Σε εφαρμογή από τις 2 Αυγούστου οι νέες υποχρεώσεις διαφάνειας – Πότε ένα περιεχόμενο πρέπει να φέρει εμφανή ένδειξη και πώς λειτουργούν οι «αόρατες» τεχνικές σημάνσεις
Νέους κανόνες για τη διαφάνεια στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης εφαρμόζει από τις 2 Αυγούστου 2026 η Ευρωπαϊκή Ένωση, στο πλαίσιο του AI Act.
Οι συγκεκριμένες διατάξεις δεν σημαίνουν ότι κάθε εικόνα, βίντεο ή κείμενο που δημιουργείται με τεχνητή νοημοσύνη θα εμφανίζεται υποχρεωτικά με ένα μεγάλο και ορατό «AI» πάνω του. Προβλέπουν διαφορετικές υποχρεώσεις, ανάλογα με το είδος του συστήματος και του περιεχομένου.
Βασικός στόχος είναι οι πολίτες να μπορούν να γνωρίζουν πότε αλληλεπιδρούν με σύστημα τεχνητής νοημοσύνης και, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, πότε ένα περιεχόμενο έχει δημιουργηθεί ή τροποποιηθεί με AI.
Τι προβλέπει ο AI Act
Το άρθρο 50 του AI Act περιλαμβάνει τις βασικές υποχρεώσεις διαφάνειας για συγκεκριμένα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.
Οι πάροχοι συστημάτων που παράγουν συνθετικό κείμενο, εικόνα, ήχο ή βίντεο οφείλουν να σχεδιάζουν τα συστήματά τους έτσι ώστε το παραγόμενο ή τροποποιημένο περιεχόμενο να φέρει μηχανικά αναγνώσιμη σήμανση, η οποία επιτρέπει την ανίχνευσή του ως περιεχόμενο που δημιουργήθηκε ή τροποποιήθηκε τεχνητά.
Η σήμανση αυτή δεν είναι κατ’ ανάγκη ορατή στον άνθρωπο. Πρόκειται για τεχνικό μηχανισμό που μπορεί να αναγνωρίζεται από συμβατά συστήματα και πλατφόρμες.
Υπάρχουν, ωστόσο, συγκεκριμένες εξαιρέσεις και περιορισμοί. Για παράδειγμα, οι ευρωπαϊκές οδηγίες διευκρινίζουν ότι ορισμένα σύντομα τεχνικά outputs, όπως συγκεκριμένες ακολουθίες χαρακτήρων, καθώς και ορισμένες περιπτώσεις χρήσης κώδικα ή καθαρά μηχανικής επεξεργασίας, δεν εμπίπτουν στην ίδια υποχρέωση.
Πότε απαιτείται ορατή επισήμανση
Ιδιαίτερη σημασία έχει η διάκριση μεταξύ της τεχνικής σήμανσης και της ενημέρωσης του ίδιου του χρήστη.
Για deepfakes, δηλαδή εικόνες, βίντεο ή ήχο που έχουν δημιουργηθεί ή τροποποιηθεί με AI και μπορούν να εμφανίσουν ως πραγματικό κάτι που δεν είναι, προβλέπεται υποχρέωση σαφούς γνωστοποίησης στον άνθρωπο που εκτίθεται στο περιεχόμενο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διευκρινίζει ότι αυτή η ενημέρωση πρέπει να είναι σαφής και διακριτή, ώστε να γίνεται αντιληπτή χωρίς να απαιτούνται ειδικά τεχνικά εργαλεία. Επομένως, ένα απλό μηχανικά αναγνώσιμο watermark από μόνο του δεν αρκεί για την υποχρέωση ορατής γνωστοποίησης των deepfakes.
Αντίστοιχη υποχρέωση αφορά συγκεκριμένο περιεχόμενο κειμένου που έχει δημιουργηθεί ή τροποποιηθεί με AI και δημοσιεύεται για την ενημέρωση του κοινού σχετικά με ζητήματα δημοσίου ενδιαφέροντος, όταν συντρέχουν οι προϋποθέσεις που προβλέπει ο κανονισμός.
Και τι γίνεται όταν κάποιος μιλά με ένα chatbot;
Οι νέοι κανόνες αφορούν και την ίδια την αλληλεπίδραση με συστήματα AI.
Οι πάροχοι πρέπει να σχεδιάζουν τα συστήματά τους έτσι ώστε οι άνθρωποι να ενημερώνονται όταν αλληλεπιδρούν άμεσα με τεχνητή νοημοσύνη, εκτός από τις περιπτώσεις όπου αυτό είναι προφανές από τις περιστάσεις.
Με άλλα λόγια, ο χρήστης δεν θα πρέπει να βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα σύστημα που εμφανίζεται ως άνθρωπος ενώ στην πραγματικότητα είναι AI, χωρίς να έχει σχετική ενημέρωση.
Πώς λειτουργούν τα «αόρατα» υδατογραφήματα
Η τεχνολογία που χρησιμοποιείται για την αναγνώριση περιεχομένου AI δεν είναι ενιαία.
Μία από τις προσεγγίσεις είναι η χρήση μηχανικά αναγνώσιμων μεταδεδομένων και Content Credentials, όπως το πρότυπο C2PA. Αυτές οι πληροφορίες μπορούν να μεταφέρουν στοιχεία σχετικά με την προέλευση και τον τρόπο δημιουργίας ή επεξεργασίας ενός αρχείου.
Η OpenAI χρησιμοποιεί σήμερα στα παραγόμενα από τα εργαλεία της υποστηριζόμενα περιεχόμενα C2PA metadata και SynthID watermarks. Σύμφωνα με την εταιρεία, οι εικόνες που δημιουργούνται με ChatGPT, Codex και το OpenAI API περιλαμβάνουν και τα δύο αυτά σήματα.
Το SynthID είναι ένα αόρατο ψηφιακό υδατογράφημα, ενώ το C2PA παρέχει πληροφορίες προέλευσης μέσω μεταδεδομένων.
Η OpenAI έχει επίσης διαθέσει εργαλείο επαλήθευσης, το οποίο μπορεί να ελέγξει εικόνες και αρχεία ήχου για υποστηριζόμενα σήματα C2PA ή SynthID.
Ωστόσο, υπάρχει μία σημαντική επιφύλαξη: τα μεταδεδομένα δεν είναι άτρωτα. Μπορούν να χαθούν ή να αφαιρεθούν κατά την επεξεργασία, τη μετατροπή αρχείων, τη μεταφόρτωση ή άλλες διαδικασίες. Για τον λόγο αυτό η παρουσία ενός τέτοιου σήματος αποτελεί σημαντική ένδειξη προέλευσης, ενώ η απουσία του δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι ένα περιεχόμενο δημιουργήθηκε από άνθρωπο.
Η Anthropic εφαρμόζει watermark και στο κείμενο
Στο μεταξύ, η Anthropic ανακοίνωσε στις 14 Αυγούστου 2026 τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζει υδατογράφηση στα κείμενα που παράγουν τα μοντέλα Claude.
Σύμφωνα με την εταιρεία, το σύστημα δημιουργεί ένα στατιστικό μοτίβο στον τρόπο επιλογής των λέξεων κατά την παραγωγή του κειμένου. Το μοτίβο αυτό δεν είναι ορατό στον αναγνώστη και δεν προσθέτει κρυφούς χαρακτήρες στο κείμενο.
Η Anthropic αναφέρει ότι η συγκεκριμένη τεχνική δεν έχει πρακτική επίδραση στην ποιότητα, το νόημα ή την αναγνωσιμότητα της απάντησης.
Το υδατογράφημα δεν περιέχει στοιχεία που μπορούν να ταυτοποιήσουν τον χρήστη, τον οργανισμό του ή τη συνομιλία του.
Υπάρχουν όμως και περιορισμοί. Η τεχνολογία μπορεί να δείξει την πιθανότητα συμμετοχής του Claude στη δημιουργία ενός κειμένου, αλλά δεν μπορεί να αποδείξει ότι ένα κείμενο γράφτηκε από άνθρωπο ούτε να προσδιορίσει αν δημιουργήθηκε από διαφορετικό σύστημα AI. Η αποτελεσματικότητα είναι επίσης μικρότερη σε πολύ σύντομα κείμενα.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τα social media
Η αποτελεσματικότητα των νέων κανόνων θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το αν οι πλατφόρμες μπορούν να διατηρούν και να αξιοποιούν τις πληροφορίες προέλευσης που συνοδεύουν ένα αρχείο.
Η λογική είναι ότι ένα περιεχόμενο που παράγεται από AI μπορεί να φέρει τεχνικά αναγνωρίσιμα στοιχεία. Μια πλατφόρμα που είναι σε θέση να τα διαβάσει μπορεί στη συνέχεια να χρησιμοποιήσει αυτές τις πληροφορίες για να ενημερώσει τον χρήστη.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δημιούργησε ένα σύστημα που μπορεί να εντοπίζει κάθε περιεχόμενο AI στο διαδίκτυο.
Η ίδια η OpenAI επισημαίνει ότι τα provenance signals έχουν περιορισμούς και ότι η απουσία τους δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένα περιεχόμενο δεν δημιουργήθηκε με AI.
Ο στόχος είναι περισσότερη διαφάνεια, όχι «σφραγίδα» σε κάθε AI περιεχόμενο
Οι νέοι κανόνες της ΕΕ δεν επιβάλλουν ένα ενιαίο ορατό watermark σε κάθε κείμενο, εικόνα ή βίντεο που δημιουργείται με τεχνητή νοημοσύνη.
Αντίθετα, δημιουργούν ένα πολυεπίπεδο πλαίσιο διαφάνειας: τεχνική, μηχανικά αναγνώσιμη σήμανση από τους παρόχους, ενημέρωση των χρηστών όταν απαιτείται και σαφής επισήμανση συγκεκριμένων κατηγοριών περιεχομένου, όπως τα deepfakes και ορισμένα AI-generated κείμενα δημοσίου ενδιαφέροντος.
Οι υποχρεώσεις του άρθρου 50 εφαρμόζονται από τις 2 Αυγούστου 2026, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εκδώσει ειδικές κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή τους.
Παράλληλα, ο Κώδικας Πρακτικής για τη διαφάνεια του AI-generated content λειτουργεί ως εργαλείο συμμόρφωσης με τις σχετικές υποχρεώσεις του AI Act. Ο Κώδικας δεν είναι ο ίδιος ο νόμος ούτε σημαίνει ότι κάθε εταιρεία που δεν τον υπογράφει βρίσκεται αυτομάτως εκτός του ευρωπαϊκού πλαισίου· οι δεσμευτικές υποχρεώσεις προκύπτουν από τον ίδιο τον AI Act.
Η αλλαγή είναι σημαντική: για πρώτη φορά δημιουργείται σε ευρωπαϊκό επίπεδο ένα συγκεκριμένο πλαίσιο που επιδιώκει να κάνει την προέλευση του ψηφιακού περιεχομένου περισσότερο ανιχνεύσιμη και τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης περισσότερο διαφανή.
Δεν σημαίνει ότι η τεχνολογία μπορεί να αναγνωρίζει αλάνθαστα κάθε κείμενο ή εικόνα που έχει δημιουργηθεί από AI. Σημαίνει, όμως, ότι η προέλευση του συνθετικού περιεχομένου αποκτά πλέον συγκεκριμένες υποχρεώσεις διαφάνειας μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.