Η κρίση ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν κλιμακώθηκε απότομα το βράδυ Τρίτης προς Τετάρτη, με τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να δηλώνει ότι θεωρεί «τελειωμένο» το μνημόνιο κατανόησης (MoU) με την Τεχεράνη, ενώ το ιρανικό Υπουργείο Εξωτερικών απάντησε με σκληρή γλώσσα, κατηγορώντας την Ουάσινγκτον για παραβίαση της συμφωνίας.
Νέος γύρος αμερικανικών πληγμάτων
Σύμφωνα με ανακοίνωση της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM), αμερικανικές δυνάμεις έπληξαν «πάνω από 80 στόχους» στο ιρανικό έδαφος τα ξημερώματα Τετάρτης, ως αντίποδα στις επιθέσεις κατά τριών εμπορικών δεξαμενόπλοιων στα Στενά του Ορμούζ τις προηγούμενες ώρες. Τα πλοία που δέχθηκαν πλήγμα έφεραν σημαίες Νήσων Μάρσαλ, Σαουδικής Αραβίας και Λιβερίας. Οι αμερικανικές επιχειρήσεις επικεντρώθηκαν σε παράκτιες περιοχές του Ιράν —μεταξύ αυτών το νησί Κες, το Μπαντάρ Αμπάς και το Σιρίκ— και όχι σε πυρηνικές εγκαταστάσεις ή στην Τεχεράνη, στοιχείο που αναλυτές εκτιμούν ότι δείχνει πρόθεση περιορισμού της κλιμάκωσης.
Μιλώντας στους δημοσιογράφους στο περιθώριο της Συνόδου του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, ο Τραμπ ανέφερε ότι «χτυπήσαμε πολύ δυνατά» τους «επικίνδυνους ανθρώπους από το Ιράν», περιγράφοντας την ιρανική ηγεσία ως «άρρωστη» και δηλώνοντας ότι «κάτι δεν πάει καλά μαζί τους». Ο ίδιος πρόσθεσε ότι θεωρεί το μνημόνιο με την Τεχεράνη «χάσιμο χρόνου», αν και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις από τους συνεργάτες του.
Η απάντηση Αραγτσί: «Η χυδαιολογία δεν μειώνει το μεγαλείο μας»
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Σεγέντ Αμπάς Αραγτσί απάντησε μέσω social media, χωρίς να αναφερθεί ονομαστικά στον Τραμπ, τονίζοντας ότι η προσφώνηση του «πολιτισμένου και θαρραλέου έθνους» του Ιράν με υποτιμητική γλώσσα «δεν μειώνει το μεγαλείο του». Ο Ιρανός ΥΠΕΞ πρόσθεσε ότι οι Ιρανοί διακρίνονται για την ευγένεια, τον πολιτισμό και τις ισχυρές ηθικές τους αξίες, τονίζοντας ότι η Τεχεράνη δεν απαντά «σε χυδαιολογία με χυδαιολογία», αλλά «με δράση, με θάρρος και μεγάλη ανδρεία».
Σε ξεχωριστή δήλωση, ο Αραγτσί υποστήριξε ότι τα αμερικανικά πλήγματα «καθιστούν ανενεργά βασικά, θεμελιώδη στοιχεία» της συμφωνίας τερματισμού του πολέμου, κατηγορώντας την Ουάσινγκτον ότι, αθετώντας τις δεσμεύσεις της, φέρει την ευθύνη για τις «επικίνδυνες συνέπειες» της νέας κλιμάκωσης. Παράλληλα, ο εκπρόσωπος του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών Ισμαήλ Μπακαΐ ανέφερε ότι οι ΗΠΑ έχουν «ουσιαστικά παραβιάσει» το μνημόνιο λόγω των «μονομερών ενεργειών» και των στρατιωτικών επιθέσεων εναντίον του Ιράν, τονίζοντας πως η Ισλαμική Δημοκρατία θα συνεχίσει να «προασπίζεται τα εθνικά της συμφέροντα και να ασκεί την κυριαρχία της με αποφασιστικότητα».
Κυρώσεις στο πετρέλαιο και αναταραχή στις αγορές
Το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε την επαναφορά των κυρώσεων στις πωλήσεις ιρανικού πετρελαίου, τερματίζοντας την εξαίρεση 60 ημερών που είχε δοθεί στο πλαίσιο του μνημονίου της 17ης Ιουνίου. Η εξέλιξη προκάλεσε άμεση αντίδραση στις διεθνείς αγορές: το αργό πετρέλαιο τύπου Brent εκτινάχθηκε έως και 6%-7%, ξεπερνώντας τα 78 δολάρια το βαρέλι, ενώ οι ευρωπαϊκές χρηματιστηριακές αγορές κατέγραψαν πτώση περίπου 1,6% και ο δείκτης Dow Jones υποχώρησε σημαντικά.
Ένταση και στο εσωτερικό μέτωπο
Οι εξελίξεις έρχονται εν μέσω των εκτεταμένων εκδηλώσεων πένθους στο Ιράν για τον θάνατο του πρώην Ανώτατου Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε σε αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα νωρίτερα φέτος. Στις κηδείες, χιλιάδες πολίτες ζήτησαν εκδίκηση, ενώ σύμβουλος του νέου Ανώτατου Ηγέτη δήλωσε ότι η χώρα είναι «πλήρως προετοιμασμένη» για ενδεχόμενα νέα αμερικανικά πλήγματα.
Ο Τραμπ, μιλώντας στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ, εξέφρασε παράλληλα «απογοήτευση» για τη στάση ορισμένων συμμάχων στον πόλεμο με το Ιράν, ενώ επαίνεσε την Τουρκία, λέγοντας ότι θα μπορούσε να είχε ταχθεί στο πλευρό της Τεχεράνης αλλά επέλεξε να μην το πράξει.
Η κατάσταση παραμένει ρευστή, με αναλυτές να επισημαίνουν πως δεν είναι ακόμη σαφές αν οι δηλώσεις Τραμπ αποτελούν προειδοποίηση προς την Τεχεράνη ή ουσιαστική ακύρωση της διπλωματικής προσπάθειας που είχε ξεκινήσει τον περασμένο Ιούνιο.