Της Ασπασίας Αλιγιζάκη, Διδάκτορος Διεθνών Σχέσεων, Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Δικηγόρου/ Διεθνολόγου
Μετά την πρόσφατη πολύ ενδιαφέρουσα ανάλυση της στο δελτίο ειδήσεων της Ναυτεμπορικής για τις εξελίξεις στη Βενεζουέλα και τις γεωπολιτικές επιπτώσεις τους, της ζητήσαμε να μας αναλυσει το ίδιο ζήτημα, εστιάζοντας στην επιστημονική νομική και γεωπολιτική διάσταση των γεγονότων, καθώς και στα συγγράμματα της αναλύει τα ζητήματα και από τις δύο εκφάνσεις τη νομική και τη διεθνολογική.
Οι εξελίξεις του Ιανουαρίου 2026 –η στοχευμένη αεροπορική επιχείρηση των ΗΠΑ που οδήγησε στη σύλληψη του Nicolás Maduro στις 3 Ιανουαρίου και οι απειλές του Προέδρου Trump για οικονομική πίεση ή και προσάρτηση της Γροιλανδίας (5 Ιανουαρίου)– αποκαλύπτουν με δραματική σαφήνεια τη ρεαλιστική, συχνά ωμή φύση του διεθνούς συστήματος. Όπως διατύπωσε ο Θουκυδίδης στον Διάλογο των Μηλίων (Πελοποννησιακός Πόλεμος, Βιβλίο Ε΄), «οι ισχυροί πράττουν ό,τι τους επιτρέπει η δύναμή τους, ενώ οι αδύναμοι υποχωρούν».
Στη Βενεζουέλα, δεν πρόκειται για εκτεταμένη στρατιωτική εισβολή, αλλά για εξωεδαφική αρπαγή αρχηγού κράτους, βασισμένη σε κατηγορητήρια του 2020 για τα διεθνή εγκλήματα της ναρκοτρομοκρατίας. Οι ΗΠΑ κατα στηρίζονται στην αρχή male captus, bene detentus («κακώς συλληφθείς, καλώς κρατούμενος»), όπως σε ιστορικά προηγούμενα: την απαγωγή του Adolf Eichmann από το Ισραήλ (Αργεντινή, 1960) και τη σύλληψη του Manuel Noriega στον Παναμά (1989). Αρκετοί νομικοί θεωρητικοί επισημαίνουν ότι ο Maduro δεν ήταν καθολικά νομιμοποιημένος σε διεθνές επίπεδο: Η ΕΕ δεν τον αναγνωρίζει από το 2019 λόγω νοθευμένων εκλογών (2018, 2024), ενώ η Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ Ειρήνης απένειμε το 2025 το βραβείο στη María Corina Machado για τον αγώνα κατά της «δικτατορίας». Νομικά, η ενέργεια, σύμφωνα με την κρατούσα νομική άποψη, παραβιάζει το Άρθρο 2(4) του Χάρτη ΟΗΕ και την ανοσία αρχηγού κράτους (ICJ, Arrest Warrant Case, 2002).Από την άλλη πλευρά αρκετοι νομικοί υποστηρίζουν ότι οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν την «εθνική ασφάλεια» ως νομική ασπίδα –ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο που περιχαρακώνει την ισχύ του διεθνούς δικαίου, προτάσσοντας εθνικούς νόμους (π.χ. Foreign Narcotics Kingpin Act) έναντι συνθηκών. Τα νομικά ζητήματα συχνά δεν είναι ξεκάθαρα, ιδίως όταν υπάρχει σύγκρουση εθνικού και διεθνους δικαίουγια αυτό και υπόκεινται άλλωστε στην ερμηνεία του αρμόδιου Δικαστή.
Για τη Γροιλανδία, οι απειλές Trump –λόγω στρατηγικής θέσης στην Αρκτική και σπάνιων γαιών– παραβιάζουν την αυτοδιάθεση και εδαφική ακεραιότητα της Δανίας (μέλος ΝΑΤΟ). Πιθανότατα, δεν θα υπάρξει στρατιωτική δράση: οποιαδήποτε ενέργεια θα ενεργοποιούσε το Άρθρο 5, απειλώντας τη συνοχή της Συμμαχίας (όπως δήλωσε η Δανή Πρωθυπουργός Frederiksen). Αντίθετα, αναμένεται οικονομική πίεση και διαπραγματεύσεις για βάσεις ή εξορύξεις.
Οι εξελίξεις συνδέονται με τον γεωπολιτικό ανταγωνισμό ΗΠΑ-Ρωσίας-Κίνας: Η ανατροπή Maduro πλήττει σχέσεις με Μόσχα (στρατιωτική στήριξη), Πεκίνο (δάνεια) και Τεχεράνη (πετρέλαιο), μειώνοντας την επιρροή τους στη Λατινική Αμερική στο πλαίσιο ενός αναβιωμένου δόγματος Μονρόε. Η ΕΕ βλέπει ευκαιρία για δημοκρατική μετάβαση, αλλά καταδικάζει τη μονομερή επέμβαση.
Ιστορικά, παρόμοιες παραβιάσεις –όπως η εισβολή στον Παναμά (1989, σύλληψη Noriega), η NATOόλη επέμβαση στη Λιβύη (2011, ανατροπή Gaddafi) και η εισβολή στο Ιράκ (2003, σύλληψη Saddam)– οδήγησαν σε βραχυπρόθεσμες «νίκες» αλλά μακροπρόθεσμη αστάθεια και χάος. Σήμερα, ηγέτες οδύρονται για το διεθνές δίκαιο στη Βενεζουέλα, αλλά δεν αντέδρασαν τελεσφορα σε μαζικές εισβολές όπως η τουρκική στην Κύπρο μας (1974), που παραμένει ατιμώρητη παρά Ψηφίσματα ΟΗΕ 541/1983 και 550/1984 –με αποτέλεσμα δυστυχώς την κυνική νομιμοποίηση του ότι η επιβολή εξαρτάται από την ισχύ.
Το διεθνές σύστημα, λοιπόν, παραμένει βαθιά αναρχικό: σε έναν κόσμο χωρίς υπέρτατη αρχή, το δίκαιο δεν είναι ουδέτερος ρυθμιστής, αλλά εργαλείο στα χέρια των ισχυρών, που το ερμηνεύουν, το παραβιάζουν ή το επιβάλλουν επιλεκτικά. Μόνο η ισορροπία δυνάμεων –η λεπτή, συχνά εύθραυστη ισορροπία μεταξύ ανταγωνιστικών δυνάμεων– μπορεί να αποτρέψει την απόλυτη κυριαρχία ενός και να εξασφαλίσει μια εύθραυστη σταθερότητα. Αυτή η σκληρή, αδυσώπητη αλήθεια, που ο Θουκυδίδης κατέδειξε με τραγική διαύγεια πριν 2.500 χρόνια μέσα από τον Διάλογο των Μηλίων –όπου οι Αθηναίοι υπενθύμιζαν στους αδύναμους ότι «το δίκαιον κρίνεται από ίση δύναμη»– επιβεβαιώνεται σήμερα με νηφάλια, σχεδόν αναπόφευκτη συνέπεια από τις εξελίξεις στη Βενεζουέλα και τη Γροιλανδία, υπενθυμίζοντάς μας ότι η ιστορία δεν διδάσκει, αλλά επαναλαμβάνεται αμείλικτα.