Σαν σήμερα, 11 Ιανουαρίου 1989, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής – ο ιδρυτής της Νέας Δημοκρατίας και «Εθνάρχης» – έκανε μια δήλωση που έμεινε χαραγμένη στην πολιτική ιστορία της Ελλάδας. Απαντώντας σε ερώτηση για τις πρωτοφανείς πολιτικές εξελίξεις της εποχής, δήλωσε:
«Τα πρωτοφανή γεγονότα που σημειώνονται τον τελευταίο καιρό δημιουργούν την εντύπωση ότι η Ελλάς μετεβλήθη σε απέραντο φρενοκομείο».
Η φράση αυτή, λιτή αλλά καυστική, αποτυπώνει το κλίμα ακραίας πόλωσης και πολιτικής αναταραχής που επικρατούσε τότε.
Το πολιτικό πλαίσιο
Το 1989 ήταν χρονιά βαθιάς κρίσης για την Ελλάδα. Το σκάνδαλο Κοσκωτά – ένα από τα μεγαλύτερα πολιτικο-οικονομικά σκάνδαλα της μεταπολίτευσης – είχε ξεσπάσει από τα μέσα του 1988 και κυριαρχούσε στην επικαιρότητα. Εμπλέκονταν υψηλά στελέχη του ΠΑΣΟΚ, τράπεζες, πολιτικοί και επιχειρηματίες, ενώ η κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου βρισκόταν υπό τεράστια πίεση.
Η σύγκρουση μεταξύ ΠΑΣΟΚ και Νέας Δημοκρατίας (υπό τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη) είχε φτάσει σε πρωτοφανή επίπεδα:
- Ακραία πόλωση στη Βουλή,
- Κατηγορίες για διαφθορά και κατασκοπεία,
- Προεκλογική ατμόσφαιρα πριν τις εκλογές του Ιουνίου 1989.
Ο Καραμανλής, που είχε αποσυρθεί από την ενεργό πολιτική μετά την προεδρία του (1980-1985) και ζούσε απομονωμένος στην Πολιτεία, κλήθηκε να σχολιάσει την κατάσταση. Η απάντησή του ήταν χαρακτηριστική του ύφους του: σύντομη, δωρική και αμείλικτη.
Γιατί έμεινε στην ιστορία;
Η φράση χρησιμοποιήθηκε – και χρησιμοποιείται ακόμα – κάθε φορά που η πολιτική ζωή της χώρας φαίνεται χαοτική, διχαστική ή παράλογη. Από τότε μέχρι σήμερα, έχει γίνει σύμβολο κριτικής για τις παθογένειες του πολιτικού συστήματος.
Ο ίδιος ο Καραμανλής, πάντως, κράτησε αποστάσεις από τις ακραίες κινήσεις της εποχής: διαφώνησε με την παραπομπή του Ανδρέα Παπανδρέου στο Ειδικό Δικαστήριο (θεωρώντας ότι «έναν τέως πρωθυπουργό δεν τον στέλνεις φυλακή, τον στέλνεις σπίτι του») και παρέμεινε μακριά από το σκάνδαλο.
Η δήλωση του 11 Ιανουαρίου 1989 παραμένει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά αποφθέγματα της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής – μια υπενθύμιση ότι η πόλωση και η κρίση δεν είναι καινούργια φαινόμενα. Και δυστυχώς, πολλοί λένε ότι παραμένει επίκαιρη… ακόμα και 37 χρόνια μετά.