Ήταν νύχτα Σαββάτου του Λαζάρου, 10 Απριλίου 1826. Το Μεσολόγγι, η «Ιερή Πόλη», στέναζε κάτω από έναν ολόκληρο χρόνο πολιορκίας. Πείνα, λιμός, ασθένειες. Οι πολιορκημένοι – μαχητές, γυναίκες, παιδιά, γέροντες – είχαν φάει ακόμα και δέρματα και χόρτα. Αντί να παραδοθούν, αποφάσισαν την Έξοδο. Τη νύχτα που θα ξημέρωνε Κυριακή των Βαΐων, θα έσπαγαν τον κλοιό ή θα πέθαιναν ελεύθεροι.
Ανάμεσά τους, μια νεαρή Μεσολογγίτισσα, 28 χρονών. Η Τασούλα, κόρη του καπετάν Φίλιου, ενός Φιλικού και γενναίου καραβοκύρη. Από μικρή, ο πατέρας της την είχε μάθει να πολεμάει δίπλα στους άνδρες. Εκείνη τη μοιραία νύχτα, η Τασούλα δεν δίστασε. Φόρεσε ανδρική πολεμική ενδυμασία – φουστανέλα, γιλέκο, σκούφο – έκρυψε πάνω της το φυλαχτό της, πήρε βαρύ σπαθί στο ένα χέρι και πιστόλι στο άλλο. Στάθηκε δίπλα στον πατέρα της, στην πρώτη γραμμή.
Η Έξοδος ξεκίνησε με σιωπή και προσευχή. Τρία σώματα μαχητών, γυναικόπαιδα στη μέση. Η νύχτα γέμισε καπνό, κραυγές, σπαθιά και τουφεκιές. Η Τασούλα πολεμούσε σαν λιοντάρι. Δίπλα της, ο πατέρας της έπεσε ηρωικά. Εκείνη δεν σταμάτησε. Συνέχισε να κόβει δρόμο μέσα στην αντάρα, μέσα στον χαλασμό. Ήταν μία από τις ελάχιστες γυναίκες που επέζησαν.
Μετά την τραγική εκείνη νύχτα, η Τασούλα παντρεύτηκε τον Σπύρο Γυφτογιάννη, έναν ακόμα γενναίο αγωνιστή που γνώρισε μέσα στον καπνό της μάχης. Έζησε μια ήσυχη ζωή, αλλά ποτέ δεν ξέχασε. Φύλαξε την πολεμική της ενδυμασία σαν ιερό κειμήλιο – το ίδιο φουστανέλα και γιλέκο που φόρεσε την Κυριακή των Βαΐων του 1826.
Πέθανε το καλοκαίρι του 1880, σε ηλικία 82 ετών. Λίγο πριν το τέλος, φώναξε τους δικούς της: «Θέλω να με θάψετε με την φουστανέλα μου». Και έτσι έγινε. Έφυγε όπως πολέμησε – με αξιοπρέπεια και περηφάνια.
Χρόνια αργότερα, ο νεαρός Κωστής Παλαμάς, που είχε ακούσει τις αφηγήσεις της, έγραψε γι’ αυτήν το ποίημα «Τα νιάτα της γιαγιάς» – μια μπαλάντα 293 στίχων που μεταφράστηκε στα αγγλικά και ενθουσίασε ακόμα και τον Όσκαρ Ουάιλντ. Μέσα στους στίχους του, η Τασούλα ζωντανεύει: η κοπέλα που ντύθηκε άνδρας, που πολέμησε για την ελευθερία, που κράτησε την ψυχή της άσβεστη.
Δεν είναι απλώς μια ηρωίδα. Είναι η ψυχή του Μεσολογγίου. Μια γυναίκα που διάλεξε τον θάνατο αντί τη σκλαβιά, που κράτησε τη φουστανέλα της μέχρι την τελευταία της πνοή. Και σήμερα, η προτομή της στο Μεσολόγγι μας θυμίζει: η ελληνική ψυχή δεν σκύβει. Ποτέ.
Η Τασούλα Γυφτογιάννη. Μία από τις ελάχιστες που γύρισαν από την Έξοδο. Αλλά η φλόγα της καίει ακόμα. 🇬🇷
