Η προφυλάκιση ανηλίκων δεν πρέπει να είναι η πρώτη αντίδραση — και σίγουρα όχι υπό την πίεση των ΜΜΕ. Αυτή η προσέγγιση δεν είναι «μαλακή» δικαιοσύνη, αλλά βασίζεται σε σκληρά επιστημονικά δεδομένα, νευροεπιστήμη και διεθνή πρότυπα.
1. Ο εγκέφαλός τους δεν έχει «ωριμάσει» ακόμα – Και αυτό δεν είναι δικαιολογία, είναι βιολογία
Ο εφηβικός εγκέφαλος είναι υπό κατασκευή. Το τμήμα που ελέγχει την παρόρμηση, την κρίση και τις μακροπρόθεσμες συνέπειες (προμετωπιαίος φλοιός) ωριμάζει μέχρι τα 23-25 χρόνια. Αντίθετα, το κέντρο της «αδρεναλίνης» και της επιρροής από φίλους είναι σε υπερδραστηριότητα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ανήλικοι δεν έχουν ευθύνη. Σημαίνει ότι έχουν μειωμένη καταλογισιμότητα σε σχέση με ενήλικες. Η φυλακή σε αυτή την ηλικία διακόπτει μια κρίσιμη φυσική διαδικασία ωρίμανσης.
2. Η φυλακή δεν «διορθώνει» – Συχνά χειροτερεύει τα πράγματα
Μελέτες από όλο τον κόσμο δείχνουν ότι οι ανήλικοι που προφυλακίζονται έχουν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά υποτροπής από όσους μπαίνουν σε κοινοτικά προγράμματα αποκατάστασης.
Μέσα στη φυλακή χάνουν σχολείο, οικογένεια και μέλλον, ενώ συχνά «μαθαίνουν» από πιο σκληρούς συγκρατούμενους. Αντίθετα, η θεραπεία, η εκπαίδευση και η οικογενειακή στήριξη μειώνουν δραστικά την επανάληψη της παραβατικότητας και κοστίζουν πολύ λιγότερο στο κράτος.
3. Ο διεθνής κανόνας: Φυλακή μόνο ως έσχατη λύση
Η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού είναι σαφής: Η στέρηση ελευθερίας για ανήλικους επιτρέπεται μόνο ως τελευταία επιλογή και για το ελάχιστο δυνατό διάστημα. Το ίδιο λένε και οι ευρωπαϊκές οδηγίες.
Δεν είναι τυχαίο. Η κοινωνία προστατεύεται καλύτερα όταν δίνουμε στα παιδιά δεύτερη ευκαιρία με ουσιαστική στήριξη, παρά όταν τα «πετάμε» στο σύστημα.
4. Η επικίνδυνη «δίκη» από τα ΜΜΕ
Όταν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης πιάνουν έναν σοκαριστικό εφήβο, δημιουργείται τεράστια πίεση για άμεση και σκληρή τιμωρία. Οι δικαστές και οι πολιτικοί καλούνται να αποφασίσουν γρήγορα για να «καθησυχάσουν» την κοινή γνώμη.
Αυτό οδηγεί σε βιαστικές προφυλακίσεις που μπορεί να καταστρέψουν μια ζωή που θα μπορούσε να αλλάξει. Η δικαιοσύνη πρέπει να κρίνει ατομικά, όχι με βάση την ένταση των τίτλων.
5. Τι δουλεύει πραγματικά;
- Αποκαταστατική δικαιοσύνη (restorative justice)
- Κοινοτικά προγράμματα, ψυχολογική στήριξη και εκπαίδευση
- Διαφοροποίηση (diversion) από το δικαστήριο για ήσσονος σημασίας αδικήματα
- Αυστηρή εποπτεία μόνο όταν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος
Συμπέρασμα
Η εύκολη και βιαστική προφυλάκιση ανηλίκων δεν κάνει την κοινωνία πιο ασφαλή. Την κάνει πιο ακριβή και πιο επικίνδυνη μακροπρόθεσμα.
Η σωστή δικαιοσύνη για ανήλικους είναι αυστηρή αλλά έξυπνη: προστατεύει την κοινωνία, σέβεται την επιστήμη και δίνει πραγματικές ευκαιρίες σε νέους ανθρώπους που ακόμα διαμορφώνονται. Τα ΜΜΕ οφείλουν να ενημερώνουν, όχι να δικάζουν.