Η Μεγάλη Πυραμίδα του Χέοπα (ή Κούφου) στη Γκίζα, ένα από τα Επτά Θαύματα του Αρχαίου Κόσμου, εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα αινίγματα της αρχαιολογίας. Πώς κατάφεραν οι Αιγύπτιοι της 4ης Δυναστείας, πριν από περίπου 4.500 χρόνια, να ανυψώσουν εκατομμύρια πέτρινους ογκόλιθους – μερικούς βάρους έως 60 τόνων – σε ύψος 146 μέτρων, ολοκληρώνοντας το έργο σε μόλις 20 χρόνια; Μια νέα μελέτη, δημοσιευμένη στο επιστημονικό περιοδικό npj Heritage Science της Nature, προτείνει μια ριζοσπαστική λύση: ένα εσωτερικό σύστημα τροχαλιών με αντίβαρα που ολισθαίνουν σε εσωτερικές ράμπες, επιτρέποντας την κατασκευή “από μέσα προς τα έξω”. Ο συγγραφέας, Simon Andreas Scheuring, ερευνητής από το Weill Cornell Medicine της Νέας Υόρκης, βασίζεται σε φυσική, αρχιτεκτονική ανάλυση και αρχαιολογικά ευρήματα για να αμφισβητήσει τις παραδοσιακές θεωρίες των εξωτερικών ραμπών.
Το Πρόβλημα με τις Παραδοσιακές Θεωρίες
Οι κλασικές εξηγήσεις βασίζονται σε εξωτερικές ράμπες, όπου οι εργάτες έσερναν ογκόλιθους με έλκηθρα σε κεκλιμένα επίπεδα. Ωστόσο, όπως εξηγεί ο Scheuring, αυτό το μοντέλο αντιμετωπίζει σοβαρά εμπόδια: Για να ανυψωθούν 2,3 εκατομμύρια ογκόλιθοι (μέσου βάρους 2,5 τόνων), θα έπρεπε να τοποθετείται ένας κάθε 1-3 λεπτά, κάτι αδύνατο με μακριές ράμπες μήκους έως 1,5 χιλιομέτρων – χωρίς ίχνη τέτοιων κατασκευών στο οροπέδιο της Γκίζας. Επιπλέον, η τριβή σε λασπωμένες ράμπες (συντελεστής τριβής ~0,6) θα απαιτούσε τεράστια δύναμη, ενώ οι σπειροειδείς ράμπες θα προκαλούσαν καθυστερήσεις στις γωνίες.
Αντίθετα, η νέα θεωρία προτείνει ότι η πυραμίδα χτίστηκε χρησιμοποιώντας εσωτερικές δομές ως λειτουργικά μέρη ενός “μηχανήματος” κατασκευής. Αυτό εξηγεί και περίεργα χαρακτηριστικά, όπως η ακανόνιστη εσωτερική τοιχοποιία, τα κενά (voids) που ανακαλύφθηκαν πρόσφατα με μουόνια, η κοίλανση των πλευρών και η κεντρική αυλάκωση (furrow) στις όψεις.
Τι Ακριβώς Προτείνει η Μελέτη;
Ο Scheuring υποστηρίζει ότι οι Αιγύπτιοι χρησιμοποιούσαν “τροχαλιοειδή συστήματα” (pulley-like systems) τροφοδοτούμενα από αντίβαρα που ολισθαίνουν σε κεκλιμένες ράμπες. Κύρια στοιχεία:
- Εσωτερικές Ράμπες (Sliding-Ramps): Η Μεγάλη Στοά (Grand Gallery) και η Ανοδική Διάβαση (Ascending Passage) σχηματίζουν μια συνεχή ράμπα με κλίση 26,5° (1:2). Αυτή η κλίση είναι ιδανική: Παρέχει δύναμη ολίσθησης ~0,44 mg (όπου m είναι η μάζα, g η βαρύτητα), ενώ η τριβή σε ξύλινα έλκηθρα είναι χαμηλή (0,18 mg). Η Καθοδική Διάβαση (Descending Passage) χρησιμοποιήθηκε για τις εξωτερικές όψεις.
- Σύστημα Τροχαλιών (Pulley System): Ο Προθάλαμος (Antechamber) κοντά στον Θάλαμο του Βασιλιά δεν ήταν “πύλη” (portcullis), αλλά σταθμός τροχαλίας με 4 αυλάκια για σχοινιά και ξύλινα δοκάρια. Σε “γρανάζι 2” (gear 2), η δύναμη μειώνεται στο μισό, επιτρέποντας την ανύψωση 60 τόνων με λιγότερη προσπάθεια. Για βαρύτερα φορτία, “γρανάζι 4” διπλασιάζει την απόσταση έλξης αλλά μειώνει τη δύναμη.
- Αντίβαρα (Counterweights): Γρανιτένιες πλάκες με τρύπες (ευρήματα από το 1900) ολισθαίνουν κάτω από τις ράμπες, παράγοντας δύναμη για ανύψωση. Κύκλοι: “Κοινός” (μόνιμα αντίβαρα), “Ανύψωσης” (εξαγωγή από όψεις) και “Ανταλλαγής” (χρήση ογκόλιθων ως αντίβαρων, καθαρή κέρδος 1 ογκόλιθος ανά 2).
Η κατασκευή ξεκινούσε από το κέντρο (σημείο διακλάδωσης διαβάσεων), με τον πυρήνα να χτίζεται προς τα μέσα και το μανδύα προς τα έξω σε 15 βήματα. Αυτό εξηγεί τα κενά όπως το “Μεγάλο Κενό” (Big Void) πάνω από τη Μεγάλη Στοά ως ανώτερη ράμπα, και την κοίλανση ως “ουλές” από ράμπες πρόσβασης.
Επιστημονικά Στοιχεία και Αποδείξεις
Η μελέτη βασίζεται σε:
- Φυσική: Υπολογισμοί δυνάμεων δείχνουν ότι το σύστημα είναι ενεργειακά αποδοτικό, μειώνοντας τριβή και επιτρέποντας γρήγορους κύκλους.
- Αρχαιολογία: Αυλάκια στη Μεγάλη Στοά για δοκάρια, σκληρυμένες επιφάνειες δαπέδων από επαναλαμβανόμενη κίνηση, ακανόνιστες πλήρωσεις (άμμος, χαλίκια), μικροβαρυμετρικές ανωμαλίες και κενά από σάρωση μουονίων (ScanPyramids project).
- Ιστορικά: Ο Ηρόδοτος αναφέρει “μηχανές” και ολοκλήρωση από πάνω, που ταιριάζει με το μοντέλο.
Η θεωρία προβλέπει περαιτέρω κενά στις όψεις σε ύψη ~69-75 μέτρων, δοκιμάσιμα με νέες σαρώσεις.
Συζήτηση και Επιπτώσεις
Παρά την καινοτομία, η θεωρία δεν είναι “μαγική” – βασίζεται σε γνωστά εργαλεία της εποχής, όπως σχοινιά και ξύλινα έλκηθρα. Αμφισβητεί την ιδέα των “απλών” Αιγυπτίων μηχανικών, δείχνοντας προχωρημένη μηχανική. Εφημερίδες όπως η Daily Mail έχουν αναδείξει τη φθορά στις επιφάνειες ως απόδειξη βαριάς χρήσης, όχι απλής κυκλοφορίας. Αν επιβεβαιωθεί, θα αλλάξει την κατανόησή μας για άλλες πυραμίδες και μνημεία.
Η μελέτη, δημοσιευμένη τον Σεπτέμβριο 2025, είναι ανοιχτής πρόσβασης και προκαλεί συζήτηση στην επιστημονική κοινότητα. Μένει να δούμε αν νέες έρευνες θα επιβεβαιώσουν αυτό το “εσωτερικό μηχάνημα” που έκανε την πυραμίδα να “χτίζεται μόνη της”.
