Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, μια από τις κορυφαίες βυζαντινολόγους του 20ού και 21ου αιώνα, έφυγε από τη ζωή στις 16 Φεβρουαρίου 2026, σε ηλικία 99 ετών (γεννημένη στις 29 Αυγούστου 1926 στην Αθήνα). Η είδηση της απώλειάς της προκάλεσε βαθύ πένθος στον ακαδημαϊκό και πνευματικό κόσμο της Ελλάδας και της Ευρώπης, καθώς υπήρξε όχι μόνο πρωτοπόρος ερευνήτρια, αλλά και σύμβολο γυναικείας χειραφέτησης στην ανώτατη εκπαίδευση.
Γεννημένη σε μια εποχή μεγάλων αναταράξεων, η Ελένη Γλύκατζη σπούδασε Ιστορία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και συνέχισε τις μεταπτυχιακές της σπουδές στο Παρίσι, όπου εγκαταστάθηκε μόνιμα από το 1955. Εκεί, υπό την καθοδήγηση του μεγάλου βυζαντινολόγου Paul Lemerle, ανέπτυξε μια εμβληματική πορεία. Το 1976 έγραψε ιστορία γινόμενη η πρώτη γυναίκα Πρύτανης στην 700ετή ιστορία του Πανεπιστημίου της Σορβόνης – ένα επίτευγμα που άνοιξε δρόμους για γενιές γυναικών στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Αργότερα διετέλεσε Πρύτανης του Πανεπιστημίου Paris I – Panthéon-Sorbonne και Πρόεδρος του Κέντρου Georges Pompidou.
Η επιστημονική της συνεισφορά είναι τεράστια. Ειδικεύτηκε στη βυζαντινή ιστορία, ιδιαίτερα σε θέματα ιδεολογίας, θεσμών, ναυτικής δύναμης και πολιτιστικής συνέχειας. Βιβλία της όπως «Το Βυζάντιο και η θάλασσα», «Η πολιτική ιδεολογία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας» και «Η Αυτοκρατορία σε εξέγερση» παραμένουν βασικές αναφορές. Υποστήριζε με πάθος ότι το Βυζάντιο δεν ήταν «σκοτεινοί αιώνες», αλλά μια ζωντανή, οικουμενική συνέχεια του ελληνικού πολιτισμού, που γέφυρωσε την αρχαιότητα με τη νεότερη εποχή.
Παρά την παραμονή της στη Γαλλία, παρέμεινε βαθιά συνδεδεμένη με την Ελλάδα. Συμμετείχε ενεργά σε δημόσιες συζητήσεις, υπερασπίστηκε την ελληνική ταυτότητα και την ιστορική αλήθεια, ενώ μέχρι τα τελευταία χρόνια διατηρούσε ζωντανή παρουσία με διαλέξεις και συνεντεύξεις. Το 2025, λίγους μήνες πριν, τιμήθηκε σε εκδήλωση στο Ίδρυμα Γουλανδρή για το έργο της.
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ ενσάρκωνε το μότο που συχνά επαναλάμβανε: «Με τα μάτια στον ουρανό και τα πόδια στη γη, κυνήγα αδιάκοπα το όνειρό σου». Ήταν μια οικουμενική Ελληνίδα: γυναίκα, επιστήμονας, δασκάλα, που τίμησε την πατρίδα της σε όλο τον κόσμο.
Η κληρονομιά της παραμένει ζωντανή στα βιβλία της, στους μαθητές της και σε όσους εμπνεύστηκαν από το ήθος και το πάθος της για τη γνώση. Ας είναι αιωνία η μνήμη της.
