Στις τελευταίες εβδομάδες πριν την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, στις 29 Μαΐου 1453, μέσα στα πολιορκημένα τείχη της Βασιλεύουσας γράφτηκαν κάποια από τα πιο συγκλονιστικά κείμενα της βυζαντινής ιστορίας: εκκλήσεις, αναφορές και μηνύματα ανθρώπων που ένιωθαν, πολύ πριν την τελική έφοδο, πως ο χρόνος τελείωνε.
Ένας αυτοκράτορας που ζητά βοήθεια
Καθ’ όλη τη διάρκεια της πολιορκίας, που ξεκίνησε στις 6 Απριλίου 1453, ο τελευταίος βυζαντινός αυτοκράτορας, Κωνσταντίνος ΙΑ’ Παλαιολόγος, έστελνε απεγνωσμένα μηνύματα προς τη Δύση, ζητώντας στρατιωτική ενίσχυση από τη Βενετία, τη Γένοβα και τον Πάπα. Η φρουρά της πόλης έφτανε μόλις τις λίγες χιλιάδες άνδρες απέναντι σε έναν τεράστιο οθωμανικό στρατό, και ο αυτοκράτορας γνώριζε πως χωρίς εξωτερική βοήθεια η πτώση της Πόλης ήταν ζήτημα χρόνου. Αντί όμως για ουσιαστική στρατιωτική ενίσχυση, στην Κωνσταντινούπολη έφτασε ο καρδινάλιος ελληνικής καταγωγής Ισίδωρος, απεσταλμένος του Πάπα, ο οποίος τέλεσε μάλιστα λειτουργία στην Αγία Σοφία σύμφωνα με τους όρους της Ένωσης των Εκκλησιών -γεγονός που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στον πληθυσμό της πόλης.
Το πλοίο που επέστρεψε για να πει την αλήθεια
Ένα από τα πιο συγκινητικά επεισόδια των τελευταίων ημερών πριν την Άλωση, καταγεγραμμένο από τον Βενετό γιατρό Νικολό Μπάρμπαρο, ο οποίος κρατούσε ημερολόγιο μέρα με τη μέρα κατά τη διάρκεια της πολιορκίας, αφορά ένα μικρό γενοβέζικο-βενετικό πλοίο μεταμφιεσμένο σε τουρκικό, που στάλθηκε στις αρχές Μαΐου να αναζητήσει τον υποσχεμένο βενετικό στόλο βοήθειας στο Αιγαίο. Το πλήρωμα έψαξε επί ημέρες, χωρίς να εντοπίσει κανένα σημάδι βοήθειας καθ’ οδόν. Αντί να διαφύγει σε ασφαλές λιμάνι -κάτι που θα μπορούσε εύκολα να κάνει- το πλήρωμα αποφάσισε να επιστρέψει στην πολιορκημένη πόλη, διατρέχοντας τεράστιο κίνδυνο, προκειμένου να ενημερώσει τον αυτοκράτορα και τους υπερασπιστές ότι καμία βοήθεια δεν ερχόταν. Έφτασαν πίσω στις 23 Μαΐου 1453, έξι μόλις ημέρες πριν την τελική έφοδο, γνωρίζοντας πλέον με βεβαιότητα πως η Πόλη ήταν μόνη της απέναντι στον εχθρό.
Το τελευταίο πολεμικό συμβούλιο
Το βράδυ της Δευτέρας 28 Μαΐου, παραμονή της Άλωσης, ο Κωνσταντίνος ΙΑ’ συγκάλεσε το τελευταίο πολεμικό συμβούλιο με τους συνεργάτες του, Ρωμιούς και Ενετούς. Ο πρωτοβεστιάριος Γεώργιος Σφραντζής, στενός φίλος του αυτοκράτορα και μοναδικός αυτόπτης μάρτυρας ανάμεσα στους ιστορικούς της εποχής που κατέγραψε τα γεγονότα, διέσωσε την τελευταία ομιλία του Κωνσταντίνου προς τους υπερασπιστές της πόλης -λόγια ανθρώπου που, όπως δείχνει η ιστορική έρευνα, είχε πλέον αποδεχθεί πως η μάχη της επόμενης ημέρας θα ήταν και η τελευταία.
Ο απόηχος
Λίγες ημέρες μετά την Άλωση, κι ενώ η Πόλη βρισκόταν ήδη στα χέρια των Οθωμανών, ο ποντεστάς της γενουατικής συνοικίας του Πέραν (Γαλατά), Άντζελο Τζιοβάνι Λομελλίνο, συνέταξε μια εκτενή αναφορά προς την κυβέρνηση της Γένοβας, περιγράφοντας όσα είχε ζήσει από πρώτο χέρι. Το κείμενό του, μαζί με το ημερολόγιο του Μπάρμπαρο και τις μαρτυρίες άλλων αυτοπτών όπως ο Φλωρεντινός έμπορος Τεντάλντι, αποτελεί σήμερα βασική πηγή για την ανασύσταση εκείνων των τελευταίων, δραματικών ημερών του Βυζαντίου.