Η Αίτνα, στη Σικελία, είναι το πιο ενεργό ηφαίστειο της Ευρώπης, με εκρήξεις αρκετές φορές τον χρόνο. Κι όμως, παρά τις δεκαετίες μελέτης και παρακολούθησης, οι γεωλόγοι δεν είχαν ποτέ καταφέρει να εξηγήσουν πλήρως πώς σχηματίστηκε — η Αίτνα δεν ταίριαζε σε κανέναν από τους τρεις κλασικούς τρόπους με τους οποίους πιστεύεται ότι δημιουργούνται τα ηφαίστεια.
Τώρα, ερευνητές του Πανεπιστημίου της Λωζάνης (UNIL) προτείνουν μια εξήγηση που θα μπορούσε να αλλάξει αυτό που ξέραμε. Σύμφωνα με τη νέα μελέτη, η Αίτνα ίσως τροφοδοτείται από αρχέγονες «τσέπες» μάγματος που ωθούνται προς τα πάνω μέσα από ρωγμές οι οποίες δημιουργούνται από τη μετακίνηση των τεκτονικών πλακών.
Ένα ηφαίστειο-«μοναδικό» στον κόσμο
Με ύψος πάνω από 3.000 μέτρα και ηλικία που ξεπερνά τα 500.000 χρόνια, η Αίτνα είναι όχι μόνο το πιο ενεργό αλλά και ένα από τα πιο στενά παρακολουθούμενα ηφαίστεια στον κόσμο. Παρ’ όλα αυτά, καμία γνωστή γεωλογική διεργασία δεν εξηγούσε πλήρως πώς σχηματίστηκε αυτός ο γίγαντας.
Σε νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Geophysical Research – Solid Earth, ερευνητές του UNIL, σε συνεργασία με την Anna Rosa Corsaro από το Istituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia στην Κατάνια, παρουσιάζουν μια υπόθεση που θα μπορούσε να μεταμορφώσει την κατανόησή μας για το πώς γεννιέται ένα τόσο τεράστιο ηφαίστειο.
«Petit-spot»: Η σπάνια κατηγορία που ίσως εξηγεί τα πάντα
Το ηφαίστειο της Σικελίας ενδέχεται να ανήκει σε μια ελάχιστα γνωστή, τέταρτη κατηγορία ηφαιστείων: τα λεγόμενα ηφαίστεια «petit-spot», τα οποία περιγράφηκαν για πρώτη φορά το 2006 από Ιάπωνες γεωλόγους. Αυτά τα μικρά υποθαλάσσια ηφαίστεια αποτελούν ισχυρή απόδειξη για την ύπαρξη τσεπών μάγματος κοντά στο ανώτερο τμήμα του μανδύα της Γης — μια ιδέα που είχε προταθεί για πρώτη φορά ήδη από τη δεκαετία του 1960 — και δείχνουν ότι, υπό ορισμένες συνθήκες, τέτοιο μάγμα μπορεί να δημιουργήσει ηφαίστεια.
«Η μελέτη μας υποδεικνύει ότι η Αίτνα ενδέχεται να σχηματίστηκε μέσω ενός μηχανισμού παρόμοιου με αυτόν που δημιουργεί τα υποθαλάσσια ηφαίστεια petit-spot», εξηγεί ο Sébastien Pilet, καθηγητής στη Σχολή Γεωεπιστημών και Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου της Λωζάνης και κύριος συγγραφέας της μελέτης. Όπως σημειώνει, το εύρημα είναι απροσδόκητο, καθώς τέτοιες διεργασίες είχαν παρατηρηθεί μέχρι σήμερα μόνο σε πολύ μικρότερες, υποθαλάσσιες ηφαιστειακές δομές — ποτέ σε γίγαντα σαν την Αίτνα.
Μάγμα από 80 χιλιόμετρα βάθος
Αντί να σχηματίζεται λίγο πριν από κάθε έκρηξη, όπως συμβαίνει σε πολλά άλλα ηφαίστεια, το μάγμα της Αίτνας φαίνεται να βρίσκεται ήδη αποθηκευμένο σε μικρές τσέπες στον ανώτερο μανδύα, σε βάθος περίπου 80 χιλιομέτρων. Καθώς οι τεκτονικές πλάκες κάμπτονται και ρωγμώνουν τον φλοιό από πάνω, αυτό το βαθύ μάγμα «στίβεται» προς την επιφάνεια — σαν υγρό που αποσπάται από σφουγγάρι — τροφοδοτώντας τις εκρήξεις του ηφαιστείου. Το συμπέρασμα αυτό βασίστηκε στην ανάλυση δειγμάτων πετρωμάτων που καλύπτουν χρονικό εύρος 500.000 ετών.
Τι σημαίνει αυτό για τη γεωλογία
Αν επιβεβαιωθεί, η ανακάλυψη θα άλλαζε τον τρόπο που κατανοούμε τη γέννηση των ηφαιστείων γενικότερα, δείχνοντας ότι πολύ μεγαλύτερα ηφαίστεια μπορούν να προκύψουν μέσα από διεργασίες που μέχρι σήμερα συνδέονταν αποκλειστικά με μικρές, υποθαλάσσιες εκρήξεις. Η Αίτνα θα μπορούσε έτσι να αναδειχθεί σε ένα σπάνιο, ίσως και μοναδικό, παράδειγμα «γίγαντα» petit-spot ηφαιστείου σε όλον τον κόσμο — λύνοντας ένα αίνιγμα δεκαετιών για ένα από τα πιο διάσημα φυσικά τοπία της Ευρώπης.