Σε κρίσιμο σημείο βρίσκονται σήμερα οι διαπραγματεύσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την ανανέωση των ατομικών κυρώσεων κατά της Ρωσίας, την ώρα που ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι παρεμβαίνει δημόσια ζητώντας να μην υπάρξει «πολιτική διαγραφή» προσώπων από τις ευρωπαϊκές λίστες.
Η ανάρτηση του Ουκρανού προέδρου στην πλατφόρμα X δεν αποτελεί μια γενική δήλωση υπέρ των κυρώσεων. Έρχεται σε μια συγκεκριμένη και ιδιαίτερα κρίσιμη στιγμή: οι 27 χώρες της ΕΕ δεν έχουν καταλήξει σε συμφωνία για την ανανέωση των κυρώσεων που αφορούν περίπου 3.000 πρόσωπα και οντότητες, ενώ η Λετονία έχει απορρίψει τον συμβιβασμό που προβλέπει την αφαίρεση δύο Ρώσων επιχειρηματιών από τη λίστα.
Η προθεσμία είναι σήμερα, 22 Σεπτεμβρίου, και για την ανανέωση απαιτείται ομοφωνία των κρατών-μελών.
Τι έγραψε ο Ζελένσκι
Ο Ζελένσκι ευχαρίστησε τον πρόεδρο της Λετονίας Έντγκαρς Ρίνκεβιτς, τον πρωθυπουργό της Λετονίας Αντρίς Κούλμπεργκς και άλλους Ευρωπαίους εταίρους για τη διατήρηση, όπως ανέφερε, του «νομικού μετώπου» απέναντι στον πόλεμο της Ρωσίας.
Στην ίδια ανάρτηση συνέδεσε τις νέες ρωσικές επιθέσεις με την ανάγκη διατήρησης της πίεσης προς τη Μόσχα.
Το πιο σημαντικό σημείο του μηνύματός του ήταν η απαίτηση οι ατομικές κυρώσεις να ανανεώνονται εγκαίρως και χωρίς όρους, έως ότου η Ρωσία προχωρήσει, σύμφωνα με τη θέση του Κιέβου, σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις και συγκεκριμένα βήματα για τον τερματισμό του πολέμου.
Ουσιαστικά, ο Ουκρανός πρόεδρος παρενέβη στη συζήτηση για το ποια πρόσωπα θα παραμείνουν στη λίστα και με ποια διαδικασία μπορούν να αφαιρεθούν.
Γιατί η Λετονία βρίσκεται στο επίκεντρο
Η σημερινή κρίση στις Βρυξέλλες έχει ως βασικό σημείο τριβής τον Αλίσερ Ουσμάνοφ και τον Μιχαήλ Φρίντμαν.
Σύμφωνα με Reuters και Euronews, στο τραπέζι βρίσκεται συμβιβαστική πρόταση βάσει της οποίας οι κυρώσεις εναντίον των δύο επιχειρηματιών θα αίρονταν, ενώ το ευρύτερο καθεστώς κυρώσεων εναντίον περίπου 3.000 προσώπων και οντοτήτων θα παρατεινόταν για 36 μήνες, αντί της συνηθισμένης εξάμηνης ανανέωσης.
Η Λετονία όμως δεν αποδέχεται αυτόν τον συμψηφισμό.
Ο πρωθυπουργός Αντρίς Κούλμπεργκς δήλωσε ότι μια τριετής παράταση θα ήταν επιθυμητή, αλλά όχι με αντάλλαγμα την αφαίρεση των δύο συγκεκριμένων προσώπων από τη λίστα. Παράλληλα ανακοίνωσε έκτακτη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου.
Η θέση αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, επειδή η ανανέωση των συγκεκριμένων κυρώσεων απαιτεί ομοφωνία.
Έτσι, μέχρι σήμερα το πρωί, η Λετονία είχε ουσιαστικά εμποδίσει την επίτευξη του συμβιβασμού και οι Ευρωπαίοι πρέσβεις συνέχιζαν τις διαβουλεύσεις. Το Euronews μετέδωσε ότι οι συνομιλίες επρόκειτο να συνεχιστούν και το απόγευμα.
Ποιοι είναι οι δύο επιχειρηματίες
Ο Αλίσερ Ουσμάνοφ, επιχειρηματίας ρωσικής και ουζμπεκικής καταγωγής, βρίσκεται στις ευρωπαϊκές λίστες κυρώσεων από τις πρώτες ημέρες της μεγάλης ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία.
Η ΕΕ έχει αιτιολογήσει τις κυρώσεις, μεταξύ άλλων, επικαλούμενη τις σχέσεις του με τον Βλαντίμιρ Πούτιν και τη δραστηριότητά του σε τομείς της ρωσικής οικονομίας. Ο ίδιος έχει αμφισβητήσει τις αιτιάσεις και έχει προσφύγει νομικά κατά των περιοριστικών μέτρων.
Ο Μιχαήλ Φρίντμαν έχει επίσης προσφύγει νομικά κατά των κυρώσεων. Η υπόθεσή του έχει δημιουργήσει ξεχωριστή διάσταση στη σημερινή διαπραγμάτευση, καθώς, σύμφωνα με Reuters, διεκδικεί περίπου 16 δισ. δολάρια από το Λουξεμβούργο μέσω διαιτησίας.
Η Γαλλία και η Σλοβακία έχουν υποστηρίξει την αφαίρεση του Ουσμάνοφ, ενώ το Λουξεμβούργο έχει ζητήσει αντίστοιχη μεταχείριση για τον Φρίντμαν.
Στην περίπτωση του Ουσμάνοφ, η Γαλλία έχει επικαλεστεί λόγους εθνικής ασφάλειας. Ευρωπαίοι διπλωμάτες που μίλησαν στο Reuters συνέδεσαν την υπόθεση με την κράτηση Γάλλων υπηκόων στο Αζερμπαϊτζάν, ενώ Αζέρος αξιωματούχος απέρριψε την εκδοχή ότι υπήρξε τέτοια πίεση. Πρόκειται, επομένως, για διπλωματική ερμηνεία που έχει μεταδοθεί από πηγές και όχι για επίσημα αποδεδειγμένο κίνητρο της γαλλικής κυβέρνησης.
Η Κάγια Κάλας: οι κυρώσεις πρέπει να συνεχιστούν
Την ίδια στιγμή, η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ για την εξωτερική πολιτική, Κάγια Κάλας, τάχθηκε δημόσια υπέρ της συνέχισης των κυρώσεων.
«Οι κυρώσεις είναι βασικός πυλώνας της απάντησής μας στον πόλεμο της Ρωσίας», δήλωσε στη Νέα Υόρκη, προσθέτοντας ότι η ΕΕ θέλει να ολοκληρώσει σύντομα τη διαδικασία ανανέωσης.
Η Κάλας ανέφερε επίσης ότι η ΕΕ εργάζεται ήδη πάνω σε νέο πακέτο κυρώσεων.
Αυτό έχει σημασία για την ανάρτηση του Ζελένσκι: το Κίεβο δεν ζητά απλώς να συνεχιστούν οι κυρώσεις γενικά, αλλά αντιδρά σε μια συγκεκριμένη πρόταση που θα μπορούσε να οδηγήσει στην αφαίρεση Ουσμάνοφ και Φρίντμαν από τη λίστα.
Τι θα συμβεί αν δεν υπάρξει συμφωνία
Εδώ βρίσκεται το πιο κρίσιμο σημείο της σημερινής εξέλιξης.
Τα συγκεκριμένα ατομικά περιοριστικά μέτρα περιλαμβάνουν πάγωμα περιουσιακών στοιχείων και ταξιδιωτικές απαγορεύσεις. Εάν δεν υπάρξει ομόφωνη απόφαση ανανέωσης μέχρι τη λήξη της προθεσμίας, το υφιστάμενο καθεστώς κινδυνεύει να εκπνεύσει.
Το Euronews αναφέρει ότι η λίστα περιλαμβάνει περίπου 2.600 ονόματα, μεταξύ των οποίων και ο Βλαντίμιρ Πούτιν.
Αυτό εξηγεί γιατί η σημερινή διαπραγμάτευση είναι ιδιαίτερα πιεστική: το διακύβευμα δεν είναι μόνο η τύχη δύο επιχειρηματιών, αλλά η συνέχεια ολόκληρου του συγκεκριμένου καθεστώτος ατομικών κυρώσεων.
Παράλληλα, πρέπει να γίνει μια σημαντική διάκριση: η σημερινή διαμάχη δεν σημαίνει ότι καταργούνται συνολικά όλες οι οικονομικές κυρώσεις της ΕΕ κατά της Ρωσίας. Πρόκειται για διαφορετικά καθεστώτα περιοριστικών μέτρων.
Οι ρωσικές επιθέσεις δίνουν ακόμη μεγαλύτερο βάρος στην παρέμβαση του Κιέβου
Η ανάρτηση του Ζελένσκι έγινε ενώ η Ρωσία πραγματοποίησε νέα μεγάλης κλίμακας αεροπορική επίθεση εναντίον της Ουκρανίας.
Σύμφωνα με ουκρανικές αρχές και διεθνείς μεταδόσεις, χρησιμοποιήθηκαν περισσότεροι από 200 drones και πυραύλοι. Οι επιθέσεις έπληξαν μεταξύ άλλων περιοχές γύρω από το Ντνίπρο και άλλες περιοχές της χώρας.
Οι διαθέσιμοι απολογισμοί μεταβάλλονταν κατά τη διάρκεια της ημέρας. Το Associated Press μετέδωσε πέντε νεκρούς, ενώ το Kyiv Independent ανέφερε αργότερα τουλάχιστον οκτώ νεκρούς και 37 τραυματίες σε διαφορετικές περιοχές.
Το σημαντικό για την πολιτική διάσταση της σημερινής ανάρτησης είναι ότι οι ρωσικές επιθέσεις αποτελούν ακριβώς το επιχείρημα που χρησιμοποιεί το Κίεβο για να ζητήσει τη διατήρηση της ευρωπαϊκής πίεσης προς τη Μόσχα.
Παράλληλα, η Ουκρανία έχει εντείνει τις επιθέσεις της εναντίον ρωσικών ενεργειακών υποδομών. Το AP μετέδωσε ότι ουκρανική επίθεση έπληξε διυλιστήριο στην περιοχή της Σαμάρας.
Ζελένσκι–Μακρόν: SAMP/T και χειμερινή άμυνα
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, ο Ζελένσκι συναντήθηκε σήμερα στη Νέα Υόρκη με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν.
Στο επίκεντρο βρέθηκαν η αεράμυνα και η προετοιμασία της Ουκρανίας για τον χειμώνα. Ο Ζελένσκι δήλωσε ότι η Ουκρανία και η Γαλλία εργάζονται για την εξασφάλιση επιπλέον συστημάτων SAMP/T και πυραύλων μέσω των χρηματοδοτικών δυνατοτήτων του δανείου της ΕΕ.
Συζητήθηκε επίσης η δυνατότητα παραγωγής συστημάτων και πυραύλων SAMP/T στην Ουκρανία, καθώς και η συνεργασία στο αντιβαλλιστικό πρόγραμμα FREYJA.
Παράλληλα, Γαλλία και Ουκρανία υπέγραψαν συμφωνία για ραντάρ και αναχαιτιστικούς πυραύλους που προορίζονται για την ενίσχυση της ουκρανικής αεράμυνας.
Η χρονική συγκυρία είναι κρίσιμη, καθώς το Κίεβο προετοιμάζεται για έναν ακόμη χειμώνα κατά τον οποίο η προστασία των ενεργειακών εγκαταστάσεων και των αστικών περιοχών από ρωσικά drones και πυραύλους αποτελεί βασική προτεραιότητα.
Και στο βάθος: η συνάντηση Ζελένσκι–Τραμπ
Η σημερινή διπλωματική ατζέντα δεν περιορίζεται στην Ευρώπη.
Ο Ζελένσκι βρίσκεται στη Νέα Υόρκη για τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ και αναμένεται να συναντηθεί με τον Ντόναλντ Τραμπ.
Σύμφωνα με το Reuters, ο Ουκρανός πρόεδρος θέλει να συζητήσει με τον Αμερικανό πρόεδρο μια πιθανή εκεχειρία στις επιθέσεις κατά ενεργειακών υποδομών. Η πρόταση έρχεται καθώς οι επιθέσεις και από τις δύο πλευρές έχουν πλήξει ενεργειακές εγκαταστάσεις, λιμάνια και υποδομές που συνδέονται με τις εξαγωγές.
Ο Ζελένσκι έχει δηλώσει ότι η Ουκρανία είναι έτοιμη να προχωρήσει σε αντίστοιχα βήματα αποκλιμάκωσης εφόσον σταματήσουν οι ρωσικές επιθέσεις στην ουκρανική ενεργειακή υποδομή.
Το ζήτημα της αεράμυνας, και ειδικά η ανάγκη για περισσότερους αναχαιτιστικούς πυραύλους, αναμένεται επίσης να βρεθεί στην αμερικανο-ουκρανική συζήτηση.
Το πραγματικό διακύβευμα της σημερινής ανάρτησης
Η σημερινή ανάρτηση του Ζελένσκι πρέπει επομένως να διαβαστεί σε τρία παράλληλα επίπεδα.
Το πρώτο είναι το ευρωπαϊκό: η Ουκρανία πιέζει ώστε οι κυρώσεις να παραμείνουν σε ισχύ και αντιδρά στην προοπτική αφαίρεσης συγκεκριμένων προσώπων από τις λίστες.
Το δεύτερο είναι το στρατιωτικό: νέες ρωσικές επιθέσεις με drones και πυραύλους αυξάνουν την πίεση για περισσότερη ευρωπαϊκή αεράμυνα.
Το τρίτο είναι το διπλωματικό: ο Ζελένσκι βρίσκεται στη Νέα Υόρκη και επιδιώκει ταυτόχρονα ευρωπαϊκή στήριξη, αμερικανική υποστήριξη και πιθανή συμφωνία περιορισμού των επιθέσεων στις ενεργειακές υποδομές.
Η Λετονία, από την πλευρά της, έχει γίνει ο κρίσιμος παράγοντας στην ευρωπαϊκή διαπραγμάτευση. Η Ρίγα δεν απορρίπτει την πολυετή ανανέωση των κυρώσεων· απορρίπτει όμως την ιδέα ότι η παράταση θα γίνει με αντάλλαγμα την αφαίρεση Ουσμάνοφ και Φρίντμαν.
Και αυτή ακριβώς είναι η ουσία του μηνύματος του Ζελένσκι: το Κίεβο ζητά από την ΕΕ να μην μετατρέψει την ανανέωση των κυρώσεων σε πολιτικό παζάρι για μεμονωμένα πρόσωπα.
Μέχρι το απόγευμα της 22ας Σεπτεμβρίου, πάντως, δεν είχε ανακοινωθεί οριστική συμφωνία των 27. Οι συνομιλίες συνεχίζονταν και η έκβαση της διαπραγμάτευσης παρέμενε ανοιχτή.