Αθήνα, 12 Ιουνίου 2026 – Σήμερα η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη πολλών Αγίων, ανάμεσά τους δύο λιγότερο γνωστούς αλλά εξίσου σημαντικούς οσιομάρτυρες με στενούς δεσμούς με τον ελληνισμό του Πόντου και της Ηπείρου: τον Άγιο Νεομάρτυρα Ιωάννη τον Τραπεζούντιο (εν Ασπροκάστρω αθλήσαντα) και τον Άγιο Οσιομάρτυρα Παύλο τον εξ Ιωαννίνων. Οι ιστορίες τους, γεμάτες πίστη, θάρρος και θυσία, φωτίζουν την εποχή της οθωμανικής κυριαρχίας και υπενθυμίζουν την πνευματική κληρονομιά των περιοχών αυτών.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Τραπεζούντιος: Ο λόγιος πρόκριτος που αρνήθηκε πλούτη και αξιώματα
Ο Άγιος Ιωάννης καταγόταν από την Τραπεζούντα του Πόντου και ήταν γνωστός ως λόγιος, πρόκριτος και βαθιά ευσεβής Χριστιανός. Ασχολούμενος με το εμπόριο, επιβιβάστηκε σε τουρκικό πλοίο για εμπορικές δουλειές. Η έντονη ευσέβειά του (προσευχή, νηστεία, ελεημοσύνη) προκάλεσε τον φθόνο του πλοιάρχου, ο οποίος προσπάθησε να τον προσηλυτίσει στο Ισλάμ μέσω θρησκευτικών συζητήσεων. Ο Ιωάννης, καλά γνώστης των Γραφών, τον νίκησε σε όλες τις συζητήσεις.
Στο Άκκερμαν (Ασπρόκαστρο, σημερινό Bilhorod-Dnistrovskyi στην Ουκρανία), ο πλοίαρχος τον συκοφάντησε στον Τούρκο ηγεμόνα ότι δήθεν είχε υποσχεθεί να αλλαξοπιστήσει. Ο ηγεμόνας προσπάθησε πρώτα με κολακείες και υποσχέσεις πλούτων να τον μεταπείσει. Ο Άγιος όμως ομολόγησε με θάρρος: «Ήμουν, είμαι και θα παραμείνω Χριστιανός».
Ακολούθησαν φρικτά βασανιστήρια: μαστίγωση μέχρι να φανούν τα εντόσθιά του, σέρσιμο από άγριο άλογο στους δρόμους της πόλης. Καθώς περνούσε από την εβραϊκή συνοικία, ένας από τους παρευρισκόμενους του έκοψε το κεφάλι. Το μαρτύριό του τοποθετείται στις 12 Ιουνίου 1492 (κατά άλλες πηγές νωρίτερα). Το λείψανό του θαυματούργησε, μεταφέρθηκε αργότερα στη Σουτζάβα της Μολδαβίας και αλλού, ενώ η μνήμη του τιμάται ιδιαίτερα στον Πόντο.
Ο Άγιος Παύλος ο Οσιομάρτυρας εξ Ιωαννίνων: Από τα Γιάννενα στο Άγιο Όρος και το μαρτύριο
Λιγότερο γνωστός είναι ο Άγιος Παύλος ο νέος Οσιομάρτυρας από τα Ιωάννινα. Γεννήθηκε στα τέλη του 18ου αιώνα στα Ιωάννινα με κοσμικό όνομα Πέτρος. Ορφανός από πατέρα σε μικρή ηλικία, διδάχθηκε γράμματα στο Ελληνικό Σχολείο του Μπαλάνου και ήταν φιλακόλουθος, συμμετέχοντας ενεργά στην εκκλησιαστική ζωή.
Μέσω της κυρά-Βασιλικής (ευνοουμένης του Αλή Πασά), ήρθε σε επαφή με μοναχούς της Μονής Κωνσταμονίτου του Αγίου Όρους. Τους ακολούθησε, εκάρη μοναχός με το όνομα Παύλος και έζησε ασκητικά. Στο πλαίσιο των ταραχών της εποχής (1820s), οδηγήθηκε σε μαρτύριο για την πίστη του, εντασσόμενος στη χορεία των Νεομαρτύρων που ενίσχυσαν τον Ελληνισμό κατά την προεπαναστατική περίοδο. Το μαρτύριό του τοποθετείται γύρω στο 1824.
Κοινή κληρονομιά πίστης και αντίστασης
Και οι δύο αυτοί οσιομάρτυρες, από διαφορετικές περιοχές αλλά με κοινή πορεία θυσίας, εκπροσωπούν την πνευματική αντοχή του Γένους υπό δουλεία. Ο Ιωάννης από την Τραπεζούντα συμβολίζει την ποντιακή ευγένεια και λόγια παράδοση, ενώ ο Παύλος από τα Ιωάννινα την ηπειρώτικη μοναστική κληρονομιά και την αφοσίωση στο Άγιο Όρος.
Σήμερα, που η μνήμη τους τιμάται, η Εκκλησία μας καλεί σε μίμηση της πίστης τους: σταθερότητα, θάρρος και ελπίδα. Οι ιστορίες αυτές, που δεν είναι από τις πιο διαδεδομένες, αξίζουν να γνωστοποιηθούν ευρύτερα ως φάροι για τις νέες γενιές.