Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχώρησε σε μια κίνηση που αλλάζει τους όρους της συζήτησης γύρω από το Κυπριακό: όρισε επίσημα Ειδικό Εκπρόσωπο για την Κύπρο, δίνοντας στο θέμα πρωτοφανές πολιτικό βάρος. Η απόφαση προκάλεσε αμέσως αντίθετες αντιδράσεις εκατέρωθεν της «πράσινης γραμμής».
Ποιος είναι ο Fitto και τι σημαίνει ο διορισμός του
Η Κομισιόν ανακοίνωσε τον ορισμό του Εκτελεστικού Αντιπροέδρου Ραφαέλε Φίτο ως Ειδικού Εκπροσώπου της Επιτροπής για την Κύπρο. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, ο Φίτο θα συμβάλει στη διαδικασία διευθέτησης στο πλαίσιο του ΟΗΕ, σε στενή συνεργασία με την Προσωπική Απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών για την Κύπρο, Μαρία Άνχελα Ολγίν Κουεγιάρ.
Πρόκειται για διορισμό υψηλού επιπέδου: ο Φίτο δεν είναι απλός διπλωμάτης, αλλά ένα από τα ανώτερα στελέχη της ίδιας της Κομισιόν. Ο Ιταλός υπουργός Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι χαρακτήρισε τον Φίτο «τον καταλληλότερο άνθρωπο» για τον ρόλο αυτό, επικαλούμενος τη γνώση του για τα ζητήματα της Μεσογείου και την ικανότητά του να διαμεσολαβεί. Ο ίδιος ο Φίτο δήλωσε ότι αποδέχεται τον ρόλο «με μεγάλη αίσθηση ευθύνης».
Η ικανοποίηση της Λευκωσίας
Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, χαρακτήρισε τον διορισμό ένδειξη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πλέον έτοιμη να παίξει «πιο ηγετικό και ουσιαστικό ρόλο» στην προσπάθεια επανέναρξης των διαπραγματεύσεων. Σε γραπτή του δήλωση σχολίασε ότι η επιλογή ενός στελέχους τόσο υψηλού επιπέδου της Κομισιόν δείχνει το αυξημένο ενδιαφέρον της Ένωσης και προσθέτει σημαντικό πολιτικό βάρος στην κοινή προσπάθεια.
Ο Χριστοδουλίδης συνέδεσε επίσης το θέμα με τις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας, τονίζοντας ότι η πρόοδος σε αυτές είναι άμεσα συνδεδεμένη με την πρόοδο στο Κυπριακό, εκφράζοντας την ελπίδα ότι όλες οι πλευρές —και ιδιαίτερα η Τουρκία— θα επιδείξουν αντίστοιχη πολιτική βούληση.
Η αντίδραση της τουρκοκυπριακής πλευράς
Το ψευδοκράτος στα κατεχόμενα («ΤΔΒΚ») αντέδρασε άμεσα και έντονα. Σε ανακοίνωση του «υπουργείου Εξωτερικών» του, ο διορισμός χαρακτηρίστηκε «μονομερής και παράνομος», κίνηση που έγινε χωρίς τη συναίνεση της τουρκοκυπριακής πλευράς και κατόπιν εισήγησης της «ελληνοκυπριακής διοίκησης», όπως αποκαλεί την Κυπριακή Δημοκρατία. Η ανακοίνωση περιέγραψε τον διορισμό ως «προκλητικό βήμα» που αποδεικνύει, κατά την άποψή τους, την προκατάληψη της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στο Κυπριακό.
Η πλευρά αυτή προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, δηλώνοντας ότι δεν θα αναγνωρίσει τον Φίτο ως συνομιλητή και ότι κάθε μελλοντική «μεροληπτική» κίνηση της Ένωσης θα θεωρείται από τους Τουρκοκύπριους «άκυρη». Ζήτησε επίσης από την ΕΕ να άρει όλους τους περιορισμούς —πολιτικούς, οικονομικούς και πολιτιστικούς— που, όπως ισχυρίζεται, επιβάλλονται στους Τουρκοκύπριους, ως προϋπόθεση για να αποδείξει η Ένωση την αμεροληψία της.
Το ιστορικό υπόβαθρο
Η Κύπρος παραμένει διχοτομημένη από το 1974, όταν τουρκικά στρατεύματα εισέβαλαν στο νησί έπειτα από πραξικόπημα που υποστηρίχθηκε από την Ελλάδα. Έκτοτε, το βόρειο τμήμα του νησιού βρίσκεται υπό τουρκική στρατιωτική κατοχή, ενώ το ψευδοκράτος που ανακηρύχθηκε εκεί το 1983 δεν αναγνωρίζεται από κανένα κράτος πλην της Τουρκίας — παραμένει, δηλαδή, διεθνώς μη αναγνωρισμένο, σε αντίθεση με την Κυπριακή Δημοκρατία, η οποία είναι το μόνο διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος στο νησί και έγινε πλήρες μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2004.
Ο διορισμός Φίτο έρχεται σε μια περίοδο όπου ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ έχει δώσει νέα ώθηση στη διαδικασία μέσω της προσωπικής του απεσταλμένης, με τη Λευκωσία να μιλά για «νέα δυναμική» χάρη σε αυτή τη συνεργασία.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη
Η ουσία της διαφωνίας είναι διαχρονική: η τουρκοκυπριακή πλευρά επιμένει σε λύση βασισμένη στην «κυριαρχική ισότητα» —ουσιαστικά σε αναγνώριση δύο ισότιμων κρατικών οντοτήτων στο νησί— ενώ η Κυπριακή Δημοκρατία και η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίζουν να στηρίζουν λύση διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας, στο πλαίσιο των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Η ανάθεση του ρόλου σε ένα τόσο υψηλόβαθμο στέλεχος της Κομισιόν δείχνει ότι η Ένωση θέλει να αποκτήσει πιο ενεργό ρόλο στη διαδικασία — κάτι που η Άγκυρα και τα κατεχόμενα βλέπουν, ήδη εκ προοιμίου, ως απόδειξη μεροληψίας υπέρ της Λευκωσίας.