«Ακόμα και στον ύπνο μου, στα όνειρά μου, βλέπω μουσική…»
Αυτή η φράση αποκαλύπτει το μυστικό του τρόπου που ο Βασίλης Τσιτσάνης δημιουργούσε. Μουσική που γεννιόταν πριν καν γραφτεί σε χαρτί, μελωδίες που ξεπηδούσαν μέσα από όνειρα, αλλά και από την καθημερινή επαφή με την ζωή της Ελλάδας του 20ού αιώνα. Ο Τσιτσάνης δεν ήταν μόνο ένας σπουδαίος συνθέτης και τραγουδιστής· ήταν μια προσωπικότητα που σημάδεψε το ρεμπέτικο και το λαϊκό τραγούδι, καθιστώντας τον έναν από τους μεγαλύτερους μουσικούς της χώρας.
Γεννημένος στα Τρίκαλα στις 18 Ιανουαρίου 1915, από Ηπειρώτες γονείς που κατέβηκαν από τα Άγραφα, ο Τσιτσάνης ήταν αυτοδίδακτος στη μουσική. Από παιδί έμαθε να παίζει μαντολίνο και μπουζούκι, καλλιεργώντας το ταλέντο του μέσα από προσωπική πειθαρχία και ανεξάντλητη περιέργεια. Στα 25 του χρόνια, το 1940, κατέβηκε στην Αθήνα αναζητώντας μια καλύτερη ζωή — και η μουσική του πορεία μόλις άρχιζε.
Η Θεσσαλονίκη έγινε ο πρώτος μεγάλος σταθμός της δημιουργίας του, όπου για τέσσερα χρόνια (1944–1946) διατηρούσε το διάσημο «Ουζερί ο Τσιτσάνης». Εκεί γράφτηκαν μερικά από τα πιο αγαπημένα τραγούδια του, όπως η «Συννεφιασμένη Κυριακή», που ηχογραφήθηκαν μετά το τέλος του πολέμου. Το παίξιμό του στο μπουζούκι ήταν μοναδικό, επηρεασμένο από τους Βαγγέλη Παπάζογλου και Μάρκο Βαμβακάρη, αλλά με μια προσωπική τεχνική που του χάριζε μοναδική ταυτότητα.
Η προσωπική του ζωή ήταν γεμάτη χρώμα και συναισθήματα. Το 1942 παντρεύτηκε τη Ζωή Σαμαρά και απέκτησε δύο παιδιά, τη Βικτώρια και τον Κώστα. Παράλληλα, η καλλιτεχνική του πορεία συνέχισε να διαγράφεται με επιτυχία στην Αθήνα, όπου συνεργάστηκε με τραγουδίστριες όπως η Σωτηρία Μπέλλου, η Ιωάννα Γεωργακοπούλου και η Μαρίκα Νίνου. Η Μπέλλου έγινε για εκείνον συνεργάτιδα και φίλη, και η φωνή της ανέδειξε πλήρως τη μουσική του.
Ο Τσιτσάνης ήταν επίσης αναγνωρισμένος για την κοινωνική του αίσθηση και το πάθος του για το λαϊκό τραγούδι. «Έβγαλε το λαϊκό τραγούδι από τα όρια του περιθωρίου», λέει ο μουσικολόγος Λάμπρος Λιάβας, και όντως, μέσα από τον συνδυασμό αρμονιών, δεύτερων και τρίτων φωνών και εκλεπτυσμένης ενορχήστρωσης, κατάφερε να φέρει το ρεμπέτικο στην καρδιά της ελληνικής κοινωνίας.
Τα μπουζουκτσίδικα και τα κέντρα διασκέδασης, όπως το «Χάραμα», αποτέλεσαν για εκείνον πηγή έμπνευσης, αλλά και χώρο δημιουργίας και πειραματισμού. Μέσα από τις καθημερινές συναναστροφές με μουσικούς, θαμώνες και φίλους, η μουσική του εξελισσόταν, γινόταν ζωντανή και πραγματική, μια μουσική που δεν γεννιόταν μόνο από χαρτί και μελάνι, αλλά από την αλληλεπίδραση με τον κόσμο γύρω του.
Η δισκογραφία του, από τα πρώτα ρεμπέτικα τραγούδια της δεκαετίας του 1930 μέχρι τις μεταπολεμικές δημιουργίες, αποτυπώνει μια διαδρομή που είναι ταυτόχρονα προσωπική και συλλογική. Κάθε κομμάτι του, κάθε στίχος και κάθε μελωδία αφηγείται μια ιστορία της Ελλάδας και του λαϊκού της πολιτισμού, μέσα από τα μάτια ενός μουσικού που πίστευε ότι η μουσική πρέπει να αγγίζει την ψυχή.
Ο Βασίλης Τσιτσάνης απεβίωσε στις 18 Ιανουαρίου 1984, την ημέρα των 69ων γενεθλίων του, αφήνοντας πίσω του ένα έργο αθάνατο, που εξακολουθεί να εμπνέει και να συγκινεί. Ο Δήμος Γλυφάδας, τα Τρίκαλα και πλήθος άλλων πόλεων έχουν τιμήσει το όνομά του, ενώ το Μουσείο Τσιτσάνη στα Τρίκαλα αποτελεί μνημείο μιας μουσικής κληρονομιάς που δεν ξεχνιέται.
Η μουσική του Τσιτσάνη ζει ακόμα, και κάθε φορά που ακούγεται ένα μπουζούκι να παίζει τα τραγούδια του, θυμίζει αυτά τα λόγια που ίσως ποτέ δεν έπαψαν να τον οδηγούν:
«Ακόμα και στον ύπνο μου, στα όνειρά μου, βλέπω μουσική. Μερικά από τα καλύτερα τραγούδια μου, πριν τα γράψω τα είχα ονειρευτεί.»
Ένας άνθρωπος που έκανε τη μουσική του όνειρο, και το όνειρό του πραγματικότητα για όλη την Ελλάδα.
