Μια νέα κλινική μελέτη ρίχνει φως σε μια σύνδεση που μέχρι πρόσφατα δεν είχε τεκμηριωθεί επαρκώς: τα χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D φαίνεται να επηρεάζουν το πόσο πόνο θα νιώσει μια γυναίκα μετά από χειρουργείο καρκίνου του μαστού, αλλά και πόσα οπιοειδή θα χρειαστεί για να τον αντιμετωπίσει.
Τι έδειξε η έρευνα
Ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Fayoum στην Αίγυπτο παρακολούθησε 184 γυναίκες που επρόκειτο να υποβληθούν σε μαστεκτομή, μεταξύ Σεπτεμβρίου 2024 και Απριλίου 2025. Οι ασθενείς χωρίστηκαν σε δύο ομάδες ανάλογα με τα προεγχειρητικά τους επίπεδα βιταμίνης D: όσες είχαν τιμές κάτω από 30 nmol/L θεωρήθηκαν ελλειμματικές, ενώ οι υπόλοιπες θεωρήθηκαν επαρκείς. Οι δύο ομάδες ήταν περίπου ισάριθμες και δεν διέφεραν σημαντικά ως προς την ηλικία —μέσος όρος 44 και 42 ετών αντίστοιχα— ούτε ως προς άλλα βασικά χαρακτηριστικά. Σημαντικό στοιχείο της μεθοδολογίας είναι ότι το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό που φρόντιζε τις ασθενείς δεν γνώριζε σε ποια ομάδα ανήκε η καθεμία, κάτι που ενισχύει την αξιοπιστία των παρατηρήσεων.
Όλες οι ασθενείς έλαβαν την καθιερωμένη φροντίδα του νοσοκομείου: φαιντανύλη κατά τη διάρκεια της επέμβασης για τον οξύ πόνο, παρακεταμόλη ενδοφλεβίως κάθε οκτώ ώρες μετεγχειρητικά, και τη δυνατότητα αυτοχορήγησης τραμαδόλης μέσω αντλίας ελεγχόμενης από τον ίδιο τον ασθενή, με ανώτατο όριο τα 50 mg την ώρα. Ο πόνος καταγραφόταν συστηματικά αμέσως μετά το χειρουργείο και στη συνέχεια στις 6, 12, 18 και 24 ώρες.
Τα ευρήματα
Οι διαφορές ανάμεσα στις δύο ομάδες ήταν αξιοσημείωτες. Οι γυναίκες με έλλειψη βιταμίνης D είχε τριπλάσια πιθανότητα να αναφέρουν μέτριο έως έντονο πόνο κατά το πρώτο 24ωρο μετά το χειρουργείο, σε σύγκριση με όσες είχαν επαρκή επίπεδα. Η διαφορά στη χρήση φαιντανύλης κατά τη διάρκεια της επέμβασης ήταν μικρή —περίπου 8 μικρογραμμάρια περισσότερα στην ομάδα με έλλειψη— όμως η διαφορά στην κατανάλωση τραμαδόλης μετά το χειρουργείο ήταν πολύ πιο έντονη: οι ασθενείς με χαμηλή βιταμίνη D χρησιμοποίησαν κατά μέσο όρο 112 mg περισσότερη τραμαδόλη.
Η αυξημένη χρήση οπιοειδών δεν ήταν χωρίς συνέπειες. Η ναυτία μετά το χειρουργείο ήταν συχνότερη στην ομάδα με έλλειψη βιταμίνης D, ενώ περιστατικά εμετού καταγράφηκαν αποκλειστικά σε αυτήν την ομάδα —αν και η διαφορά αυτή ήταν μικρή και δεν έφτασε σε στατιστική σημαντικότητα.
Γιατί μπορεί να συμβαίνει αυτό
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι υπάρχουν ήδη ενδείξεις πως η βιταμίνη D συμμετέχει στον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός αντιλαμβάνεται και επεξεργάζεται τον πόνο, πιθανότατα μέσω των αντιφλεγμονωδών της ιδιοτήτων και της δράσης της στο ανοσοποιητικό σύστημα. Η έλλειψη βιταμίνης D είναι, εξάλλου, ιδιαίτερα συχνή ανάμεσα σε γυναίκες με καρκίνο του μαστού, γεγονός που καθιστά το εύρημα κλινικά σημαντικό για έναν ευρύ πληθυσμό ασθενών.
Με βάση τα αποτελέσματα, η ερευνητική ομάδα καταλήγει ότι η έλλειψη βιταμίνης D συνδέεται με μεγαλύτερη συχνότητα μέτριου έως έντονου μετεγχειρητικού πόνου και αυξημένη κατανάλωση οπιοειδών σε γυναίκες που υποβάλλονται σε μονόπλευρη ριζική μαστεκτομή. Προτείνουν μάλιστα πως η προεγχειρητική χορήγηση συμπληρωμάτων βιταμίνης D σε ασθενείς με τιμές κάτω από 30 nmol/L θα μπορούσε ενδεχομένως να συμβάλει στη ρύθμιση του μετεγχειρητικού πόνου.
Τι πρέπει να προσέξουμε
Παρά το ενδιαφέρον των ευρημάτων, η ίδια η ερευνητική ομάδα αναγνωρίζει σημαντικούς περιορισμούς. Πρόκειται για παρατηρητική μελέτη ενός μόνο κέντρου, γεγονός που δεν επιτρέπει την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων για σχέση αιτίου-αποτελέσματος. Επιπλέον, δεν αξιολογήθηκαν φλεγμονώδεις δείκτες, κάτι που θα βοηθούσε στην κατανόηση του βιολογικού μηχανισμού πίσω από τη σχέση αυτή, ενώ δεν λήφθηκαν υπόψη παράγοντες όπως το στάδιο της νόσου, ψυχοκοινωνικές μεταβλητές ή η ποιότητα του ύπνου, που θα μπορούσαν επίσης να επηρεάζουν την αντίληψη του πόνου.
Παρ’ όλα αυτά, η μελέτη προσθέτει ένα ακόμη κομμάτι στο παζλ που συνδέει τη διατροφή και τα επίπεδα βασικών θρεπτικών συστατικών με την εμπειρία του πόνου —μια σχέση που θα μπορούσε, αν επιβεβαιωθεί από μεγαλύτερες και πολυκεντρικές μελέτες, να αλλάξει την προεγχειρητική προετοιμασία ασθενών με καρκίνο του μαστού.
Πηγή της πρωτότυπης έρευνας: Abdelhady, M.A. et al. (2026). “Association between preoperative vitamin D level and postoperative pain in patients undergoing breast cancer surgery: a prospective observational study.” Regional Anesthesia & Pain Medicine. DOI: 10.1136/rapm-2025-107495.