Κάθε χρόνο στις 11 Ιουλίου, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά μαζί δύο γυναίκες που έζησαν σε εντελώς διαφορετικές εποχές, ηπείρους και συνθήκες — όμως και οι δύο άφησαν ανεξίτηλο στίγμα στην ιστορία του Χριστιανισμού. Πίσω από τα γνωστά ονόματα Ευφημία και Όλγα κρύβονται ιστορίες πολύ πιο δραματικές απ’ όσο φαντάζεται κανείς.
Η Ευφημία που προσηλύτισε τους ίδιους της τους δημίους
Η Αγία Ευφημία γεννήθηκε στα μέσα του 3ου αιώνα στη Χαλκηδόνα, μια σημαντική πόλη της Βιθυνίας. Στα χρόνια των διωγμών επί αυτοκράτορα Διοκλητιανού, οδηγήθηκε ενώπιον του ανθυπάτου Θράκης και Βιθυνίας, αρνούμενη να αποκηρύξει την πίστη της παρά τις απειλές και τα βασανιστήρια που ακολούθησαν.
Το λιγότερο γνωστό —και πραγματικά συγκλονιστικό— κομμάτι της ιστορίας της είναι αυτό: σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, πριν οδηγηθεί στο μαρτύριο, η ίδια η Ευφημία κατόρθωσε να προσηλυτίσει στον Χριστιανισμό τους δύο άνδρες που είχαν οριστεί να την εκτελέσουν. Ένα πραγματικό «γύρισμα» μέσα στην ίδια την τραγωδία της.
Υπάρχει, ωστόσο, μια σύγχυση που αξίζει να διευκρινιστεί: η κύρια μνήμη του μαρτυρίου της τιμάται στις 16 Σεπτεμβρίου. Στις 11 Ιουλίου, η Εκκλησία γιορτάζει κάτι διαφορετικό — ένα θαύμα που συνέβη αιώνες μετά τον θάνατό της. Το 451 μ.Χ., κατά τη Σύνοδο της Χαλκηδόνας, δύο αντίπαλες πλευρές (Ορθόδοξοι και Μονοφυσίτες) είχαν συντάξει από έναν τόμο η καθεμία με τις δικές τους θεολογικές θέσεις. Για να λυθεί η διαφωνία, αποφασίστηκε να τοποθετηθούν και οι δύο τόμοι μέσα στη λάρνακα της Αγίας Ευφημίας — ώστε να «δείξει» ποιον από τους δύο αποδέχεται. Αυτό ακριβώς το θαύμα, κι όχι το ίδιο το μαρτύριο, γιορτάζεται σήμερα.
Η Όλγα: Από την πιο σκληρή εκδίκηση στην αγιότητα
Στην απέναντι άκρη της Ευρώπης, έξι αιώνες αργότερα, μια εντελώς διαφορετική γυναίκα έγραφε τη δική της ιστορία. Η Όλγα ήταν σύζυγος του Ιγκόρ, ηγεμόνα του Κράτους των Ρως, με έδρα το Κίεβο. Το 945 μ.Χ., ο σύζυγός της δολοφονήθηκε από τη φυλή των Δρεβλιανών κατά τη διάρκεια συλλογής φόρου υποτέλειας. Ο θρόνος πέρασε στον ανήλικο γιο τους, Σβιάτοσλαβ, και η Όλγα ανέλαβε την πραγματική εξουσία ως επίτροπος για σχεδόν δύο δεκαετίες.
Αυτό που λίγοι γνωρίζουν είναι πόσο σκληρή υπήρξε η αντίδρασή της στον θάνατο του συζύγου της: το πρώτο της μέλημα ήταν να εκδικηθεί τους Δρεβλιανούς, κάτι που έπραξε με μεγάλη αγριότητα. Η γυναίκα που αργότερα θα γινόταν σύμβολο χριστιανικής πίστης ξεκίνησε ως μια αδυσώπητη ηγέτιδα σε έναν κόσμο πολέμων και εκδικήσεων.
Η μεγάλη στροφή στη ζωή της ήρθε το 955 μ.Χ., όταν βαφτίστηκε στην Κωνσταντινούπολη με μεγάλη επισημότητα, παίρνοντας το χριστιανικό όνομα Ελένη. Από εκείνο το σημείο και μετά, αφιέρωσε τον υπόλοιπο βίο της στην προσπάθεια εκχριστιανισμού του λαού των Ρως — μια αποστολή που δεν ολοκληρώθηκε όσο ζούσε εκείνη, αλλά που άνοιξε τον δρόμο. Ανάμεσα σε όσους επηρέασε ήταν και ο εγγονός της, ο Βλαδίμηρος, ο οποίος τελικά καθιέρωσε τον Χριστιανισμό ως επίσημη θρησκεία του κράτους των Ρως.
Η Όλγα πέθανε στις 11 Ιουλίου του 969 μ.Χ. Για τις προσπάθειές της αναγνωρίστηκε ως πρώτη αγία που προήλθε από τους Ρως — προγόνους των σημερινών Ρώσων και Ουκρανών — και ανακηρύχθηκε Ισαπόστολος από τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία το 1587.
Δύο διαφορετικοί δρόμοι προς την αγιότητα
Η Ευφημία πέρασε από το μαρτύριο στην αγιότητα μέσω της θυσίας. Η Όλγα, αντίθετα, πέρασε από την εκδίκηση και την εξουσία σε μια ζωή αφοσιωμένη στη διάδοση της πίστης. Δύο εντελώς διαφορετικές διαδρομές που, αιώνες αργότερα, ενώθηκαν στο ίδιο ημερολόγιο — υπενθυμίζοντας πως η αγιότητα, στην εκκλησιαστική παράδοση, δεν έχει ένα μόνο πρόσωπο.