Σε μια εποχή όπου η οικονομική κρίση πνίγει την καθημερινότητα εκατομμυρίων Ιρανών, οι μαζικές διαδηλώσεις που ξέσπασαν στα τέλη Δεκεμβρίου 2025 έχουν εξελιχθεί σε ένα εκρηκτικό μείγμα οικονομικών απαιτήσεων και πολιτικών συνθημάτων. Ξεκινώντας από απεργίες μικροπωλητών ηλεκτρονικών ειδών στην Τεχεράνη λόγω της ραγδαίας υποτίμησης του ριάλ, οι κινητοποιήσεις εξαπλώθηκαν γρήγορα σε μεγάλα παζάρια και πόλεις όπως το Ισφαχάν και το Σιράζ, φέρνοντας στο προσκήνιο κραυγές όπως “Θάνατος στον δικτάτορα”. Με την ημερομηνία 3 Ιανουαρίου 2026 να σηματοδοτεί την έκτη ημέρα των κινητοποιήσεων, η ερώτηση που πλανάται είναι: Πώς θα εξελιχθούν αυτές οι διαμαρτυρίες σε ένα καθεστώς που έχει ιστορικό βίαιης καταστολής;
Οι Ρίζες της Κρίσης: Οικονομική Κατάρρευση και Κοινωνική Απελπισία
Η οικονομική δυσπραγία στο Ιράν δεν είναι καινούργια, αλλά το 2025 έφερε μια δραματική επιδείνωση. Ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε στο 49%, ενώ το ριάλ κατρακύλησε σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, φτάνοντας τα 1,44 εκατομμύρια ριάλ ανά δολάριο ΗΠΑ. Αυτή η υποτίμηση, σε συνδυασμό με διεθνείς κυρώσεις και εσωτερική κακοδιαχείριση, έχει πλήξει εισαγόμενα αγαθά, τρόφιμα και ενέργεια, οδηγώντας σε αύξηση τιμών έως και 72% σε βασικά προϊόντα. Οι απεργίες ξεκίνησαν στις 28 Δεκεμβρίου από εμπόρους που δυσκολεύονται να λειτουργήσουν λόγω της νομισματικής αστάθειας, αλλά γρήγορα ενώθηκαν με άλλους κλάδους, συμπεριλαμβανομένων των μεγάλων παζαριών – ιστορικών βαρομέτρων πολιτικής δυσαρέσκειας.
Μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου, η κυβέρνηση διέταξε το κλείσιμο σχολείων και γραφείων σε 21 από τις 31 επαρχίες, επισήμως για εξοικονόμηση ενέργειας λόγω ψυχρού κύματος. Ωστόσο, πολλοί Ιρανοί το ερμηνεύουν ως απόπειρα περιορισμού των διαδηλώσεων, αποτρέποντας μαζικές συγκεντρώσεις. Οι διαμαρτυρίες έχουν εξαπλωθεί σε δεκάδες πόλεις, με συνθήματα που ξεπερνούν τα οικονομικά αιτήματα και αγγίζουν την πολιτική αλλαγή, όπως φωνές υπέρ του πρώην μοναρχικού καθεστώτος.
Τρέχουσες Εξελίξεις: Αύξηση Βίας και Κυβερνητική Αντίδραση
Μέχρι τις 2 Ιανουαρίου 2026, οι διαδηλώσεις έχουν γίνει πιο βίαιες, με συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών και δυνάμεων ασφαλείας σε πολλές επαρχίες. Αναφορές κάνουν λόγο για νεκρούς και τραυματίες, ενώ η γεωγραφική εξάπλωση αυξάνεται καθημερινά. Ο Ανώτατος Ηγέτης Αλί Χαμενεΐ έχει προειδοποιήσει ότι οι “ταραχοποιοί” θα “τιμωρηθούν”, διαχωρίζοντας τις “νόμιμες διαμαρτυρίες” από τις “ταραχές”, ενώ η κυβέρνηση κατηγορεί “ξένα χέρια” για υποκίνηση. Παράλληλα, φοιτητές και εργάτες έχουν ενταθεί τις κινητοποιήσεις, με βίντεο από κοινωνικά δίκτυα να δείχνουν συγκεντρώσεις σε πανεπιστήμια και δρόμους.
Διεθνώς, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει προειδοποιήσει το Ιράν για βίαιη καταστολή, ενώ ισραηλινές πηγές υπονοούν εξωτερική υποστήριξη στις διαδηλώσεις. Το Ιράν έχει ζητήσει από τον ΟΗΕ να καταδικάσει τις “παρεμβάσεις” των ΗΠΑ.
Πρόβλεψη Εξελίξεων: Πιθανά Σενάρια Βάσει Ιστορικών Προηγουμένων
Βάσει ιστορικών παραδειγμάτων, όπως οι διαδηλώσεις του 2019 (λόγω αύξησης τιμών καυσίμων, με εκατοντάδες νεκρούς) και του 2022 (μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί), οι τρέχουσες κινητοποιήσεις μπορεί να εξελιχθούν σε τρία βασικά σενάρια:
- Βραχυπρόθεσμη Καταστολή: Η κυβέρνηση μπορεί να εντείνει τη βία, όπως έκανε στο παρελθόν, με διακοπές ίντερνετ και μαζικές συλλήψεις. Ωστόσο, η οικονομική κρίση – ενισχυμένη από κυρώσεις – καθιστά δύσκολη την αποκατάσταση ηρεμίας χωρίς παραχωρήσεις.
- Παρατεταμένη Αστάθεια: Αν οι διαδηλώσεις διατηρήσουν μαζικότητα και εξαπλωθούν σε επαρχίες, μπορεί να προκαλέσουν εσωτερικές ρωγμές στο καθεστώς. Αναφορές για απεργίες σε βιομηχανίες και πανεπιστήμια δείχνουν πιθανή γενίκευση, παρόμοια με το 1979.
- Πολιτική Μεταβολή: Με φωνές υπέρ του Πρίγκιπα Ρεζά Παχλαβί και απόρριψη του ισλαμικού καθεστώτος, μια κλιμάκωση μπορεί να οδηγήσει σε διεθνή πιέσεις για αλλαγή. Η εμπλοκή εξωτερικών δυνάμεων, όπως ΗΠΑ και Ισραήλ, ενέχει κίνδυνο γεωπολιτικής κρίσης, αλλά και ευκαιρία για δημοκρατική μετάβαση.
Διεθνείς Επιπτώσεις και Προοπτικές
Οι διαδηλώσεις επηρεάζουν ήδη γεωπολιτικά ισορροπίες, με τη Ρωσία και την Κίνα να παρακολουθούν στενά, καθώς το Ιράν είναι βασικός σύμμαχος. Μια πτώση του καθεστώτος θα μπορούσε να αλλάξει δυναμικές στη Μέση Ανατολή, μειώνοντας την επιρροή ομάδων όπως η Χεζμπολάχ. Ωστόσο, χωρίς διεθνή στήριξη στους διαδηλωτές – πέρα από ρητορική – η καταστολή μπορεί να επικρατήσει.
Συνολικά, οι διαδηλώσεις του 2025-2026 φαίνονται πιο ριζικές από προηγούμενες, λόγω της βαθιάς οικονομικής απόγνωσης. Αν διατηρηθούν, μπορεί να σηματοδοτήσουν το τέλος μιας εποχής για το θεοκρατικό καθεστώς, αλλά η έκβαση εξαρτάται από την ανθεκτικότητα των Ιρανών και τις εξωτερικές πιέσεις. Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί στενά, καθώς η σταθερότητα του Ιράν αφορά όλο τον κόσμο.