Η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (ΙΨΔ, ή OCD στα αγγλικά) είναι μια σοβαρή, χρόνια ψυχική διαταραχή που επηρεάζει περίπου 2-3% του πληθυσμού παγκοσμίως, με μέση έναρξη γύρω στα 19-20 χρόνια. Χαρακτηρίζεται από εμμονές (ανεπιθύμητες, επίμονες σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις που προκαλούν έντονο άγχος) και καταναγκασμούς (επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές ή νοητικές πράξεις που γίνονται για να μειωθεί αυτό το άγχος, αλλά μόνο προσωρινά).
Παρά την ύπαρξη αποτελεσματικών θεραπειών, η ΙΨΔ παραμένει μία από τις πιο παρεξηγημένες διαταραχές. Ας δούμε τους πιο συχνούς μύθους και τις πραγματικές αλήθειες, βασισμένοι σε έγκυρες πηγές όπως ο Διεθνής Οργανισμός ΙΨΔ (IOCDF), το NIMH, το Mayo Clinic και πρόσφατες ελληνικές δημοσιεύσεις (2024-2025).
Μύθος 1: «Όλοι είμαστε λίγο ΙΨΔ – είναι απλά τελειομανία ή υπερβολική καθαριότητα»
Αλήθεια: Η ΙΨΔ δεν είναι απλή συνήθεια, προτίμηση ή χαρακτηριστικό προσωπικότητας. Πρόκειται για νευροβιολογική διαταραχή που προκαλεί έντονο, παράλογο άγχος και διαταράσσει σοβαρά την καθημερινότητα (πάνω από 1 ώρα την ημέρα σε σκέψεις/πράξεις). Πολλοί με ΙΨΔ δεν έχουν καν σχέση με καθαριότητα – μπορεί να αφορούν φόβους βλάβης, αμφιβολίες, θρησκευτικές/σεξουαλικές σκέψεις ή συμμετρία, χωρίς να φαίνονται εξωτερικά.
Μύθος 2: «Οι άνθρωποι με ΙΨΔ είναι απλά υπερβολικά καθαροί ή οργανωμένοι – είναι θετικό χαρακτηριστικό»
Αλήθεια: Η ΙΨΔ δεν συνδέεται απαραίτητα με τελειομανία. Οι καταναγκασμοί δεν είναι επιλογή για «όλα να είναι τέλεια», αλλά αναγκαστικές πράξεις για να αποφευχθεί κάτι τρομερό που φοβάται το άτομο (π.χ. «αν δεν ελέγξω 20 φορές την πόρτα, θα γίνει κακό»). Η σύγχυση με την Ιδεοψυχαναγκαστική Προσωπικότητα (OCPD) είναι συχνή – η OCPD αφορά υπερβολική εμμονή με τάξη χωρίς το έντονο άγχος της ΙΨΔ.
Μύθος 3: «Μπορούν απλά να σταματήσουν αν προσπαθήσουν αρκετά»
Αλήθεια: Οι καταναγκασμοί δεν είναι εθελούσιες συνήθειες. Το άτομο γνωρίζει συνήθως ότι είναι παράλογοι, αλλά η προσπάθεια να τους σταματήσει αυξάνει το άγχος δραματικά. Χωρίς θεραπεία, η διαταραχή μπορεί να γίνει εξουθενωτική ή ακόμα και αναπηρική.
Μύθος 4: «Η ΙΨΔ είναι σπάνια και δεν θεραπεύεται»
Αλήθεια: Είναι συχνή (1 στα 40 ενήλικες περίπου) και θεραπεύσιμη σε μεγάλο βαθμό. Η πιο αποτελεσματική θεραπεία είναι η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία με Έκθεση και Πρόληψη Απόκρισης (ERP) – με ποσοστά βελτίωσης έως 80% σε πολλές μελέτες. Συνδυάζεται συχνά με φάρμακα (SSRIs όπως σεροτονίνη). Πρόσφατες μελέτες (2022-2025) δείχνουν ότι και το mindfulness βοηθάει ισόποσα σε ορισμένες περιπτώσεις.
Μύθος 5: «Είναι απλά άγχος ή φόβος – όχι πραγματική ασθένεια»
Αλήθεια: Η ΙΨΔ έχει νευροβιολογική βάση (προβλήματα σε κυκλώματα του εγκεφάλου, σεροτονίνη κ.λπ.), γενετικούς παράγοντες και δεν είναι «απλή υπερβολή». Δεν είναι επιλογή, ούτε αδυναμία χαρακτήρα.
Συμπέρασμα: Η Κατανόηση Βοηθάει την Ανάκαμψη
Η ΙΨΔ δεν είναι αδυναμία, ούτε «τρέλα» – είναι μια πραγματική, αντιμετωπίσιμη κατάσταση. Αν εσύ ή κάποιος δικός σου βιώνει τέτοια συμπτώματα, μην καθυστερείς: η έγκαιρη βοήθεια από ειδικό (ψυχίατρο ή ψυχολόγο με εμπειρία σε ΙΨΔ) μπορεί να αλλάξει δραστικά τη ζωή. Στην Ελλάδα, μπορείς να απευθυνθείς σε δημόσιες δομές ψυχικής υγείας, ιδιώτες ειδικούς ή οργανώσεις όπως η Ελληνική Εταιρεία Έρευνας της Συμπεριφοράς.
Προτεινόμενα Βίντεο στο YouTube για να Καταλάβεις Καλύτερα (εύκολα κατανοητά, ακόμα και στα αγγλικά):Τι είναι πραγματικά η ΙΨΔ; (IOCDF – εξήγηση μύθων)
