Το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφώνησαν να διακόψουν τις αμοιβαίες επιθέσεις των τελευταίων ημερών στα Στενά του Ορμούζ και να επαναλάβουν τις διαπραγματεύσεις τους, σε μια εξέλιξη που αναζωπυρώνει τις ελπίδες διάσωσης μιας ενδιάμεσης συμφωνίας ειρήνης που είχε τεθεί σε δοκιμασία τις τελευταίες ημέρες, σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες που επικαλούνται αμερικανικό αξιωματούχο.
Από την εκεχειρία στη νέα κρίση
Η εκεχειρία ανάμεσα στις δύο χώρες είχε τεθεί σε ισχύ τον Απρίλιο, ενώ νωρίτερα αυτόν τον μήνα υπεγράφη ένα μνημόνιο κατανόησης που προέβλεπε, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία «θερμής γραμμής» επικοινωνίας ανάμεσα στον αμερικανικό στρατό και τη Φρουρά της Επανάστασης του Ιράν, με στόχο τον συντονισμό της κίνησης πλοίων στο στενό. Ωστόσο, τις τελευταίες ημέρες σημειώθηκαν νέα περιστατικά βίας, με ιρανική επίθεση drone εναντίον εμπορικού πλοίου να προκαλεί την αντίδραση της Ουάσινγκτον, η οποία διεξήγαγε αεροπορικά πλήγματα εναντίον ιρανικών στόχων, όπως εγκαταστάσεις παρακολούθησης, συστήματα επικοινωνιών, αντιαεροπορικά συστήματα και αποθήκες drones και ναρκών. Σε απάντηση, η ιρανική πλευρά φέρεται να έστρεψε επιθέσεις με drones εναντίον στόχων στο Μπαχρέιν και το Κουβέιτ, προκαλώντας την καταδίκη αρκετών χωρών της περιοχής, μεταξύ άλλων των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, της Αιγύπτου, της Σαουδικής Αραβίας και του Κατάρ.
Η νέα συμφωνία
Μετά από αυτή την κλιμάκωση, αμερικανικός αξιωματούχος δήλωσε ότι αποφασίστηκε η πλήρης διακοπή κάθε στρατιωτικής δραστηριότητας από τις δύο πλευρές, επιτρέποντας στα πλοία να κινούνται ξανά ελεύθερα μέσα από το στενό. Σύμφωνα με σχετικά δημοσιεύματα, οι τεχνικές συνομιλίες ανάμεσα στις δύο χώρες αναμένεται να συνεχιστούν την Τρίτη στην Ντόχα του Κατάρ, αντί της Ελβετίας όπου ήταν αρχικά προγραμματισμένες, καθώς η ατζέντα της συνάντησης άλλαξε ώστε να επικεντρωθεί στο ζήτημα του Ορμούζ, πέρα από τα υπόλοιπα σημεία του μνημονίου κατανόησης.
Το αγκάθι των «παγωμένων» κεφαλαίων
Ένα από τα ζητήματα που φαίνεται να τροφοδότησαν την τελευταία κρίση είναι η διαφωνία γύρω από ιρανικά κεφάλαια που παραμένουν «παγωμένα» στο Κατάρ. Ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, έκανε λόγο για αποδέσμευση περίπου 6 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τα συνολικά 12 δισεκατομμύρια που βρίσκονται στη χώρα, ενώ ιρανικός αξιωματούχος είχε εξηγήσει νωρίτερα ότι η συμμετοχή της Τεχεράνης στις τεχνικές συνομιλίες εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από την πραγματική πρόσβαση στα κεφάλαια αυτά.
Η διαφωνία για τη διαχείριση του στενού
Παράλληλα, εξακολουθεί να υφίσταται ένταση σχετικά με τον έλεγχο της διέλευσης πλοίων από το στρατηγικής σημασίας στενό, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Το Ιράν διαμαρτυρήθηκε έντονα όταν το Ομάν ανακοίνωσε την προηγούμενη εβδομάδα έναν εναλλακτικό διάδρομο διέλευσης κοντά στις δικές του ακτές, σε συνεργασία με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε προσπάθεια καθιέρωσης νέων ή ξεχωριστών διευθετήσεων πέρα από όσα έχει ήδη συμφωνήσει η Τεχεράνη θα οδηγήσει σε αύξηση των τάσεων στην περιοχή, καλώντας όλες τις πλευρές να σεβαστούν το μνημόνιο κατανόησης.
Ανθρώπινο κόστος και επιφυλάξεις αναλυτών
Παρότι οι περισσότερες πρόσφατες ανταλλαγές πυρών δεν είχαν αναφερθέντα θύματα, οι αρχές του Κατάρ ανέφεραν τον θάνατο ενός πολίτη της χώρας από θραύσματα συνδεδεμένα με στρατιωτικές επιχειρήσεις στην περιοχή, του οποίου το σκάφος εντοπίστηκε αφού δεν είχε επιστρέψει στο λιμάνι όπως αναμενόταν. Αναλυτές διεθνών σχέσεων εκτιμούν ότι το Ιράν ενδέχεται να συνεχίσει να χρησιμοποιεί περιοδική πίεση στο στενό ως διαπραγματευτικό εργαλείο, καθώς μια παρατεταμένη διαδικασία διαπραγμάτευσης συνδυασμένη με ελεγχόμενη ένταση μπορεί να λειτουργήσει υπέρ της ιρανικής πλευράς.
Τι ακολουθεί
Με τα δύο μέρη να έχουν δεσμευτεί προσωρινά να αποκλιμακώσουν την κατάσταση, η προσοχή μετατοπίζεται στη συνάντηση της Τρίτης στη Ντόχα, η οποία αναμένεται να δείξει αν η εκεχειρία μπορεί να σταθεροποιηθεί ή αν τα Στενά του Ορμούζ θα συνεχίσουν να αποτελούν σημείο τριβής σε μια ευρύτερη, ακόμη ασταθή, προσπάθεια αποκλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή.