Μετά από 26 χρόνια σκληρών διαπραγματεύσεων, η εμπορική συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και της Mercosur –της οικονομικής ένωσης της Νότιας Αμερικής που περιλαμβάνει τη Βραζιλία, την Αργεντινή, την Παραγουάη και την Ουρουγουάη– έλαβε το πρώτο πολιτικό “πράσινο φως” χθες, 9 Ιανουαρίου 2026. Ωστόσο, σήμερα, 10 Ιανουαρίου, χιλιάδες αγρότες σε χώρες όπως η Ιρλανδία, η Γαλλία και η Πολωνία βγήκαν στους δρόμους σε μαζικές διαδηλώσεις, εκφράζοντας έντονες ανησυχίες για τις επιπτώσεις της. Η συμφωνία, που θα δημιουργήσει μία από τις μεγαλύτερες ζώνες ελεύθερου εμπορίου παγκοσμίως με πάνω από 700 εκατομμύρια καταναλωτές, υπόσχεται οικονομικά οφέλη αλλά προκαλεί διχασμό. Ας δούμε αναλυτικά τι προβλέπει και γιατί διχάζει τόσο έντονα.
Τι Ακριβώς Προβλέπει η Συμφωνία;
Η συμφωνία στοχεύει στην αφαίρεση δασμών και εμποδίων, διευκολύνοντας το εμπόριο μεταξύ Ευρώπης και Νότιας Αμερικής. Συγκεκριμένα:
- Κατάργηση Δασμών: Οι χώρες της Mercosur θα καταργήσουν δασμούς στο 91% των ευρωπαϊκών εξαγωγών μέσα σε 15 χρόνια, συμπεριλαμβανομένων αυτοκινήτων (από 35% σήμερα), κρασιών (27%) και αλκοολούχων ποτών (35%). Από την άλλη πλευρά, η ΕΕ θα μειώσει δασμούς στο 92% των εισαγωγών από Mercosur σε βάθος 10 ετών.
- Ποσοστώσεις για Αγροτικά Προϊόντα: Για ευαίσθητα προϊόντα, όπως το κρέας και τα γαλακτοκομικά, εισάγονται ποσοστώσεις. Η ΕΕ θα επιτρέψει επιπλέον 99.000 τόνους βοδινού κρέατος ετησίως (περίπου 1,6% της ευρωπαϊκής κατανάλωσης), 180.000 τόνους πουλερικών (1,4%) και άλλα όπως χοιρινό, ζάχαρη, αιθανόλη, ρύζι και μέλι. Σε αντάλλαγμα, η Mercosur θα προσφέρει ποσοστώσεις για ευρωπαϊκά προϊόντα όπως τυριά (30.000 τόνοι), γάλα σε σκόνη και βρεφικό γάλα.
- Προστασία Γεωγραφικών Ενδείξεων: Περίπου 350 ευρωπαϊκά προϊόντα, όπως το Parmigiano Reggiano ή το Prosciutto di Parma, θα προστατεύονται από απομιμήσεις, εξασφαλίζοντας ότι μόνο γνήσια προϊόντα θα φέρουν αυτές τις ονομασίες.
- Περιβαλλοντικές και Οικονομικές Δεσμεύσεις: Περιλαμβάνονται ρήτρες για την προστασία του περιβάλλοντος, όπως η αποτροπή αποψίλωσης δασών μετά το 2030, και πρόσβαση σε κρίσιμα ορυκτά όπως το λίθιο για μπαταρίες. Επίσης, ευρωπαϊκές εταιρείες θα μπορούν να συμμετέχουν σε δημόσιους διαγωνισμούς στη Mercosur με ίσους όρους.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι η συμφωνία θα εξοικονομήσει πάνω από 4 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως σε δασμούς για ευρωπαϊκές εξαγωγές, ενισχύοντας την οικονομική διαφοροποίηση και μειώνοντας την εξάρτηση από την Κίνα και τις ΗΠΑ.
Οι Υποστηρικτές: Μια Στρατηγική Ευκαιρία
Χώρες όπως η Γερμανία, η Ισπανία και η Ιταλία (η οποία άλλαξε στάση τελευταία στιγμή) βλέπουν τη συμφωνία ως κλειδί για οικονομική ανάπτυξη. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε ότι η υπογραφή αναμένεται σύντομα στην Παραγουάη, δημιουργώντας μια τεράστια αγορά 700 εκατομμυρίων ανθρώπων. Οι υποστηρικτές τονίζουν ότι θα ενισχύσει τις εξαγωγές, θα δημιουργήσει θέσεις εργασίας και θα αντιμετωπίσει εμπορικούς φραγμούς από τις ΗΠΑ (όπως δασμούς του Ντόναλντ Τραμπ). Επιπλέον, προσφέρει πρόσβαση σε στρατηγικά υλικά, όπως μέταλλα για την πράσινη μετάβαση, και ενισχύει την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.
Οι Πολέμιοι: Φόβοι για Αγρότες και Περιβάλλον
Από την άλλη, η Γαλλία, η Ιρλανδία, η Πολωνία, η Αυστρία και η Ουγγαρία ψήφισαν κατά, ενώ το Βέλγιο απείχε. Σήμερα, χιλιάδες Ιρλανδοί αγρότες διαδήλωσαν με τρακτέρ κατά της συμφωνίας, φοβούμενοι εισαγωγές φθηνών νοτιοαμερικανικών προϊόντων που δεν πληρούν ευρωπαϊκά πρότυπα υγείας και περιβάλλοντος. Παρόμοιες διαμαρτυρίες ξέσπασαν στη Γαλλία, την Πολωνία, την Ελλάδα και το Βέλγιο, με αγρότες να μπλοκάρουν δρόμους.
Οι επικριτές, όπως περιβαλλοντικές οργανώσεις (π.χ. Friends of the Earth), υποστηρίζουν ότι η συμφωνία θα εντείνει την αποψίλωση δασών, όπως στον Αμαζόνιο, και θα πλήξει τοπικούς παραγωγούς με αθέμιτο ανταγωνισμό. Η Γαλλία, ως μεγαλύτερος παραγωγός βοδινού στην ΕΕ, αρνείται να υπογράψει χωρίς εγγυήσεις για την αγροτική προστασία. Πολιτικές δυνάμεις στη Γαλλία μάλιστα απειλούν να ρίξουν την κυβέρνηση λόγω αυτού.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απαντά ότι τα πρότυπα δεν θα χαλαρώσουν και υπάρχουν ρήτρες ασφαλείας για αγοραίες διαταραχές, αλλά οι διαμαρτυρίες δείχνουν ότι ο δρόμος προς την τελική έγκριση είναι ανηφορικός.
Τι Ακολουθεί;
Η συμφωνία εγκρίθηκε με ειδική πλειοψηφία, αλλά χρειάζεται ακόμα επικύρωση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα εθνικά κοινοβούλια. Οι σημερινές διαδηλώσεις δείχνουν ότι η μάχη δεν τελείωσε. Για την ΕΕ, είναι μια ευκαιρία να ενισχύσει τη γεωπολιτική της θέση, αλλά για πολλούς αγρότες, μια απειλή για την επιβίωσή τους. Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει τις εντάσεις μεταξύ οικονομικής παγκοσμιοποίησης και τοπικής προστασίας.