Μια επιστημονική διαμάχη που κρατούσε πάνω από δύο δεκαετίες φαίνεται πως έφτασε επιτέλους στο τέλος της. Ερευνητές επιβεβαίωσαν ότι ο σχηματισμός γνωστός ως κρατήρας Silverpit, στον νότιο πυθμένα της Βόρειας Θάλασσας, δημιουργήθηκε από πρόσκρουση αστεροειδή ή κομήτη και όχι από φυσικές γεωλογικές διεργασίες.
Πού βρίσκεται και πότε ανακαλύφθηκε
Ο κρατήρας Silverpit βρίσκεται περίπου 700 μέτρα κάτω από τον πυθμένα της νότιας Βόρειας Θάλασσας, σε απόσταση περίπου 130 χιλιομέτρων από τις ακτές του Γιορκσάιρ. Από την ανακάλυψή του το 2002, ο σχηματισμός έχει προβληματίσει τους γεωλόγους. Ο ίδιος ο κρατήρας έχει διάμετρο περίπου τριών χιλιομέτρων και περιβάλλεται από έναν πολύ μεγαλύτερο δακτύλιο κυκλικών ρηγμάτων που εκτείνεται σε ακτίνα περίπου 20 χιλιομέτρων.
Η έρευνα που έλυσε το αίνιγμα
Την έρευνα ηγήθηκε ο Δρ Uisdean Nicholson του Πανεπιστημίου Heriot-Watt στο Εδιμβούργο, με χρηματοδότηση από το βρετανικό Συμβούλιο Έρευνας Φυσικού Περιβάλλοντος (NERC). Η ομάδα συνδύασε προηγμένη σεισμική απεικόνιση, μικροσκοπική ανάλυση δειγμάτων βράχου και υπολογιστικές προσομοιώσεις για να συγκεντρώσει τα ισχυρότερα έως σήμερα στοιχεία υπέρ μιας εξωγήινης πρόσκρουσης. Τα ευρήματα δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications.
Η «αχίλλειος πτέρνα» της παλαιότερης θεωρίας περί πρόσκρουσης ήταν η απουσία αδιάσειστων αποδείξεων. Αυτό άλλαξε όταν η ομάδα εντόπισε σπάνια ορυκτά δείγματα: δείγματα από γεώτρηση πετρελαίου στην περιοχή αποκάλυψαν σπάνιους κρυστάλλους χαλαζία και άστριου σε «σοκαρισμένη» κατάσταση, στο ίδιο βάθος με τον πυθμένα του κρατήρα. Όπως εξήγησε ο ίδιος ο ερευνητής, «ήμασταν εξαιρετικά τυχεροί που τα βρήκαμε—μια πραγματική προσπάθεια εύρεσης βελόνας στα άχυρα. Αυτά αποδεικνύουν την υπόθεση του κρατήρα πρόσκρουσης πέρα από κάθε αμφιβολία, γιατί διαθέτουν μια υφή που μπορεί να δημιουργηθεί μόνο από ακραίες πιέσεις σοκ».
Πώς έγινε η πρόσκρουση
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, ένας αστεροειδής πλάτους περίπου 160 μέτρων χτύπησε τον βυθό υπό χαμηλή γωνία, ερχόμενος από τα δυτικά. Μέσα σε λίγα λεπτά, δημιούργησε μια «κουρτίνα» βράχου και νερού ύψους 1,5 χιλιομέτρου, η οποία στη συνέχεια κατέρρευσε στη θάλασσα, προκαλώντας τσουνάμι ύψους άνω των 100 μέτρων. Το γεγονός τοποθετείται χρονικά πριν από 43 έως 46 εκατομμύρια χρόνια.
Μοντέλα υπολογιστών της ομάδας έδειξαν επιπλέον ότι ο αστεροειδής χτύπησε ρηχά νερά με ταχύτητα περίπου 53.900 χιλιομέτρων την ώρα, ανοίγοντας τον κρατήρα μέσα σε μόλις 12 δευτερόλεπτα.
Οι εναλλακτικές θεωρίες που ανατράπηκαν
Μέχρι πρόσφατα, η προέλευση του Silverpit ήταν αντικείμενο έντονης αντιπαράθεσης. Ορισμένοι ερευνητές πρότειναν ότι ο σχηματισμός δημιουργήθηκε από μετακίνηση υπόγειων κοιτασμάτων αλατιού, ενώ άλλοι υποστήριζαν ότι προκλήθηκε από ηφαιστειακές διεργασίες που οδήγησαν σε κατάρρευση τμήματος του βυθού. Η διαφωνία έφτασε μάλιστα στο σημείο να διεξαχθεί επίσημη ψηφοφορία μεταξύ γεωλόγων το 2009, όπου, σύμφωνα με δημοσίευμα του περιοδικού Geoscientist, η πλειοψηφία απέρριψε τότε την εξήγηση περί πρόσκρουσης. Τα νέα στοιχεία ανατρέπουν πλέον αυτό το συμπέρασμα.
Γιατί είναι σπάνιος αυτός ο κρατήρας
Όπως εξήγησε ο Δρ Nicholson, «ο Silverpit είναι ένας σπάνιος και εξαιρετικά καλά διατηρημένος κρατήρας υπερταχείας πρόσκρουσης. Είναι σπάνιοι επειδή η Γη είναι ένας τόσο δυναμικός πλανήτης· η τεκτονική των πλακών και η διάβρωση καταστρέφουν σχεδόν όλα τα ίχνη των περισσότερων από αυτά τα γεγονότα». Σήμερα, υπάρχουν περίπου 200 επιβεβαιωμένοι κρατήρες πρόσκρουσης στην ξηρά, αλλά μόλις περίπου 33 έχουν εντοπιστεί κάτω από τους ωκεανούς.
Στην έρευνα συμμετείχε και ο καθηγητής Gareth Collins του Imperial College του Λονδίνου, ο οποίος είχε παραστεί στην ψηφοφορία του 2009 και συνέβαλε τώρα με τα αριθμητικά μοντέλα της προσομοίωσης. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά, «πάντα πίστευα ότι η υπόθεση της πρόσκρουσης ήταν η απλούστερη εξήγηση και η πιο συνεπής με τις παρατηρήσεις. Είναι πολύ ικανοποιητικό να έχουμε επιτέλους βρει τη “μαγική σφαίρα”».
Τι σημαίνει η ανακάλυψη
Η επιβεβαίωση του Silverpit τον τοποθετεί πλέον στην ίδια κατηγορία με διάσημους κρατήρες πρόσκρουσης, όπως τον κρατήρα Chicxulub στο Μεξικό—που συνδέεται με την εξαφάνιση των δεινοσαύρων—και τον κρατήρα Nadir στα ανοιχτά της Δυτικής Αφρικής. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα ευρήματα μπορούν να βοηθήσουν στην κατανόηση του πώς οι προσκρούσεις αστεροειδών διαμόρφωσαν τον πλανήτη μας στο παρελθόν, αλλά και στην πρόβλεψη του τι θα μπορούσε να συμβεί σε περίπτωση μελλοντικής σύγκρουσης με αστεροειδή.
