Αποκαλούμενο «Όγδοο Θαύμα του Κόσμου», το Δωμάτιο του Κεχριμπαριού ήταν ένα από τα πιο εντυπωσιακά έργα τέχνης της αυτοκρατορικής Ρωσίας, με μεγάλες επιφάνειες επενδεδυμένες με περίπου έξι τόνους κεχριμπαριού, χρυσά διακοσμητικά και καθρέφτες. Στο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου εξαφανίστηκε ολοκληρωτικά, και η τύχη του παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα μεγαλύτερα άλυτα μυστήρια του πολέμου.
Η Γέννηση Ενός Θαύματος
Η ιστορία του δωματίου ξεκινά όχι στη Ρωσία, αλλά στην Πρωσία. Η κατασκευή του Amber Room ξεκίνησε το 1701 και οι κεχριμπαρένιες επιφάνειες κατασκευάστηκαν κυρίως στο Danzig (σημερινό Γκντανσκ) για ένα δωμάτιο στο ανάκτορο Charlottenburg του Βερολίνου. Ο σχεδιασμός ανατέθηκε στον Γερμανό μπαρόκ αρχιτέκτονα και γλύπτη Andreas Schlüter, ενώ την αρχική κατασκευή ανέλαβε ο Δανός τεχνίτης κεχριμπαριού Gottfried Wolfram. Αργότερα, το έργο ολοκληρώθηκε από τους Gottfried Turau και Ernst Schacht. Το έργο ολοκληρώθηκε το 1714, ενώ ο Φρειδερίκος Α΄ είχε ήδη πεθάνει το 1713. Ο διάδοχός του, Φρειδερίκος Γουλιέλμος Α΄, που δεν εκτιμούσε ιδιαίτερα το έργο, διέκοψε τις εργασίες και τα πάνελ αποθηκεύτηκαν στο οπλοστάσιο του Βερολίνου.
Η τύχη του δωματίου άλλαξε το 1716, όταν ο Μέγας Πέτρος επισκέφθηκε την πρωσική αυλή. Ο Φρειδερίκος Γουλιέλμος Α΄ πρόσφερε τότε τα κεχριμπαρένια πάνελ ως διπλωματικό δώρο, σφραγίζοντας μια συμμαχία ανάμεσα στις δύο δυνάμεις. Τα πάνελ μεταφέρθηκαν στη Ρωσία και εγκαταστάθηκαν αρχικά στο Χειμερινό Ανάκτορο της Αγίας Πετρούπολης. Το 1755, η αυτοκράτειρα Ελισάβετ διέταξε τη μεταφορά τους στο ανάκτορο της Αικατερίνης στο Τσάρσκογιε Σελό, έξω από την Αγία Πετρούπολη, όπου το δωμάτιο επεκτάθηκε και εμπλουτίστηκε με επιπλέον διακοσμητικά στοιχεία, αποκτώντας τη μορφή με την οποία έγινε διάσημο.
Η Λεηλασία από τους Ναζί
Με την εισβολή των Ναζί στη Σοβιετική Ένωση το 1941, οι υπεύθυνοι διατήρησης του ανακτόρου στο Πούσκιν, όπως ονομαζόταν τότε το Τσάρσκογιε Σελό, προσπάθησαν να αποσυναρμολογήσουν και να απομακρύνουν το Amber Room. Ωστόσο, μετά από χρόνια έκθεσης, το κεχριμπάρι είχε γίνει τόσο εύθραυστο που κάθε προσπάθεια μετακίνησης απειλούσε να το θρυμματίσει. Οι Σοβιετικοί κατέφυγαν τότε σε μια απελπισμένη λύση: κάλυψαν τα πάνελ με ταπετσαρία, ελπίζοντας να τα προστατεύσουν και να τα περάσουν απαρατήρητα.
Το κόλπο δεν έπεισε τους Γερμανούς. Γνώριζαν ακριβώς τι έψαχναν, και μέσα σε μόλις 36 ώρες κατάφεραν να ξηλώσουν τα πάνελ από τους τοίχους και να τα συσκευάσουν σε 27 κιβώτια. Τα κιβώτια μεταφέρθηκαν στο κάστρο του Königsberg στην Ανατολική Πρωσία. Εκεί, ο διευθυντής του μουσείου του κάστρου, Alfred Rohde — αφοσιωμένος μελετητής του κεχριμπαριού — επέβλεψε την επανασυναρμολόγηση του δωματίου, το οποίο τέθηκε ξανά σε έκθεση το 1942.
Η Εξαφάνιση
Το δωμάτιο παρέμεινε εκτεθειμένο στο Königsberg για περίπου δύο χρόνια. Καθώς όμως ο πόλεμος γύριζε εναντίον της Γερμανίας, η μοίρα του άλλαξε ξανά. Το 1944, και ενώ οι συμμαχικές αεροπορικές επιδρομές είχαν ήδη αρχίσει, ο Rohde έλαβε οδηγίες να αποσυναρμολογήσει και να συσκευάσει ξανά το δωμάτιο, ώστε να προστατευθεί από πιθανές επιθέσεις.
Η τελευταία τεκμηριωμένη αναφορά στο Amber Room χρονολογείται στις 12 Ιανουαρίου 1945, όταν ο Rohde έγραψε ότι τα κεχριμπαρένια πάνελ συσκευάζονταν σε κιβώτια. Από εκείνο το σημείο και μετά, τα ίχνη του χάνονται εντελώς — δεν έχει ξαναεμφανιστεί έκτοτε.
Στις 9 Απριλίου 1945 οι γερμανικές δυνάμεις στο Königsberg παραδόθηκαν στον Κόκκινο Στρατό. Η πόλη πέρασε στη Σοβιετική Ένωση και το 1946 μετονομάστηκε σε Καλίνινγκραντ.
Οι Θεωρίες
Η πιο απλή εξήγηση είναι ότι τα κιβώτια καταστράφηκαν στις αεροπορικές επιδρομές ή στις μάχες του 1945. Πολλοί ιστορικοί θεωρούν πιθανό το Amber Room να καταστράφηκε κατά την καταστροφή του κάστρου και τις μάχες για την πόλη, όμως δεν υπάρχει οριστική απόδειξη για την τύχη των πάνελ.
Μια εναλλακτική θεωρία συνδέει το δωμάτιο με την επιχείρηση «Ανίβας» (Operation Hannibal), τη μαζική θαλάσσια εκκένωση περισσότερου από ενός εκατομμυρίου Γερμανών στρατιωτών και πολιτών από την Ανατολική Πρωσία. Ερευνητές έχουν εξετάσει το ενδεχόμενο τα κιβώτια να βρίσκονταν σε κάποιο από τα πλοία που βυθίστηκαν στη Βαλτική κατά την επιχείρηση αυτή. Άλλες θεωρίες κάνουν λόγο για απόκρυψη σε υπόγειες στοές ή ναζιστικά καταφύγια στην περιοχή.
Η αναζήτηση του δωματίου έγινε για κάποιους σχεδόν εμμονή. Ο Γερμανός βετεράνος και ερασιτέχνης ιστορικός Georg Stein αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής του στην αναζήτηση του χαμένου δωματίου, μέχρι που βρέθηκε νεκρός στη Βαυαρία το 1987. Η υπόθεση τροφοδότησε νέες θεωρίες γύρω από την τύχη του Amber Room, χωρίς όμως να προκύψει αποδεικτικό στοιχείο που να συνδέει τον θάνατό του με το δωμάτιο.
Η υπόθεση περιπλέκεται περαιτέρω από το γεγονός ότι τα ερείπια του κάστρου του Königsberg κατεδαφίστηκαν από τις σοβιετικές αρχές στα τέλη της δεκαετίας του 1960, γεγονός που έκανε μεταγενέστερες έρευνες στην περιοχή ακόμη δυσκολότερες.
Η Αναβίωση
Παρά την αναπάντητη μοίρα του πρωτότυπου, το Amber Room δεν χάθηκε τελείως από τη ζωντανή μνήμη. Το 1979 ξεκίνησε η προσπάθεια ανακατασκευής του, η οποία διήρκεσε 24 χρόνια και ολοκληρώθηκε το 2003. Η πιστή αναπαράσταση στο Τσάρσκογιε Σελό εγκαινιάστηκε από τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν και τον Γερμανό καγκελάριο Gerhard Schröder, στα 300 χρόνια από την ίδρυση της Αγίας Πετρούπολης.
Η ανακατασκευή βασίστηκε σε παλιές φωτογραφίες, σωζόμενα θραύσματα και ιστορικά σχέδια, καθώς μεγάλο μέρος της τεχνογνωσίας του 18ου αιώνα είχε χαθεί. Ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα αυθεντικά κομμάτια είναι ένα από τα τέσσερα ψηφιδωτά του δωματίου, το οποίο βρέθηκε ξανά δεκαετίες αργότερα και βοήθησε τους τεχνίτες να κάνουν την αναπαράσταση πιο πιστή.
Το πρωτότυπο, όμως, παραμένει αγνοούμενο. Κατά καιρούς εμφανίζονται νέες αναφορές για πιθανά ευρήματα σε διάφορες τοποθεσίες, όμως κανένα από αυτά δεν έχει αποδείξει ότι το αυθεντικό Amber Room έχει εντοπιστεί.
