της βροχόπτωσης. Οι μετεωρολογικές υπηρεσίες, όπως η NOAA/NWS στις ΗΠΑ, επισημαίνουν ότι η απόσταση αυτή μπορεί να φτάσει τα 15 περίπου χιλιόμετρα. Έτσι εξηγούνται τα λεγόμενα «κεραυνός εν αιθρία» (bolt from the blue): χτυπήματα κάτω από φαινομενικά καθαρό ουρανό, συχνά από το πίσω μέρος ή το «αμόνι» του νέφους. Αν ακούγεται βροντή, βρίσκεστε εντός εμβέλειας κεραυνού. Η βροντή γενικά ακούγεται σε απόσταση έως περίπου 10 μίλια (16 χλμ.), και στο βουνό η ακοή παραπλανάται εύκολα από τις ηχούς και τον άνεμο.
Ο ήχος διανύει περίπου ένα χιλιόμετρο ανά τρία δευτερόλεπτα. Αν μετρήσετε από την αστραπή ως τη βροντή 30 δευτερόλεπτα ή λιγότερο, ο κεραυνός απέχει περίπου 10 χιλιόμετρα ή λιγότερο.
Η κανόνας 30-30 και ο λόγος που υπάρχει
Η πιο γνωστή πρακτική είναι ο κανόνας «30-30»:
- Πρώτο 30: αν ο χρόνος από την αστραπή ως τη βροντή είναι 30 δευτερόλεπτα ή λιγότερος, αναζητήστε προστασία αμέσως.
- Δεύτερο 30: περιμένετε 30 λεπτά μετά την τελευταία βροντή πριν επιστρέψετε σε εκτεθειμένη θέση.
Το δεύτερο σκέλος είναι αυτό που αγνοείται συχνότερα, και το πιο κρίσιμο. Ένα σημαντικό ποσοστό των τραυματισμών από κεραυνό συμβαίνει στην αρχή ή στο τέλος της καταιγίδας, όταν οι άνθρωποι νομίζουν ότι ο κίνδυνος είτε δεν ήρθε ακόμα είτε πέρασε.
Γιατί το βουνό ενισχύει τον κίνδυνο
- Ύψος και έκθεση: κορυφές, κορυφογραμμές και μεμονωμένοι βράχοι είναι τα πιο πιθανά σημεία πρόσκρουσης.
- Ρεύματα εδάφους: οι περισσότεροι τραυματισμοί δεν προέρχονται από άμεσο χτύπημα. Προκαλούνται από το ηλεκτρικό ρεύμα που απλώνεται στο έδαφος, από πλευρικό πλήγμα (side flash) ή από επαφή με αγώγιμα αντικείμενα. Ρωγμές, υγρός βράχος και αυλάκια νερού μεταφέρουν το ρεύμα.
- Μεταλλικός εξοπλισμός και σταθερά συρματόσχοινα: το μέταλλο δεν «τραβά» τον κεραυνό, αλλά μπορεί να τον μεταφέρει σε μεγάλη απόσταση. Οι σταθερές αλυσίδες, τα συρματόσχοινα και οι φερράτες είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα.
- Περιορισμένη ορατότητα: οι κορυφογραμμές και οι χαράδρες κρύβουν την προσέγγιση των νεφών.
- Περιορισμένες διέξοδοι: στην ανάβαση δεν υπάρχει άμεση πρόσβαση σε ασφαλή καταφύγια.
Η ψυχολογία του λάθους
Ο μηχανισμός είναι κυρίως ανθρώπινος: η προσήλωση στον στόχο (η κορυφή είναι κοντά), η ελπίδα ότι η καταιγίδα πέρασε και η πίεση της ομάδας κάνουν πολλούς να ερμηνεύουν ένα προσωρινό διάλειμμα ως τέλος. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να αποφασίζονται τα κριτήρια πριν ξεκινήσει η διαδρομή, όταν το μυαλό είναι ψύχραιμο.
Πρακτικές οδηγίες
Πριν την έξοδο
- Ελέγξτε την πρόγνωση και το ενδεχόμενο καταιγίδων το απόγευμα.
- Ξεκινήστε νωρίς και σχεδιάστε να είστε μακριά από κορυφογραμμές και κορυφές πριν το μεσημέρι το καλοκαίρι.
- Ορίστε από πριν σημείο και ώρα αναστροφής.
Όταν πλησιάζει καταιγίδα
- Κατεβείτε νωρίς, πριν από την πρώτη βροντή, όχι μετά.
- Απομακρυνθείτε από κορυφές, κορυφογραμμές, μεμονωμένα δέντρα, σταθερά συρματόσχοινα και ρωγμές με νερό.
- Αν είστε σε ομάδα, κρατήστε αποστάσεις γύρω στα 15 μέτρα, ώστε ένα χτύπημα να μη βλάψει όλους.
- Η στάση «συνεσταλμένης θέσης» (οκλαδόν, με τα πόδια ενωμένα) δεν προσφέρει ουσιαστική προστασία. Μειώνει ελάχιστα τον κίνδυνο και είναι λύση ανάγκης, όχι υποκατάστατο του καταφυγίου.
- Ένα αυτοκίνητο με κλειστά παράθυρα ή ένα κτίριο με ηλεκτρική εγκατάσταση προσφέρουν πραγματική προστασία. Ένα ξύλινο υπόστεγο ή μια σπηλιά δεν προσφέρουν.
Μετά την καταιγίδα
- Περιμένετε 30 λεπτά μετά την τελευταία βροντή.
- Επανεκτιμήστε τον καιρό, γιατί το επόμενο κύτταρο μπορεί να ακολουθεί.
Πρώτες βοήθειες σε θύμα κεραυνού
Το θύμα κεραυνού δεν φέρει ηλεκτρικό φορτίο και μπορεί να αγγιχτεί με ασφάλεια. Η κύρια αιτία θανάτου είναι η καρδιακή ανακοπή.
- Καλέστε αμέσως το 112.
- Αν το θύμα δεν αναπνέει, ξεκινήστε ΚΑΡΠΑ. Σε πολλά θύματα με ανακοπή η ανάνηψη έχει καλές πιθανότητες, ιδιαίτερα αν ξεκινήσει άμεσα.
- Σε περισσότερα του ενός θύματα εφαρμόζεται η «αντίστροφη διαλογή»: πρώτα βοηθάμε όσους φαίνονται νεκροί, γιατί έχουν τις περισσότερες πιθανότητες να επωφεληθούν.
- Μετακινήστε τους τραυματίες, όπου γίνεται, σε ασφαλέστερο σημείο, και μην εκτεθείτε σε νέο κίνδυνο εσείς οι ίδιοι.
Το συμπέρασμα
Η πρώτη βροντή δεν είναι το τέλος ούτε η αρχή του κινδύνου. Είναι μια ένδειξη ότι ο κίνδυνος είναι ήδη εδώ και θα διαρκέσει περισσότερο απ’ όσο δείχνει ο ουρανός. Η ασφαλής στάση είναι να κατεβαίνεις νωρίς, να περιμένεις 30 λεπτά μετά την τελευταία βροντή και να αφήνεις τις κορυφές για άλλη μέρα.