Υπήρξε μια εποχή στην Ελλάδα όπου δεν χρειαζόταν να ρωτήσεις κανέναν τι είδε χθες το βράδυ στην τηλεόραση. Το ήξερες ήδη, γιατί το είχε δει κι εκείνος. Το ίδιο πρόγραμμα, την ίδια ώρα, στην ίδια συχνότητα — σε όλα τα σπίτια της χώρας.
Μια χώρα, δύο κανάλια
Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’80, η ελληνική τηλεόραση ήταν αποκλειστικά υπόθεση του κράτους. Τα κρατικά κανάλια ΕΡΤ1 και ΕΡΤ2 κάλυπταν όλο το τηλεοπτικό τοπίο της χώρας, χωρίς ιδιωτικό ανταγωνισμό, χωρίς δεκάδες επιλογές, χωρίς τηλεχειριστήριο γεμάτο κουμπιά για ζάπινγκ ανάμεσα σε εκατό κανάλια. Υπήρχε ένα δελτίο ειδήσεων που έβλεπε σχεδόν όλη η χώρα, μία σειρά που σχολίαζαν την επόμενη μέρα στη γειτονιά, ένα Σαββατόβραδο με μία συγκεκριμένη εκπομπή που άδειαζε τους δρόμους.
Αυτή η κοινή τηλεοπτική εμπειρία δεν ήταν επιλογή — ήταν αναγκαστική συνθήκη. Κι όμως, δημιούργησε κάτι σπάνιο: μια αίσθηση συλλογικότητας που σήμερα είναι σχεδόν αδιανόητη.
Η στιγμή που όλα άλλαξαν
Η ρωγμή στο κρατικό μονοπώλιο ξεκίνησε το 1987 με την απελευθέρωση του ραδιοφώνου, αλλά η πραγματική ανατροπή ήρθε στα τέλη του 1989. Στις 20 Νοεμβρίου εκείνης της χρονιάς έκανε πρεμιέρα το Mega Channel, ο πρώτος ιδιωτικός τηλεοπτικός σταθμός της χώρας, γράφοντας μια νέα σελίδα για την ενημέρωση και την ψυχαγωγία που μέχρι τότε ελεγχόταν αποκλειστικά από την ΕΡΤ. Λίγους μήνες αργότερα, την Πρωτοχρονιά του 1990, ακολούθησε ο Αντέννα, και το τοπίο άρχισε γρήγορα να πολυδιασπάται.
Για όσους θυμούνται εκείνη τη μετάβαση, η εμπειρία περιγράφεται σχεδόν ως αποκάλυψη ενός νέου κόσμου: ξένα προγράμματα και είδη θεάματος που μέχρι τότε ήταν αδιανόητα στο μονοπώλιο της κρατικής τηλεόρασης έμοιαζαν με επανάσταση, ανοίγοντας ένα σύμπαν που οι τηλεθεατές κοιτούσαν έκθαμβοι.
Το τίμημα της ελευθερίας των επιλογών
Η άφιξη των ιδιωτικών καναλιών έφερε αναμφισβήτητα οφέλη: περισσότερη ποικιλία, απελευθέρωση της ειδησεογραφίας από τον κρατικό έλεγχο, πρόσβαση σε διεθνές περιεχόμενο. Ταυτόχρονα όμως, μετά το 1989-1990, άρχισε σταδιακά να ατονεί το γενικότερο ενδιαφέρον για την πολιτική και τα κόμματα, καθώς ο ανταγωνισμός ανάμεσα στα κανάλια στράφηκε σε μεγάλο βαθμό προς την ψυχαγωγία και τα κοινωνικά θέματα.
Το μερίδιο τηλεθέασης της ΕΡΤ κατέρρευσε γρήγορα μπροστά στη νέα πραγματικότητα, καθώς αμέσως μετά την ίδρυση των ιδιωτικών δικτύων συρρικνώθηκε η τηλεθέασή της, μειώθηκαν τα έσοδα και έμπειρο τεχνικό προσωπικό μετακινήθηκε προς τα ιδιωτικά κανάλια.
Γιατί τη θυμόμαστε με νοσταλγία
Δεν είναι η ποιότητα του προγράμματος που μας κάνει να αναπολούμε εκείνα τα χρόνια — άλλωστε τα σημερινά κανάλια προσφέρουν ασύγκριτα περισσότερες επιλογές. Είναι η αίσθηση της κοινής εμπειρίας. Το να ξέρεις ότι, όποιο σπίτι κι αν χτυπούσες εκείνο το βράδυ, θα έβλεπες την ίδια οθόνη.
Σήμερα, με δεκάδες κανάλια, streaming πλατφόρμες και αλγόριθμους που προσαρμόζουν το περιεχόμενο στον καθένα ξεχωριστά, αυτή η συλλογική τηλεοπτική στιγμή έχει διαλυθεί σε χιλιάδες προσωπικές, μοναχικές επιλογές. Κερδίσαμε την ελευθερία της επιλογής — χάσαμε όμως κάτι που δεν μπορεί να ξαναφτιαχτεί με τεχνολογία: το «το είδες κι εσύ χθες;» που δεν χρειαζόταν καν να ρωτηθεί.