Και γιατί αυτό δεν είναι απλώς αστείο — είναι επικίνδυνο
Κάποτε, για να σε πάρουν στα σοβαρά ως πολιτικό, χρειαζόσουν ένα πρόγραμμα, κάποιες ιδέες και — αν ήσουν τυχερός — ένα κοστούμι που να σε κάνει να δείχνεις αξιόπιστος. Σήμερα, φαίνεται πως αρκεί ένα ring light, μια γωνία του γραφείου σου που φωτίζεται σωστά και ο σωστός ήχος από το TikTok.
Καλωσορίσατε στην εποχή του πολιτικού-influencer — του είδους που μπορεί να ψηφίσει νόμο το πρωί και να κάνει “POV: είσαι ο υπουργός μου” reel το απόγευμα.
Πώς φτάσαμε εδώ
Η μετάβαση δεν έγινε ξαφνικά. Ξεκίνησε αθώα: τα social media ως εργαλεία επικοινωνίας. Ο Obama έφτιαξε Facebook. Ο Τσίπρας έβγαλε Instagram πολύ αργότερα ο Μητσοτάκης TikTok, κάποιος άλλος στο Κολοράντο έβαλε υποψήφιο για γερουσιαστή να κάνει livestream σε Twitch παίζοντας Minecraft.
Αυτό που άλλαξε τα τελευταία χρόνια είναι η λογική πίσω από την παρουσία. Δεν πρόκειται πλέον για επικοινωνία πολιτικής — πρόκειται για κατασκευή προσωπικότητας. Η διαφορά είναι τεράστια: το ένα λέει “αυτό κάνω”, το άλλο λέει “αυτός είμαι”.
Και “αυτός είμαι” πουλάει πολύ καλύτερα.
Τα τρία στάδια της influencer-οποίησης
Στάδιο 1: Η «Ανθρώπινη Πλευρά»
Ξεκινά με αθώα posts. Ο πολιτικός φαίνεται να πίνει καφέ, να κάνει jogging, να αγκαλιάζει το σκύλο του. “Κι εγώ άνθρωπος είμαι”, λέει το μήνυμα. Σωστό. Αλλά και ο άνθρωπος που καίει τα δάση είναι άνθρωπος.
Στάδιο 2: Η «Αυθεντικότητα»
Ακολουθούν τα “πίσω από τις κάμερες” βίντεο, τα “σας μιλάω ευθεία” monologues, τα συναισθηματικά stories. Ο πολιτικός δεν επικοινωνεί πλέον πολιτική — επικοινωνεί τον εαυτό του ως brand. Η αυθεντικότητα, βέβαια, παράγεται από επαγγελματική ομάδα social media managers.
Στάδιο 3: Το Περιεχόμενο Παίρνει Τον Έλεγχο
Εδώ είναι που τα πράγματα γίνονται ενδιαφέροντα — και ανησυχητικά. Ο ρυθμός της πλατφόρμας αρχίζει να καθορίζει τον ρυθμό της πολιτικής. Χρειάζεται controversy για engagement; Φτιάξε λίγη. Χρειάζεσαι virality; Πες κάτι provocative. Το αλγόριθμο δεν ξέρει από ιδεολογία — ξέρει από κλικ.
Οι Συνέπειες που Κανείς Δεν Θέλει να Παραδεχτεί
1. Η Πολιτική Γίνεται Θέαμα
Όταν ο πολιτικός χρειάζεται views, η προβολή γίνεται σκοπός αυτή καθεαυτή — όχι μέσο. Αποφάσεις λαμβάνονται με γνώμονα το πόσο “θα παίξουν” στο διαδίκτυο. Η δραματική ανακοίνωση σε Instagram Live αντικαθιστά τη διαβούλευση. Το tweet αντικαθιστά το νόμο.
2. Η Βάση Ψηφοφόρων Αλλάζει — Και Όχι Πάντα Προς το Καλύτερο
Ο πολιτικός-influencer προσελκύει followers, όχι πολίτες. Υπάρχει διαφορά: ο πολίτης ρωτά “τι θα κάνεις για τη στέγαση;” ο follower ρωτά “θα κάνεις collab με τον τάδε;” Η πολιτική σκέψη αντικαθίσταται από parasocial πίστη — αγαπάω τον τύπο, άρα τον ψηφίζω.
3. Η Διαφάνεια Γίνεται Ψευδαίσθηση
Κανείς δεν νιώθει πιο “κοντά στον πολιτικό” από τότε που αυτός έβγαλε Instagram. Και κανείς δεν ήταν ποτέ πιο μακριά. Η αίσθηση proximity που δίνει η πλατφόρμα είναι κατασκευασμένη, φιλτραρισμένη, curated. Βλέπεις αυτό που θέλει να δεις. Ποτέ τι ψηφίζει στη Βουλή τα ξημερώματα.
4. Το Χτίσιμο Brand > Το Χτίσιμο Πολιτικής
Ένας πολιτικός που έχει μάθει να σκέφτεται ως influencer βλέπει κάθε κρίση ως content opportunity. Σεισμός; Stories με solidarity. Οικονομική κρίση; Reel με λιτότητα-aesthetic. Η πολιτική αντίδραση σχεδιάζεται πρώτα για την κάμερα και μετά για τους ανθρώπους.
5. Το Ερώτημα που Κανείς Δεν Τολμά να Πει Δυνατά: Δουλεύουν Καθόλου;
Υπάρχει μια ερώτηση που κυκλοφορεί σιωπηλά στα σχόλια, στις παρέες, στα τραπέζια: «Αυτός ο τύπος δουλεύει ή κάνει content;»
Και δεν είναι ερώτηση από κακία. Είναι ερώτηση από αριθμητική.
Αν ένας πολιτικός ανεβάζει καθημερινά 2-3 stories, 4-5 posts την εβδομάδα, κάνει Lives, απαντά σε DMs, συμμετέχει σε podcast, κάνει “αυθόρμητα” βίντεο από τη Βουλή, ποζάρει σε εκδηλώσεις και ταξιδεύει για “επικοινωνιακούς” λόγους — πότε ακριβώς διαβάζει νομοσχέδια;
Το content creation είναι δουλειά. Πλήρους απασχόλησης, μάλιστα. Οι επαγγελματίες influencers το ξέρουν αυτό πολύ καλά. Το πρόβλημα είναι ότι κάποιος πλήρωσε τον πολιτικό για να κάνει μια άλλη δουλειά — αυτή της εκπροσώπησης της κοινωνίας.
Ο κόσμος αρχίζει να βλέπει το pattern: φρου φρου και αρώματα δημοσιότητας, μηδέν αποτελέσματα. Ωραία αισθητική, ατμοσφαιρικά φίλτρα, inspiring quotes πάνω σε φωτογραφία με ηλιοβασίλεμα — και στο παρασκήνιο, νομοσχέδια που δεν διαβάστηκαν, συνεδριάσεις που παρακάμφθηκαν, πολίτες που δεν απαντήθηκαν.
Υπάρχει μάλιστα ένα άτυπο τεστ που αρχίζει να κάνει ο κόσμος μόνος του: «Αν έβγαζε το τηλέφωνο από τα χέρια του για έναν μήνα, τι θα έμενε;» Αν η απάντηση είναι “τίποτα αξιόλογο”, τότε η επικοινωνία δεν καλύπτει πολιτικό έργο — αντικαθιστά πολιτικό έργο.
Αυτό δεν είναι πλέον κυνισμός. Είναι μια λογική υποψία που έχει κερδίσει τη νομιμότητά της.
Αλλά Υπάρχει και η Άλλη Πλευρά
Θα ήταν ανέντιμο να μη δούμε και την άλλη πλευρά. Τα social media έχουν κάνει και κάτι καλό: έχουν εκδημοκρατίσει κάποιες πλατφόρμες επικοινωνίας. Νέοι πολιτικοί με λίγους πόρους μπορούν να φτάσουν κοινό που κάποτε ήταν προνόμιο των μεγάλων κομμάτων.
Επίσης, η ανάγκη για συχνή παρουσία αναγκάζει κάποιους πολιτικούς να εξηγούν τις θέσεις τους με απλά λόγια — κάτι που δεν ήταν κατ’ ανάγκην συνήθεια.
Το ζήτημα δεν είναι αν οι πολιτικοί πρέπει να είναι στα social media. Πρέπει. Το ζήτημα είναι με ποια λογική. Και αν τελικά ωφελείται ο λαός ή η τσέπη κάποιων επικοινωνιολόγων…
Τι Κάνουμε Εμείς;
Εδώ έρχεται η κρίσιμη παράμετρος που σπάνια συζητάμε: ο ρόλος μας ως κοινό.
Κάθε like σε ένα αδειανό reel πολιτικού είναι ψήφος για περισσότερο αδειανό περιεχόμενο. Κάθε share ενός συναισθηματικού story αντί για μια ανάλυση πολιτικής αποφάσεως λέει στον αλγόριθμο — και στον πολιτικό — τι θέλουμε.
Ορισμένες ερωτήσεις που αξίζει να θέτουμε:
- Ξέρω τι ψήφισε ο/η βουλευτής μου την τελευταία εβδομάδα;
- Ή μόνο τι έφαγε στο lunch;
- Έχω διαβάσει κάποιο πρόγραμμα ή έχω δει μόνο aesthetically pleasing infographics;
Ένας Κανόνας για το Μέλλον
Ο πολιτικός-influencer δεν είναι αναγκαστικά κακός πολιτικός. Μπορεί να είναι εξαιρετικός. Το πρόβλημα είναι όταν η πλατφόρμα καθορίζει την πολιτική αντί η πολιτική να χρησιμοποιεί την πλατφόρμα.
Η δημοκρατία χρειάζεται ενημερωμένους πολίτες, όχι engaged followers. Χρειάζεται λογοδοσία, όχι επικοινωνιακή αισθητική. Και, κάποιες φορές, χρειάζεται πολιτικούς που θα βάλουν το τηλέφωνο κάτω και θα κάνουν τη δουλειά τους χωρίς να τη φωτογραφίσουν.
Αν και παραδεχόμαστε: το ring light τους κάνει πολύ καλή φωτογραφία.