Το σύνδρομο Άσπεργκερ (Asperger’s syndrome) ήταν κάποτε ξεχωριστή διαγνωστική κατηγορία, αλλά από το 2013 (DSM-5) και το 2019/2022 (ICD-11) δεν υπάρχει πλέον ως ξεχωριστή διάγνωση. Τα χαρακτηριστικά του εντάσσονται πλέον στην ευρύτερη Διαταραχή του Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ / ASD), συνήθως στο επίπεδο 1 (χαμηλές υποστηρικτικές ανάγκες, χωρίς σημαντική καθυστέρηση λόγου ή νοημοσύνης).
Παρακάτω συγκεντρώνουμε τους πιο συνηθισμένους μύθους και τις σύγχρονες αλήθειες
Μύθος 1: Το σύνδρομο Άσπεργκερ είναι ξεχωριστή ασθένεια από τον αυτισμό
Αλήθεια: Δεν είναι πια ξεχωριστή διάγνωση. Από το 2013 (DSM-5) και μετά, θεωρείται μέρος του αυτιστικού φάσματος (ASD level 1). Η αλλαγή έγινε γιατί οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι δεν υπήρχε σαφής κλινική διαχωριστική γραμμή μεταξύ Άσπεργκερ, υψηλής λειτουργικότητας αυτισμού και PDD-NOS.
Πολλοί ενήλικες που διαγνώστηκαν πριν το 2013 εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τον όρο «Άσπεργκερ» ή «aspie» ως μέρος της ταυτότητάς τους – και αυτό είναι απολύτως σεβαστό.
Μύθος 2: Τα άτομα με Άσπεργκερ δεν έχουν συναισθήματα ή ενσυναίσθηση
Αλήθεια: Έχουν συναισθήματα – συχνά πολύ έντονα. Το πρόβλημα είναι στη συναισθηματική αναγνώριση και έκφραση των συναισθημάτων των άλλων (δυσκολία στην «ανάγνωση» μη λεκτικών σημάτων, όπως εκφράσεις προσώπου, τόνος φωνής, σαρκασμός).
Πολλοί περιγράφουν την ενσυναίσθηση τους ως υπερβολικά γνωστική (κατανοούν λογικά τι νιώθει ο άλλος) αλλά όχι πάντα συναισθηματική (δεν «αισθάνονται» το ίδιο έντονα). Δεν είναι αδιαφορία, είναι διαφορετικός τρόπος επεξεργασίας.
Μύθος 3: Όλοι με Άσπεργκερ είναι «ιδιοφυΐες» ή έχουν εξαιρετικές ικανότητες (Rain Man στερεότυπο)
Αλήθεια: Η νοημοσύνη κυμαίνεται από μέση έως υψηλή (συνήθως χωρίς νοητική υστέρηση), αλλά δεν είναι όλοι ιδιοφυΐες.
Υπάρχει συχνά άνιση νοητική κατανομή (υψηλό λεκτικό IQ, χαμηλότερο σε πρακτικές/οπτικο-χωρικές δεξιότητες). Οι «υπερ-εξειδικευμένες» ικανότητες (π.χ. μνήμη, μαθηματικά, λεπτομέρειες) εμφανίζονται σε ένα σημαντικό ποσοστό, αλλά όχι σε όλους.
Μύθος 4: Το σύνδρομο προκαλείται από κακή ανατροφή ή ψυχρά συναισθήματα της μητέρας
Αλήθεια: Καμία σχέση. Πρόκειται για νευροαναπτυξιακή κατάσταση με ισχυρό γενετικό και βιολογικό υπόβαθρο. Περιβαλλοντικοί παράγοντες μπορεί να παίζουν ρόλο (π.χ. προγεννητικοί), αλλά όχι η ανατροφή.
Η παλιά «θεωρία της ψυχρής μητέρας» (refrigerator mother) έχει απορριφθεί πλήρως από δεκαετίες.
Μύθος 5: Τα άτομα με Άσπεργκερ είναι επικίνδυνα / βίαια
Αλήθεια: Δεν υπάρχει καμία επιστημονική σύνδεση μεταξύ Άσπεργκερ/ASD και βίας.
Η βία είναι εξίσου πιθανή (ή απίθανη) όσο στον γενικό πληθυσμό. Αντίθετα, τα άτομα στο φάσμα είναι συχνότερα θύματα bullying, εκμετάλλευσης και κοινωνικής απόρριψης, που μπορεί να οδηγήσει σε άγχος, κατάθλιψη ή εκρήξεις θυμού (meltdowns) από υπερφόρτωση, όχι από επιθετικότητα.
Μύθος 6: Μπορεί να «θεραπευτεί» ή να «ξεπεραστεί»
Αλήθεια: Είναι ισόβια νευρολογική διαφορετικότητα, όχι ασθένεια που «θεραπεύεται».
Με κατάλληλη υποστήριξη (λογοθεραπεία, κοινωνικές δεξιότητες, εργοθεραπεία, ψυχοθεραπεία, προσαρμογές στο σχολείο/εργασία) τα άτομα μπορούν να ζήσουν πολύ λειτουργικά, να σπουδάσουν, να εργαστούν, να δημιουργήσουν σχέσεις. Πολλοί προτιμούν τον όρο νευροδιαφορετικότητα αντί για «διαταραχή».
Γρήγορη Σύνοψη – Οι πιο σημαντικές αλήθειες σήμερα
| Μύθος | Αλήθεια |
| Είναι ξεχωριστή ασθένεια | Μέρος του αυτιστικού φάσματος (ASD level 1) |
| Δεν έχουν συναισθήματα | Έχουν – δυσκολεύονται να τα αναγνωρίσουν/εκφράσουν σωστά |
| Είναι όλοι ιδιοφυΐες | Νοημοσύνη συνήθως μέση-υψηλή, αλλά με ανισότητες – όχι όλοι «ιδιοφυΐες» |
| Φταίει η ανατροφή | Γενετικοί & βιολογικοί παράγοντες – όχι γονείς |
| Είναι επικίνδυνοι | Καμία σύνδεση με βία – συχνότερα θύματα bullying |
| Μπορεί να θεραπευτεί | Ισόβια νευροδιαφορετικότητα – με υποστήριξη ζουν πλήρως λειτουργικά |
Το σύνδρομο Άσπεργκερ δεν «χάθηκε» – απλώς ενσωματώθηκε στο ευρύτερο φάσμα του αυτισμού για καλύτερη κατανόηση και υποστήριξη. Η σύγχρονη προσέγγιση εστιάζει στη νευροποικιλότητα, στις δυνάμεις κάθε ατόμου και στην προσαρμοσμένη βοήθεια αντί για «θεραπεία».
Η μεγαλύτερη αλλαγή από το 2013 μέχρι σήμερα είναι η μετάβαση από «θεραπεία ελάττωμα» σε «υποστήριξη διαφορετικού νευρικού τύπου».