Μια σημαντική νέα έρευνα από το Leibniz Institute on Aging – Fritz Lipmann Institute (FLI) στη Γερμανία, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Τορίνο, αποκαλύπτει έναν «κρυφό μηχανισμό γήρανσης» στο έντερο που συνδέεται άμεσα με τον αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου. Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Nature Aging (Νοέμβριος 2025), δείχνει ότι τα βλαστοκύτταρα του εντέρου συσσωρεύουν επιγενετικές αλλαγές (epigenetic drift) με την πάροδο του χρόνου, δημιουργώντας ένα μοτίβο που ονομάζεται ACCA drift (Aging- and Colon Cancer-Associated drift). Αυτό το μοτίβο εμφανίζεται όχι μόνο σε γηρασμένα έντερα, αλλά και σε σχεδόν όλα τα δείγματα καρκίνου του παχέος εντέρου.
Τι Είναι το ACCA Drift και Πώς Λειτουργεί;
Το έντερο ανανεώνεται ταχύτατα – κάθε λίγες μέρες παράγονται νέα κύτταρα από βλαστοκύτταρα στα κρύπτες (μικρές δομές του εντερικού τοιχώματος). Με την ηλικία, όμως, συσσωρεύονται χημικές ετικέτες (μεθυλιώσεις DNA) στα γονίδια, λειτουργώντας σαν «διακόπτες» που σβήνουν σημαντικά γονίδια. Αυτό δεν γίνεται τυχαία, αλλά ακολουθεί ένα συγκεκριμένο μοτίβο ACCA drift, που γίνεται πιο έντονο όσο μεγαλώνουμε.
- Τα πιο επηρεαζόμενα γονίδια σχετίζονται με την Wnt signaling pathway, που ρυθμίζει την ανανέωση του εντερικού τοιχώματος.
- Το αποτέλεσμα: Το έντερο γίνεται «μωσαϊκό» από υγιείς και γηρασμένες κρύπτες. Οι γηρασμένες περιοχές μεγαλώνουν με τον χρόνο (μέσω διαίρεσης κρυπτών) και γίνονται πιο ευάλωτες σε βλάβες και καρκίνο.
Οι Αιτίες: Σίδηρος, Φλεγμονή και Wnt
Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Prof. Francesco Neri (πρώην στο FLI, τώρα στο Πανεπιστήμιο Τορίνο) και την Dr. Anna Krepelova, εντόπισαν τρεις βασικούς «επιταχυντές»:
- Μείωση σιδήρου (iron imbalance): Τα κύτταρα παίρνουν λιγότερο σίδηρο (II), που χρειάζεται τα ένζυμα TET για να αφαιρούν υπερβολικές μεθυλιώσεις. Χωρίς TET, οι «λάθος ετικέτες» μένουν και σβήνουν γονίδια.
- Χρόνια φλεγμονή (inflammaging): Η ήπια φλεγμονή της γήρανσης διαταράσσει τον σίδηρο και επιβαρύνει τον μεταβολισμό.
- Αδυνάτισμα Wnt signaling: Η οδός που κρατά τα βλαστοκύτταρα ενεργά εξασθενεί, επιταχύνοντας το drift.
Αυτοί οι παράγοντες δημιουργούν έναν «φαύλο κύκλο» που εξηγεί γιατί ο κίνδυνος καρκίνου του παχέος εντέρου εκτοξεύεται με την ηλικία.
Ελπιδοφόρα Νέα: Μπορεί να Επιβραδυνθεί ή να Αντιστραφεί Μερικώς!
Σε πειράματα με οργανοειδή (μικροσκοπικά μοντέλα εντέρου από βλαστοκύτταρα), οι επιστήμονες κατάφεραν να επιβραδύνουν ή μερικώς να αντιστρέψουν το ACCA drift:
- Με αποκατάσταση πρόσληψης σιδήρου.
- Με ενίσχυση Wnt signaling.
Και οι δύο μέθοδοι ενεργοποίησαν ξανά τα TET ένζυμα, επιτρέποντας στα κύτταρα να «καθαρίσουν» τις υπερβολικές μεθυλιώσεις. Όπως λέει η Dr. Krepelova: «Για πρώτη φορά βλέπουμε ότι η επιγενετική γήρανση δεν είναι αμετάβλητη – μπορούμε να ρυθμίσουμε βαθιά μοριακά παραμέτρους».
Γιατί Είναι Σημαντικό;
Η μελέτη (με τίτλο «Iron homeostasis and cell clonality drive cancer-associated intestinal DNA methylation drift in aging») δίνει νέες εξηγήσεις για την ευπάθεια του εντέρου στην ηλικία και ανοίγει δρόμους για προληπτικές παρεμβάσεις – από διατροφή πλούσια σε σίδηρο και αντιφλεγμονώδη μέτρα, μέχρι μελλοντικές θεραπείες.